nieuws

 Meettrein speurt al trillend naar verzakt spoor

infra 1224

 Meettrein speurt al trillend naar verzakt spoor

Slappe grond zorgt voor twee keer meer onderhoud aan het spoor. Wissels gaan veel vaker stuk en er ontstaan sneller scheuren in de rails. Een speciale meettrein uit Zweden spoort de zwakke plekken op. En passant leveren de metingen ook nog zeer waardevolle informatie over trillingen.

‘Matvagn’ staat er met grote letters op de zijkant van de wagon,

Zweeds voor meetwagen. Geen Ikea-pakketje, maar wel speciaal in elkaar gezet om de trillingen op het Nederlandse spoor in kaart te brengen.

 

 

Trillen en hels kabaal

Een stoompluimpje verlaat de meettrein als de twee Zweedse medewerkers de meetrein maximaal laten trillen. Het is een hels kabaal als de trein op volle kracht draait. Bijzonder is dat de trein trillingen meet, maar ook opwekt en meteen kan zien wat voor effect die trillingen hebben op de aarden baan eronder. Hoe zwaarder de belasting hoe heftiger de trillingen.

De speciale Zweedse meettrein mag geen passagier vervoeren?
Foto: ProRail/Gerrit Serné

Van de buitenkant lijkt het een gewone treinwagon als alle andere, maar niets is minder waar. Deze wagon mag geen passagier vervoeren, maar zit vol met gewichten, meetapparatuur en computers. Vanuit een volgende wagon wordt de meettrein aangestuurd. Aan de zijkant aan de buitenkant zit alle meetapparatuur om de trillingen te meten met een camera om het spoor in de gaten te houden.

Drie nachten meten, meten, meten

Drie nachten op rij is de meettrein op pad geweest. Beruchte punten in Zaltbommel, Gouda, Boxtel en Zwolle werd met 40 kilometer per uur zorgvuldig gemeten. De relatief nieuwe Hanzelijn doet dienst als nul-meting, als referentiepunt voor een robuust en  goedgebouwd spoor zonder grote verzakkingskansen.

Speciale meetapparatuur binnen en buiten de trein leggen vooral trillingen vast.
Foto: ProRail/Gerrit Serné

De sporen zijn daar berucht door de slappe ondergrond en verzakkingen, wat een meteen flink wat pieken in de trillingen oplevert. Daar ligt dus een causaal verband. Hidde Romeijn van ProRail is drie nachten op rij mee geweest met de meettrein, maar laat vol trots de wagens zien die speciaal naar het rangeerterrein in Amersfoort is gekomen. Een gaap kan hij bijna niet onderdrukken. Eigenlijk was het meten ook  een beetje saai. “We reden bij Weesp 10 kilometer per uur en werden zelfs ingehaald door een binnenvaartschip. Maar goed, dat levert wel waardevolle meetinformatie op.”

Slaapproblemen en overlast

Terug naar de harde cijfers. Het RIVM heeft berekend dat in Nederland 1,3 miljoen mensen op minder dan 300 meter van het spoor wonen. Daarvoor gelden duidelijke geluidsnormen en regels, maar dat voorkomt niet dat 20 procent daarvan met gezondheidsklachten kampt en zo’n 300.000 mensen slaapproblemen ervaren.

Voor geluid gelden inmiddels duidelijke normen, maar trillingen zijn nog onontgonnen gebied. Een omissie, want de kopjes staan al jaren lang te rammelen in de kasten en omwonenden ervaren overlast en hinder: niet alleen van geluid, maar ook van trillingen. Jarenlang bleef het bij een gevoel, want serieuze metingen waren lastig. Nu meten toch goed mogelijk blijkt, begint ook het nadenken over bijbehorende normen serieuze vormen te krijgen.

Causaal verband tussen verzakkingen en trillingen

De inzet van de Zweedse trein markeert het begin van een 4-jarig programma van ProRail samen met TUDelft, TNO en Delteres. Enerzijds is het doel om verzakkingen in beeld te krijgen, maar anderzijds kunnen de metingen ook de basis leggen voor nieuwe trillingsregels. “Dat is wel de insteek.”

Onderzoeksleider Arjen Zoeteman van ProRail is techneut in hart en nieren. “ProRail heeft in het verleden bij een nieuwe woonwijk al dubbelgeisoleerde damwanden aangebracht om aangrenzende huizen te beschermen tegen trillingen.  Eigenlijk zonder precies te weten hoe dat werkt”, geeft Zoeteman een voorbeeld van hoe de trillingsproblematiek nog in de kinderschoenen staat. “Oorzaak keer gevolg is normaal het risico, maar in dit geval ook een kans. Een kans om zowel hinder als verzakkingen structureel in kaart te brengen en aan te pakken.”  

Zand versus klei

Er zijn meerdere oorzaken die de trillingen beïnvloeden. Het gaat om de combinatie van voertuig, snelheid, rails en aarden baan. Vierkante wielen, een slappe ondergrond of zware belasting van het spoor zullen direct hogere pieken geven. De meettrein kan in kaart brengen wat de verschillen zijn. Heel specifiek is zowel bij Zaltbommel – kleigrond- als Vught – zandgrond- daar op gemeten. Het spoor werd steeds zwaarder belast om te kijken wat de verschillen zijn.  

Aanvullende maatregelen zijn hard nodig, zeker nu ProRail vergaande plannen heeft om het spoornet nog verder te belasten. “De ambitie is elke 10 minuten een intercity te laten rijden, vermijdbare storingen te voorkomen en veel meer zware goederentreinen toe te staan. Dat vergt nogal wat van het spoor”, somt Joris van Ruijven van onderzoeksinstituut Deltares op. Ook de grondexpert was afgelopen nachten betrokken bij het onderzoek. Bijzonder is dat bij Zaltbommel niet alleen de meetrein werd ingezet, maar ook mobiele telefoons van omwonenden.

App op de smartphone levert extra meetpunten

Via een speciale gratis app konden die ook de meetgegevens van trillingen doorgeven. Dat leverde 25 extra meetpunten op. “Er wonen 1,3 miljoen mensen dichtbij het spoor. Die hebben bijna allemaal een smartphone. Het zou slim zijn ook dat soort gegevens te verzamelen en te betrekken bij het onderzoek de komende vier jaar. Dat zijn misschien niet de meest nauwkeurige metingen, maar in kwantiteit zeer interessant”, glundert Van Ruijven.

Er zijn hoge verwachtingen over de resultaten. Zeker in combinatie met andere gegevens. Met ‘big data’ als satellietbeelden moet het ook mogelijk worden om potentieel zwakke plekken in het spoor te voorspellen en preventief aan te pakken. Zoeteman: “Dan is ons doel pas echt bereikt. Uiteindelijk willen we minder hinder en lagere onderhoudskosten.”

 

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels