nieuws

De harde lessen van het kraanongeluk Alphen aan den Rijn

infra 7742

De harde lessen van het kraanongeluk Alphen aan den Rijn

Ruim twee jaar na het kraanongeval in Alphen aan den Rijn steggelen verzekeraars van opdrachtgevers en aannemers nog altijd over de schade. Intussen zet het bekritiseerde Alphen aan den Rijn alles op alles om nieuwe bouwdrama’s te voorkomen.

Auto’s razen over de Julianabrug alsof er nooit iets is gebeurd. Even verderop is de herbouw van de getroffen panden in volle gang. Ruim 2 jaar na het ongeval met de mobiele kraan en de ponton, maakt Alphen aan den Rijn de tussenstand op in een raadszaal vol bouwambtenaren. Eén ding is duidelijk: dit mag nooit weer gebeuren.

Ab van der Schans, manager van het ingenieursbureau bij de gemeente Alphen en direct vrijgemaakt als crisismanager, herinnert zich het voorval als de dag van gisteren. Net terug van een vakantie deed hij boodschappen toen zijn gemeente groot alarm sloeg. Van der Schans wist niet wat hij meemaakte. Ondanks de draaiboeken die de gemeente had klaarliggen en het geoefen met neprampen, kon de crisismanager niet vermoeden wat hem te wachten stond. “Als zoiets gebeurt, is dat totaal anders.”

Toehoorders hangen aan zijn lippen: niemand is jaloers op zijn ervaring met het kraanongeluk in Alphen

Vijftig toehoorders hangen in raadszaal in Alphen aan Van der Schans zijn lippen. Op uitnodiging van het Bouwregienetwerk zijn ze hier naar toegekomen. Velen van hen belast met hijsklussen en bruggen bij gemeenten en provincies. Niemand is jaloers op zijn ervaring. Niemand wil zoiets meemaken. Maar wat als het toch gebeurt?

“Voorkomen is beter dan genezen”, klinkt de eerste simpele les. Want de impact is enorm. Voor omwonenden, bedrijven, de bouwers en niet in de laatste plaats voor de gemeente. En let op wat je vervolgens zegt en deelt. “Beeldvorming is belangrijk. Als je het NOS-journaal dan toch haalt, zorg dan dat je de touwtjes in handen houdt. Beperk je tot de feiten. Waag je niet aan speculaties.”

In de getroffen binnenste ring lagen destijds veertien woningen en zes bedrijfspanden in puin. Het gebied werd vrijwel onmiddellijk afgezet, de toestroom van ramptoeristen was echter nauwelijks te stuiten. Veiliger werd het daar niet van.

Over de hoogte van de schade van het kraanongeluk in Alphen laat Van der Schans zich niet uit

Naast de onderzoekers van de Onderzoeksraad van Veiligheid kwamen ook nog eens twintig schade-experts van verzekeraars op de rampplek af. Van der Schans: “Die voerden allemaal hun eigen onderzoek uit, waardoor opnieuw gevaarlijke situaties dreigden. Via de Onderzoeksraad is toen ingegrepen en een verbod ingesteld.” Over de hoogte van de schade laat Van der Schans zich niet uit. “Hoog, maar veel wordt vergoed door verzekeringen.”

Wie precies waarvoor opdraait, is ook nog niet duidelijk. Meer dan twintig verzekeraars vechten achter de schermen de claims uit. De meeste zijn nog niet afgehandeld. Dat geldt in elk geval voor de claim die de gemeente bij de bouwers heeft neergelegd. Ook de betrokken aannemers en onderaannemers zijn er onderling nog niet uit.

50-100 ambtenaren waren constant bezig met crisismanagement na kraanongeluk Alphen

Zo’n  50 tot 100 ambtenaren waren de zes maanden na het ongeval constant bezig met crisismanagement. Ook voor de extra inhuur van externe adviseurs, ligt een claim bij de verzekeraars.

Ruim twee maanden lagen de omgevallen kranen in de Oude Rijn, onaangeroerd. Voor de Sinterklaas-viering van 2016 moest de berging zijn afgerond en dat lukte. De bouwer kwam met een tweede hijsplan, weer via pontons, maar dat zag de gemeente niet meer zitten. Enorme bouwkranen moesten door de smalle straatjes en april 2016 werd het brugdek in twee fases alsnog ingehesen.

Het brugdek van de Julianabrug over de Oude Rijn werd in april 2016 alsnog op zijn plek gehesen. (Foto: ANP/Koen van Weel)

Eind goed al goed? Niet helemaal. De Onderzoeksraad kwam twee maanden later namelijk met een vernietigend rapport met keiharde conclusies. Er was geen oog geweest voor veiligheid van de omgeving. Gemeente en bouwers hadden de hijsklus volledig onderschat. Bij de aanbesteding lag de focus te veel op het versneld afronden van het project en was het aspect veiligheid ondergesneeuwd.

Gemeenten trof na kraanongeluk Alphen wel maatregelen

In Alphen kwam de boodschap van de Onderzoeksraad hard aan, zegt de manager. Regels zijn aangescherpt, maar er zijn geen koppen gerold binnen de ambtelijke organisatie of in de politieke arena. Alle wethouders zijn blijven zitten. De betrokken projectmanager Peter Klompen is nog altijd projectmanager. Crisismanager Ab van der Schans is en was toen ook al manager van het ingenieursbureau. Allebei benadrukken ze: de gemeente trof na de ramp wel maatregelen.

Zo zorgde het kraanongeval voor enkele aanscherpingen boven op het Bouwbesluit. De grootste ingreep is de extra aandacht voor risico’s en veiligheid in de voorfase. “Voor elk bouwproject moet nu altijd een gedegen veiligheidsplan worden opgesteld. Ook is nadrukkelijk aandacht voor het beheersen van kleine risico’s met grote gevolgen. Feitelijk was dat bij de Julianabrug het geval. Het was een klein risico, maar wel met enorme gevolgen. Daar letten we veel scherper op. Als er grote gevolgen voor de omgeving kunnen zijn, eisen we nu altijd een bouwveiligheidsplan voor de omgeving”, spreekt Van der Schans.

Ook de afstemming tussen de ambtenaren die vergunningen verstrekken en de ambtenaren die zich bezighouden met het voorbereiden van bouwprojecten is verbeterd. Tot slot controleert de gemeente tegenwoordig ook vaker op bouwplaatsen of de beloofde maatregelen daadwerkelijk worden uitgevoerd.

Nooit meer hijsen kan natuurlijk niet

Of dat toekomstige drama’s uitsluit? Nooit meer hijsen, kan natuurlijk niet. En honderd procent veilig bouwen, is misschien wel een illusie: “Niet elke hijsklus valt onder gemeentelijk toezicht. Het is praktisch onmogelijk om elke dakkapel te controleren. Alles 100 procent veilig uitvoeren is dus onmogelijk”, waarschuwt Van der Schans zijn toehoorders.

Projectmanager Klompen besluit, ondanks de kritiek die er kort na het ongeval was op de aanbestedingsmethode, dat hij nog altijd vierkant achter zijn keuze staat om de renovatie van de Julianabrug in een e&c-contract en het UAV-gc te gieten. Dat Alphen vooral snel werken beloonde bij het gunnen van de opdracht omwille van een hardloopwedstrijd, speelde volgens hem ook geen rol van betekenis bij het ongeval. Te weinig oog voor veiligheid? Klompen gaat er niet in mee. “De gemeente had diverse eisen gesteld. Ook op het gebied van veiligheid, maar we wisten niet precies hoe de bouwer de klus zou uitvoeren”, blikt Klompen terug.

“We hadden rekening gehouden met een object dat uit de kraan kon vallen bij het hijsen. Dat zou op een vrij en onbebouwd deel op de kant vallen. Dat het hele ponton zou kantelen is een ander verhaal.”

 



Julianabrug was ‘zijn’ brug: “Ik kon alleen toekijken”

De Julianabrug in Alphen aan den  Rijn was zijn klus. Toen de kraan viel, keek projectmanager Peter Klompen machteloos naar de ravage. “In mijn hoofd bleef een vraag hangen: Wat had ik anders kunnen doen.” Normaal neemt hij de beslissingen binnen het bouwhek, maar nu stond hij met de handen op de rug. ‘‘Dat was vreselijk.” Klompen blikt niet graag terug op dat dieptepunt, maar vindt het belangrijk dat andere opdrachtgevers en bouwers leren van ‘zijn’ brug.

Toch heeft hij het niet echt moeilijk gehad. Nog steeds gaat hij elke dag met plezier naar zijn werk. “Het heeft natuurlijk enorm geholpen dat er geen dodelijke slachtoffers zijn gevallen. Puur geluk, maar dat had de zaak wel heel anders gemaakt.”

Nog steeds is Klompen verantwoordelijk voor de natte werken binnen de gemeente. Ja, ook hij werd ondervraagd door de Onderzoeksraad voor Veiligheid, maar zijn collega’s bij planvorming hadden het veel zwaarder. “Mijn indruk was dat de rol van Alphen als vergunningverstrekker zwaarder onder vuur lag dan als opdrachtgever van een bouwproject.”

Ook weet Klompen dat medewerkers van de bouwers Mourik, BSB Staalbouw en het kraanbedrijf Peinemann zijn ondervraagd door Justitie. Lang dreigde ook strafrechtelijke vervolging, maar uiteindelijk is anders beslist. “Dat waren echt verhoren, waarbij het vuur na aan de schenen werd gelegd”, heeft hij gehoord.


Project Julianabrug

  • Opdrachtgever: Alphen a/d Rijn
  • Opdrachtnemer: Mourik (80%)/BSB Staalbouw (20%)
  • Kraanbedrijf: Peinemann Kranen
  • Pontonbedrijf: Koninklijke Van der Wees
  • Adviseur: Witteveen + Bos
  • Contractvorm: e&c volgens UAV-gc
  • Contractsom: 5,6 miljoen
  • Geplande uitvoering; juli 2014/voorjaar 2015

Conclusies Onderzoeksraad voor Veiligheid

  •  Veiligheid van de omgeving is blinde vlek voor alle partijen
  •  Gemeente als publieke opdrachtgever en vergunningverlener had geen aandacht voor veiligheid omgeving
  •  Bouwbedrijf, kraanbedrijf en pontonbedrijf hebben complexiteit onderschat
  •  Bouwbedrijf & staalbouwer hadden geen proces van integrale risicobeheersing

Lessons learned: als opdrachtgever van bouwprojecten

•  Risicomanagement

– Altijd een BLVC-plan bij alle projecten

– Beheersing van risico’s met kleine kans én groot gevolg

– Bij risico’s met potentieel grote gevolgen voor de omgeving een bouwveiligheidsplan vragen

•  Onafhankelijke toetsing op risico’s met grote impact voorschrijven

•  Veiligheidsdocumenten ter acceptatie

•  Indien TIS dan ook toetsing op uitvoering

• Vooroverleg opdrachtgever en vergunningverlener

• Bij werkzaamheden met hoog risicoprofiel Veiligheidsregio en vergunningverleners betrekken (integraal veiligheidsoverleg)

 


 

Lessons learned: Acute rampfase

• Diversiteit in zelfredzaamheid

• Hands-on

• (vervolg) schade beperken

• Communicatie

– Oversized

– Inspelen op dynamiek (sociaal media)

– Feiten

– Alle doelgroepen vanaf begin bedienen

– Alle communicatiemiddelen inzetten

– “Hoe heeft dit kunnen gebeuren” is zaak OvV

• Beheersing kosten (verzekering)

• Borgen warme overdracht Nafase

– Veiligstellen omgeving

– Milieuverontreinigingen

– Organisatie nafase

• Noodverordening en onderzoeksgebied ingesteld


 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels