nieuws

Promovendus waarschuwt voor ‘duizend-bruggen-probleem’

infra 6969

Promovendus waarschuwt voor ‘duizend-bruggen-probleem’

Duizenden bruggen, viaducten en sluizen lopen, veel eerder dan gedacht, risico op verhoogde schade. Daarvoor waarschuwt Jules Verlaan van de TU Delft. Vandaag verdedigt hij het proefschrift ‘Afschrijven op publieke infrastructuur’. “Problemen zoals bij de Merwedebrug kun je veel eerder in het snotje hebben.”

Als hij een brug was, dan was hij in de boeken misschien allang afgeschreven. Of op zijn minst toe aan vervanging. Jules Verlaan, opleidingsdirecteur constructiemanagement aan de TU Delft is namelijk 65.

“Dankzij” de overheid moet hij een jaartje langer wachten op zijn pensioen. En dus gaat de werkzame Verlaan langer mee dan hij zelf had ingecalculeerd.

Met bruggen en viaducten gaat het eigenlijk precies zo. Rijkswaterstaat rekt levensduren zoveel mogelijk op, omdat het geld niet tegen de plinten klotst.

Loopt Rijkswaterstaat enorme risico’s? “Ja”, stelt Verlaan.

“De wegeninfrastructuur zien er behoorlijk goed uit, dus het beleid is redelijk effectief. Maar met betere informatie zou het een stuk efficiënter kunnen. Neem nou de Merwedebrug. Eerst waren er technische gebreken, toen ging Rijkswaterstaat dat repareren, en nu zegt de minister dat ze de stalen brug eerder dan gepland vervangt voor een betonnen brug. Als je dat eerder in het snotje had gehad, dan was de schade veel minder groot geweest. Nu kon het vrachtverkeer er zelfs niet meer over.”

U roept al langer dat het boekhoudsysteem van Rijkswaterstaat rammelt. Dat is dus nog steeds zo?
“Langzaam maar zeker zie je de discussie iets opschuiven. Naar aanleiding van een artikel in Cobouw (2016) kreeg ik een aantal directeuren van Rijkswaterstaat op bezoek. Ze zijn toch benieuwd welke averij ze zouden kunnen oplopen. Wij zijn er in de regio druk mee bezig, zei een van hen. Maar er zijn ook tegenkrachten die dat niet willen, voegde hij eraan toe.”

Tegenkrachten?
“Politiek opportunisme. Hoe meer mensen meekijken in de boekhouding, hoe meer vragen je kunt krijgen. En hoe minder ruimte je misschien hebt om te schuiven met budgetten. Maar je wilt toch een professionele organisatie zijn, met professionele rationele onderbouwingen, denk ik op mijn beurt. Kennelijk niet. De Algemene Rekenkamer en de minister steggelen al jaren over eventuele begrotingstekorten bij Rijkswaterstaat en de manier van boekhouden.”

Steggelen is toch niet erg? Bij een bedrijf luistert de ondernemer toch ook niet altijd naar de boekhouder?
“Dat klopt, maar je moet een professional wil zijn uitgaven wel kunnen verantwoorden, zeker als voor de minister. Waar het om gaat is dat Rijkswaterstaat de minister en de Tweede Kamer zo goed mogelijk technisch en financieel informeert. Of ze dat kunnen met de huidige systemen waag ik te betwijfelen.”

Hoe groot is de schade?
“In cijfers kan ik dat niet exact uitdrukken, maar er zijn berekeningen die aangeven dat de toekomstige rekening in de miljarden loopt. Ik noem dit het duizend-bruggen-probleem: heel veel viaducten en bruggen vertonen nu al gebreken of lopen daar binnen tien jaar tegenaan. Een ding is zeker: die bruggen hebben niet het eeuwige leven. Daar moet je dus echt zicht op zien te krijgen.”

Hoe kun je dit duizend-bruggen-probleem bestrijden? 
“Het blijft een lastig vraagstuk en ze hebben er geen goed zicht op. Besluiten worden ook een beetje onderhandelingsgewijs genomen. Rijkswaterstaat noemt een bedrag, minister zegt “teveel”, ik stel: maak een investeringsplanning en wees niet benauwd als dat bedrag oploopt tot 100 miljard euro. Maak desnoods twee planningen. Eentje waarin staat wat je wilt, en een tweede waarin staat wat mogelijk is. Gebruik de boekhouding als extra informatiesysteem.”

 

Kun je onderhoud aan dit soort ingewikkelde bouwwerken wel tot op de laatste cent begroten?
“Nee, je zult grove ramingen blijven houden. Maar je kunt als Rijkswaterstaat wel transparant zijn. Ik geef toe dat dit betere informatie niet op een namiddag is geregeld, maar je kunt eenvoudig beginnen.”

Jules Verlaan, foto: Ronald Bakker

Rijkswaterstaat heeft ruimte om te schuiven met projecten en geld en doet dat. Best logisch toch, je kunt niet alles weten?
“Steeds schuiven met budgetten moet je niet willen. Het geld moet toch ergens vandaag komen. Stel dat je voor het naar voren halen van de Merwedebrug geld haalt uit het potje voor sluizen, dan schuift dat onderhoud weer naar achteren, met als gevolg misschien wel meer schade aan die sluizen en hogere kosten dan je zou hebben als je die sluizen nu onder handen zou nemen.”

Uw verhaal klinkt als een donkere wolk boven de Nederlandse infrastructuur…
“Natuurlijk zijn ze ook niet gek bij Rijkswaterstaat, en heb je soms ook te maken met meevallers, maar daarop blijven gokken is niet verstandig. Misschien dat innovatie ook iets oplevert, zoals wordt beweerd in het rapport van het EIB over Legobruggen van vorige week. Geen goed rapport vind ik overigens. Ook daarin duiken ze teveel de techniek in, terwijl je moet kijken naar de functionaliteiten van toekomstige bruggen. Dat kan alleen met een multidisciplinaire aanpak door techniek te koppelen aan de financiën.”

Is het niet gewoon tijd voor kilometerheffing?
“Mijn punt is vooral: betalen we nu wel het juiste bedrag voor infrastructuur? Misschien is de slotsom wel dat je alle bruggen veel beter eerder kunt moet aanpakken, om grotere schade te voorkomen. Houten kozijnen moet je om de zoveel jaar ook schilderen.”

Met de Bouwagenda zijn markt en overheden druk bezig om te innoveren en schaalsprongen te maken. Juist ook om toekomstige onderhoudskosten te drukken. Juicht u dat toe?
“Ik vind dat niet zo’n goede route. Rijkswaterstaat moet eerst zelf goed in kaart brengen wat er moet gebeuren en vooral de juiste voorwaarden scheppen om de markt met oplossingen te laten komen. In Ik ken een hele goede bruggenbouwer in Katwijk met mooie innovaties, maar vanwege allerlei regeltjes in bestekken kan het bedrijf de innovatie niet toepassen.”

Bedoelt u dat Rijkswaterstaat bouwbedrijven gebruikt om problemen van Rijkswaterstaat op te ruimen?
“Laat ik het zo zeggen. De opdrachtgever moet de kennis hebben om goed aan te geven wat gewenst is.  Als je een fiets koopt, kun je ook niet zeggen: doe mij maar een fijne fiets. Nee, dan geef je een context over gebruik en budget. Of bouwbedrijven risico’s lopen met dit inkoopbeleid durf ik niet te zeggen, maar hoe beter Rijkswaterstaat doel en functie aangeeft, hoe beter bouwers dat kunnen invullen.”

Wat is het grootste risico voor de komende jaren?
“Verhoogde schade aan bruggen en viaducten, die eerder optreedt dan gedacht, omdat de omstandigheden zijn gewijzigd. De belangrijkste vraag is: kunnen ze daartegen? Rijkswaterstaat zou ook daarvoor meer kennis in huis moeten hebben. In Nederland heerst een enorme consultancydichtheid, overal hebben we een consultant voor. Hoe ingewikkelder het wordt, hoe mooier ze dat vinden, want dan weten kunnen ze nog een keer terug kunnen komen. Dat zijn veel eenmalige kosten die een project duurder maken en die je tijdens een project moet terugverdienen.”

Rijkswaterstaat is verslaafd aan consultants?
“Levensgevaarlijk. Gelukkig keert dat tij langzaam. Ik geloof dat ze nu zelf ook weer een expert-ontwerpteam hebben van dertig man om de kennis in huis te hebben. Je ziet ook bij RWS-vacatures dat ze weer meer ingenieurs binnenhalen.”

Nog honderd deskundigen erbij?
“Dat zou wel helpen natuurlijk. Maar bij techniek is het lastige dat je ook naast kennis en ook ervaring moet hebben. Rijkswaterstaat nam in rap tempo afscheid van allerlei hbo-ers, van mensen die zelf dijken en bruggen gebouwd hebben. Van dat gemis krijg je op den duur last van.”

Wat adviseert u de nieuwe minister van Infrastructuur?
“Met al die oude bruggen weet je dat er iets gaat komen. Daar moet je je dus technisch op voorbereiden: breng in kaart hoe het er met de infrastructuur gesteld is. Koppel die informatie vervolgens aan financiële informatie. Dubbel boekhouden helpt daarbij. Alles wat je links op de balans (de assets) zet heeft gevolgen voor de rechterkant (de fondsen). Zie ook het plaatje op de kaft van mijn boekje.”

Vandaag (donderdag) verdedigt u uw proefschrift. Gaat dat nog moeilijk worden?
”Dat weet ik niet. Maar er zijn weinig mensen die verstand hebben van techniek én financiering. Dubbel boekhouden, reageerde één van de commissieleden tijdens een voorgesprek. Dat is klinkt toch licht crimineel! Dan moet ik uitleggen dat dubbel boekhouden gewoon een begrip is en echt iets anders is dan een dubbele boekhouding of een schaduwboekhouding.”


Jules Verlaan: van middenvelder tot afmaker

Jules Verlaan (65) opleidingsdirecteur constructiemanagement aan de TU Delft startte tien jaar geleden aan zijn promotieonderzoek. Waarom eigenlijk? “Een proefschrift is de hoogste trap in de wetenschap. En daarbij om in voetbaltermen te spreken, ben ik meer een middenvelder die leuke en listige passes geeft dan een goalgetter die de bal gelijk op goal schiet. Afmaken vind ik lastig. Bij promoveren moet je alles doen en kun je niet zeggen; doe jij dat maar. Vandaar dat ik deze hoge horde voor mezelf had klaargezet. Puur voor mezelf. Carrière zal ik er op mijn 65tigste niet meer mee maken, haha.”


Financiering infra wint aan belang

“Financiering van infrastructuur is belangrijker geworden in de afgelopen decennia. Na de tweede wereldoorlog moest er gewoon veel huizen gebouwd worden en het maakte niet uit hoe. Nu heb je veel meer te maken met allerlei beperkingen zoals milieuregels en rijksbudgetten waarmee ze ook andere dingen doen beogen dan bouwen. Dat maakt het er ingewikkelder op.”

Kabinet 
“Het kabinet (de maatschappij, red) is zich er ook nog niet voldoende van bewust dat wegen moeten worden onderhouden. Ik ben dan ook uiterst kritisch op over de huidige manier van denken over samenwerking, ‘de markt tenzij’, maar niet alleen aan de markt over laten.”

Groente
“Of zoals mijn collega promotor en vriend Hennes de Ridder zegt: als ik groente ga kopen, dan ga ik vooral niet samenwerken met de groenteboer.  Ik wil groente hebben. Hij moet het mij leveren. En als we projecten privaat willen laten we financieren dan doen we dat omdat de overheid het geld niet heeft. Dat is geredeneerd vanuit een negatieve stimulus; doe mij eens een fijne weg. Ja hoor eens.  Zorg dan eerst maar dat je over de juiste informatie beschikt. Daarvoor heb je een batenlastenstelsel hard nodig. Of liever gezegd: een overheid die weet hou het technisch is gesteld met de bruggen en viaducten. En zicht heeft op de financiële consequenties daarvan.”


‘Technische studenten moeten prijsbewuster worden’

“Het besef dat techniek ook met waarde, geld en economie te maken heeft, is in de afgelopen jaren flink verbeterd. Maar ik denk dat die awareness ook vandaag nog beter aangezet moet worden. Toen ik vroeger afstudeerde wist ik als civiel ingenieur niet waar het geld voor de Waterstaat vandaan kwam, en daar was ik niet de enige in. Voor een deel is dat nog zo. Als je nu aan studenten van de TU Delft vraagt waar het geld voor water en wegen vandaan komt, schrik je nog steeds van hun antwoorden. Ik vind dat wel erg, ja. Uiteindelijk moet techniek ook gefinancierd worden. Ik herinner me de architectuurstudenten die fantastische villa’s kunnen konden ontwerpen maken, maar zich geen raad wisten met arbeidershuisjes. Je hebt als techneut nou eenmaal ook met financiële beperkingen te maken.”

 

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels