artikel

Erfgoed heeft terecht plek in Deltaprogramma

infra

Erfgoed heeft terecht plek in Deltaprogramma

Het Deltaprogramma 2015 gaat op Prinsjesdag naar de Tweede Kamer. Veel waterwerken in Nederland worden als erfgoed aangemerkt. Erfgoed geeft onze leefomgeving kwaliteit en betekenis, vinden Hans Renes en Eva Stegmeijer.

Nederland drijft op waterwerken. Al eeuwen gebruiken we water om te drinken, om goederen over te vervoeren, om landbouwgewassen te verbouwen, om energie op te wekken en om ons te beveiligen tegen buitenlandse legers. Tegelijk hebben we onze kwetsbare delta ingericht om het teveel aan water af te voeren en om bedreigend water buiten te houden. Het Nederlandse landschap wordt bepaald door sloten, dijken, kanalen, molens, sluizen en gemalen. Veel van die zaken worden als erfgoed beschouwd, evenals de onderliggende cultuur, het landschap, de mensen. Maar liefst zeven van de negen werelderfgoederen in Nederland houden direct verband met water. Waterwerken zijn een nationale trots. zoals de Deltawerken, de Amsterdamse grachten en de Afsluitdijk. Onze expertise willen we graag ter beschikking stellen aan buitenlanden die lijden onder overstromingen of die vliegvelden of palmeilanden in zee willen aanleggen.

Intussen staan we zelf voor de zoveelste verbouwing van ons landschap, nodig om het hoofd te kunnen bieden aan de grotere hoev eelheden water die in de toekomst op ons af kunnen komen. Het Deltaprogramma gaat dan ook verder dan een puur technische opgave rond waterveiligheid en zoetwatervoorziening. Werden eerdere waterwerken vooral ingegeven door de urgentie van een ramp, willen we nu met adaptief deltamanagement een mogelijke ramp voorkomen. Dat geeft ook meer tijd voor reflectie: behoud door ontwikkeling.

Ontwerpend onderzoek

Bij deze reflectie wordt ook een ontwerpende benadering toegepast. Zo is een Delta-atelier opgericht ten behoeve van ontwerpend onderzoek in het hart van het Deltaprogramma. Via ontwerpend onderzoek worden samenhang en meerwaarde gezocht tussen veiligheidseisen, maatschappelijke doelen als ruimtelijke kwaliteit, vraagstukken zoals krimp, mobiliteit en hergebruik. Essentieel is draagvlak onder de bevolking. Een goed voorbeeld biedt de dijkverbetering, die aanvankelijk uitsluitend als een technische ingreep voor een veiligheidsprobleem werd gezien. Weerstand van de bevolking, die vaak verband hield met te weinig aandacht voor erfgoed, leidde tot vertraging en hoge kosten. Pas toen meer rekening werd gehouden met de wensen van omwonenden en de kwaliteit van de omgeving, verliep het proces soepel. Een gebiedseigen nieuw ontwerp, waarin de geschiedenis en identiteit van de plek worden meegenomen, biedt herkenning en vergroot betrokkenheid en waardering van omwonenden.

Vroegere technische ingrepen, zoals dijken en molens, zijn erfgoed geworden. We voegen weer nieuwe lagen aan die geschiedenis toe, in de hoop dat deze even waardevol in de toekomst blijken. Of, zoals Erfgoedvereniging Heemschut recentelijk stelt: “De ruimtelijke kwaliteit en identiteit van ons landschap wordt in hoge mate bepaald door hun nog steeds afleesbare ontstaansgeschiedenis. Het is dus van belang om cultuurhistorische waarden […] zo veel mogelijk als inspiratiebron te gebruiken.”

Erfgoed biedt dus volop kansen in de wateropgave en heeft dan ook een terechte plek in het Deltaprogramma. Daarmee wordt, in potentie, niet alleen de basis voor het erfgoed van de toekomst gelegd, maar ook het fundament van een van de diepst gewortelde sectoren van ons land verstevigd. De innovatiekracht van Nederland ligt immers niet alleen in de bouw van waterstaatswerken, maar ook in de manier waarop we ruimtelijk beleid en erfgoed met elkaar weten te verbinden.

Erfgoed verwijst naar het verleden, maar gaat vooral over het heden. Het geeft onze leefomgeving kwaliteit en betekenis. Latere generaties zullen oordelen over de landschappen van de eenentwintigste eeuw. Laten we hopen dat onze nazaten zullen zeggen dat onze generatie de waterproblemen goed heeft opgelost, maar ook dat we daarbij de interessante historische gelaagdheid van het landschap in stand hebben gehouden en nieuw erfgoed hebben toegevoegd.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels