nieuws

‘Bij elkaar brengen is mijn kracht’

infra 58

‘Bij elkaar brengen is mijn kracht’

In recordtempo de bouwsector op één lijn krijgen, dat is echt een kolfje naar zijn hand. Bernard Wientjes twijfelde dan ook geen moment toen Economische Zaken hem benaderde voor de Bouwagenda. De ‘underdogpositie’ afschudden is topprioriteit, zo vlak voor de kabinetsformatie. “We zijn uitdrukkelijk niet het zoveelste clubje in de bouw.”

Achter de geraniums zitten op zijn landgoed in Overijssel bevalt hem prima, maar nog veel liever trekt hij achter de schermen aan alle mogelijke touwtjes om onmogelijke vraagstukken op te lossen. In zijn VNO NCW-tijd werd Wientjes vier keer uitgeroepen tot meest invloedrijke Nederlander.

“Ze noemen me wel het vleesgeworden poldermodel. Bij elkaar brengen van partijen is mijn kracht. Draagvlak en polderen horen bij onze cultuur. Alleen gezamenlijk kun je naar een goed compromis toewerken, waar alle partijen mee vooruit kunnen. Kritische tegengeluiden horen daar overigens net zo goed bij, maar regelrechte tegenwerking is funest: Alle kikkers moeten in de kar blijven.”

Buitenstaander die goed kan aanjagen en verbinden

Bevlogen en vol energie begint hij aan de nieuwe klus, die vanuit de Delftse Bouwcampus wordt gecoördineerd. Hij heeft er zin in. De bouw kent hij vooral als dga van Ucosan – “feitelijk was ik toen toeleverancier” en als een van de belangrijke sectoren uit zijn VNO-NCW-tijd. Wientjes beschouwt zichzelf vooral als buitenstaander die vooral goed kan aanjagen en verbinden. Zijn senioriteit beschouwt hij als een voordeel. “Ik heb al wat jaartjes AOW hoor”.

De periode rond de kerstdagen bracht hij door met het doorakkeren van alle rondetafelverslagen en stukken rond de Marktvisie in combinatie met heel veel kennismakingsgesprekken. Een brede bouwcoalitie van zo’n vijftig organisaties zal toezien op de speciale taskforce die onder leiding van Wientjes en Ben Spiering van Rijkswaterstaat de agenda gaat samenstellen.

Het Energieakkoord, waar zowel de handtekening van Greenpeace als VNO-NCW onderstaat, is in zijn ogen het bewijs dat het opstellen van een breed gedragen agenda kan lukken. De bouw krijgt alsnog de behandeling als topsector en Wientjes zal er persoonlijk voor zorgen dat de tien tot twaalf prioriteiten inclusief bijbehorende investeringen boven aan het lijstje van de formateur komen te liggen bij de vorming van het nieuwe kabinet. Met de verkiezingen van half maart voor de deur geeft dat enorme tijdsdruk.

“Marktvisie is een mooie basis”

De handen van Wientjes wapperen alle kanten op als hij de ambities schetst. “We zijn uitdrukkelijk niet het zoveelste clubje in de bouw. Geen excuustruus die na een jaar moet constateren dat de sector geen stap verder is. We gaan dus niet het wiel opnieuw uitvinden, maar zullen veelvuldig plagiaat plegen van alle aanbevelingen en conclusies van afgelopen jaren.

De Marktvisie is een mooie basis, maar slechts één stip op de horizon over de toekomst van de bouwcultuur. Deze agenda gaat uit van een breed kader over alle klassieke bouwgrenzen heen.”

Meer lezen in het weekblad?

Meer lezen in het weekblad?
“Overheden, bedrijfsleven – groot en klein – en kennisinstituten zullen samen de prioriteiten stellen. Samen met mbo, hbo en universiteiten. Samen met ingenieurs, toeleveranciers, architecten en vakbonden. Iedereen is nodig en moet een rol spelen. De bouw is van oudsher versnipperd, maar de agenda is nodig voor het brede palet van woningbouw, b&u en infra. De problematiek van gebrek aan innovatie, gebrekkige samenwerking en achterblijvende productiviteit speelt namelijk in de hele sector. Die achterstand gaan we wegwerken.”

Waardoor staat de bouw op achterstand?

“De combinatie van crisis met de bouwfraude heeft gezorgd voor slechte marges en gebrek aan afstemming, waardoor geen geld overblijft voor innovatie. De arbeidsproductiviteit blijft al jaren op hetzelfde niveau steken. Ook de berg regels, inclusief de aanbestedingsregels, maakt het ondernemen niet makkelijk. Bij gesprekken proef ik passie en hoor ik allerlei innovatieve ideeën, maar die krijgen weinig ruimte.

De bouwaffaire zit bij veel ondernemers nog diep en maakt huiverig om elkaar op te zoeken. Ik krijg vaak de opmerking dat geen sprake was van fraude. Het is niet zinvol om daar achteraf nog een oordeel over te geven, maar er is niets mis met afspraken en afstemming over een gezamenlijke koers. Kijk naar het Klimaatakkoord van Parijs of de OPEC. Het gaat pas mis als afspraken de voortgang belemmeren.”

Wat moet er boven aan de agenda komen?

“In totaal komen er zo’n tien tot twaalf punten op de agenda, waar de hele Nederlandse bouw van gaat profiteren. Bovenaan staat de productiviteit en innovatie, maar ook onderwerpen als het ongezonde binnenklimaat in scholen en achterstallig onderhoud aan bruggen. Het integrale denken van markt en overheid samen met de wetenschap is niet nieuw en leidt tot goede resultaten. De Bouwagenda is een initiatief vanuit drie ministeries, gesteund door Bouwend Nederland. Deze vier partijen zijn de drijvende kracht om deze agenda op te stellen en samen met alle partijen in de bouw de prioriteiten te stellen. De taskforce wordt een brede mix vanuit de hele sector en baant dwars door alle bestaande structuren en clubjes heen.”

Gaat dat niet te stroperig?

“Soms, maar het werkt wel en past bij onze poldercultuur. Bij VNO-NCW hadden we een algemeen bestuur van tweehonderd leden en een dagelijks bestuur van vijftig mensen. Draagvlak is nog belangrijker dan snelheid. Er zijn de komende jaren miljarden beschikbaar voor nieuwe bouwprojecten, ongeacht wie de verkiezingen wint. Het is belangrijk dat geld efficiënt in te zetten en daar ‘smart’ keuzes in te maken in plaats van hapsnap bruggen, sluizen of huizen te renoveren. Wist je dat er komende jaren 100.000 kilometer riolering moet worden vervangen? Het is dan toch veel slimmer om eerst eens na te denken over het klimaat, pieken in de afvoer en de toepassing van sensoren. Misschien kan het riool wel een combinatie vormen met een glasvezelnetwerk.”

“Wat zijn de gevolgen van zelfrijdende auto’s voor de inrichting van wegen en steden? En de 1 miljoen nieuwe huizen hebben zeker geen gasleidingen meer en geen energierekening, maar moeten ook beter integreren met ict en installaties. Het is een goed idee om verder te standaardiseren, maar nieuwe Vinex-bouw met duizenden dezelfde ontwerpen willen we niet. Slimme sluizen, bruggen en rioleringen kunnen meteen mooie exportproducten worden, met extra verdienmogelijkheden. Het gebrek aan exportmogelijkheden gaf in het verleden de doorslag om van de bouw geen topsector te maken, maar daar liggen wel degelijk kansen. Is meteen goed om het imago op te poetsen en de sector aantrekkelijk te houden voor de jeugd.”

Hoe ziet de bouwsector eruit in 2030?

“De bouwsector zal bestaan uit vijf tot zes grote bedrijven, een breed middensegment en veel mkb en start-ups. Een beetje zoals nu. Luisteren naar de omgeving, opdrachtgevers en leveranciers zal nog belangrijker worden. Een voorwaarde om te overleven. Een project als de A1/A6 kan alleen worden uitgevoerd door grote bedrijven.

Maar vergeet niet dat daaromheen ook een heel netwerk van toeleveranciers en kleinere bedrijven hangt. Ik vergelijk dat graag met de industrie: Kijk naar grote spelers als Philips, Siemens of ASML. Zij zetten de trend en draaien de productie, maar hebben ook honderden bedrijfjes om zich heen die direct en indirect afhankelijk zijn. Visa versa zijn die giganten ook afhankelijk van de innovatiekracht en wendbaarheid van die kleine bedrijfjes. Dat is in de bouw niet anders.”



CV

Bernard Wientjes (Amsterdam, 1943) studeerde Nederlands recht aan de Universiteit van Amsterdam. Door het vroegtijdig overlijden van zijn vader nam hij in 1969 de leiding van het familiebedrijf over. Tussen 1967 en 1999 was hij dga van Wientjes Beheer. In 1999 verkocht hij Ucosan aan Villeroy & Boch en werd daar lid van de raad van bestuur. Tussen 2005 en 2014 was Wientjes voorzitter van VNO-NCW en vice-voorzitter van de Sociaal Economische Raad. In die periode is hij vier keer uitgeroepen tot de meest invloedrijke Nederlander. Sinds september 2014 is Wientjes hoogleraar Ondernemerschap en Leiderschap’ aan de Universiteit van Utrecht. Minister Kamp benoemde hem tot voorzitter van de Taskforce bouw.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels