nieuws

‘Amerikaan ziet ontwerpen niet als een sociaal proces’

infra Premium

‘Amerikaan ziet ontwerpen niet als een sociaal proces’

De beelden van drijvende gele taxi’s gingen de hele wereld over. Sandy had hard toegeslagen in New York. Deze orkaan stuwde in 2012 het water de stad in en gebouwen, metrotunnels en bouwputten liepen onder. De verantwoordelijke minister van huisvesting en stedelijke ontwikkeling, Shaun Donovan, besloot hulp te vragen aan Nederland.

Minister Donovan, door president Obama voorzitter gemaakt van een speciale task force, had eerder tijdens een werkbezoek in Nederland waterexpert Henk Ovink ontmoet. Ovink, sinds kort Nederlands eerste Watergezant, reisde af naar Amerika om met Donovan in de task force te werken aan de wederopbouw. Hij organiseerde onder de naam ‘Rebuild by Design’ een ontwerpwedstrijd, in 2013 door CNN uitverkozen tot meest innovatieve project. Tijdens de bekendmaking van de uitslag van deze wedstrijd in juni vorig jaar bleven zes projecten over. Bij vier daarvan zijn in totaal zestien Nederlandse bedrijven betrokken.

Het grootste project, The Big U, werkt aan oplossingen om Lower Manhattan te beschermen. Dit lagergelegen deel van Manhattan, waar ook het Financial District ligt, werd zwaar getroffen tijdens de orkaan.

“De stad New York kreeg een bedrag van 335 miljoen dollar, waarmee we nu langs de kust een strook van drie kilometer kunnen versterken”, zegt Matthijs Bouw van One Architecture, die mede leiding geeft aan het ‘BIG-team’. Verder maken onder andere Arcadis en de Deense architect Bjarke Ingels deel uit van dat team.

De vele belangen en de omvang maken het project ingewikkeld. Iets waar Nederlanders als Matthijs Bouw juist in zijn gespecialiseerd. “Als Nederlandse ontwerpers hebben we van huis uit meegekregen dat een ontwerpproces een kans is om agenda’s van belanghebbenden te integreren.” Dat betekent in de praktijk vooral veel gesprekken voeren, bewonersavonden houden en voorlichten. “Je kunt natuurlijk gewoon een muur van zeven meter hoog bouwen. Dan is het probleem opgelost, maar niemand is er blij mee. We kozen er voor om van het begin af aan te luisteren en ruimte te geven aan ideeën en belangen. Als je vervolgens je plan aanpast, wordt je plan beter en ontstaat er vertrouwen en draagvlak.”

Die aanpak werd op de beslissende dag van de competitie beloond. De minister vroeg aan de voorzitter van de lokale gemeenschap wat ze van het plan vond. Ze zei: “Ik werk al vijftien jaar in deze community en voor het eerst heb ik het gevoel dat een plan ook óns plan is.”

Dat verbinden en integreren om ingewikkelde veranderingen tot stand te brengen, wordt door Amerikanen de ‘Dutch Approach’ (Nederlandse benadering) genoemd. Bouw: “Amerikanen gaan in hun aanpak meer solistisch te werk. Een Amerikaan zoekt telkens uit wie hij nodig heeft om een stapje verder te komen. Hij is niet gewend om ontwerpen als een sociaal proces te zien.”

Opgehoogde berm

In het plan wordt in totaal 16 kilometer kustlijn versterkt en opnieuw ingedeeld. Een deel van de kustlijn wordt ingericht als een opgehoogde berm met een parkachtig ontwerp waarbij wandelpaden en fietspaden, bankjes en plantsoentjes de berm sfeer en kleur geven. Door een groot deel van het plangebied loopt de FDR Drive, een grote snelweg.

“Zo’n snelweg is natuurlijk niet fraai en waar de snelweg hoger gelegen is, kun je niet veel met de ruimte onder de snelweg. Daarom”, zo licht Bouw toe, “bedachten we om hier een waterkering onder te bouwen met daarin paviljoens. De paviljoens kunnen dienst doen als buurthuis of sportzaal.”

De stad New York heeft geld beschikbaar gesteld voor realisatie van de eerste drie kilometer. Er is een aanbesteding geweest en het BIG-team is druk bezig met de uitwerking van de plannen. Naar verwachting kan in 2017 het eerste uitvoerende werk beginnen.

‘Na Sandy wisten we niet goed hoe we het op moesten lossen’

Aan de overkant van de Hudson gingen Rem Koolhaas’ bureau OMA en Royal HaskoningDHV aan de slag met de steden Hoboken, Weehawken en Jersey City. Deze lagergelegen steden waren zwaar getroffen door Sandy. Om in de toekomst overstroming tegen te gaan, is een plan gemaakt voor kustbescherming met parken voor de opslag van overtollig regenwater, een opwaardering van het rioolsysteem en waterpompen. Hiervoor is 230 miljoen dollar beschikbaar gesteld.

 

Het Financial District werd zwaar getroffen door Sandy. Foto: Eljee Bergwerff.

Daniel Pittman is manager van het OMA- team in New York: “Nederlanders kijken naar water als een systeem waarbij alle maatregelen met elkaar zijn verbonden. Daarbij gaan ze slim om met investeringen. Door bijvoorbeeld een hoge muur half zo hoog te maken, bespaar je geld. Als je dat deels investeert in maatregelen achter die muur, dan krijg je meerdere linies van bescherming die in totaal ook nog eens minder kosten. ”Deze aanpak is nieuw voor de Amerikanen. Pittman: “Na Sandy bleek dat we niet goed wisten hoe we het moesten oplossen. Je zag dat er voornamelijk geïnvesteerd werd in twee maatregelen: de huizen werden op palen gezet of mensen verhuisden. Maar je hebt niets aan een huis op palen als je bij een overstroming niet bij je huis kunt komen. Een integrale aanpak is effectiever en goedkoper.”

Het team van OMA heeft zich het eerst gericht op Hoboken. Er liggen allerlei plannen klaar, maar er is op dit moment nog geen zekerheid over de uitvoering. Dat heeft te maken met de manier waarop in Amerika de financiering wordt geregeld. Die gaat over allerlei bestuurlijke schijven, waar veel partijen hun invloed op willen uitoefenen. Ondertussen werkt het team het komend jaar verder aan onderzoek, waarna volgend jaar de eerste fase kan worden opgestart. Het meest waarschijnlijke is dat een lokale aannemer aan de slag gaat, maar die dient zich wel aan het plan van het OMA-team te houden.

Reageer op dit artikel