artikel

achtergrondIdee overslagbestendige dijk historisch

infra

De toekomstige Afsluitdijk mag overlopen. De hoeveelheid water die de rug van de kering moet kunnen verwerken, is wereldwijd nog nergens vertoond, weet Wim Kanning, waterbouwkundige aan de TU Delft.

Ed Nijpels, die het Rijk adviseerde over de noodzakelijke verbouwing van de Afsluitdijk, noemde het inpakken van het binnentalud met asfalt innovatief. Daarbij wees hij vooral op de schaalgrootte.

Terecht. Wie de geschiedenisboeken bestudeert, ontdekt namelijk dat ingenieur T. Edelman in 1954 al schreef over ‘doorbraakvrije dijken’. “Maakt men die, dan is de veiligheid tegen doorbraak niet langer een functie van de dijkhoogte”, tekende hij op. Toen al wees hij op asfalt als oplossing. “Doch wij bezitten geen ervaring hoe een dergelijke bekleding zich in de loop der jaren houdt.”

Wat zijn we ruim vijftig jaar later wijzer geworden over asfalt als beschermlaag van dijken die mogen overstromen? Hoe zeker weten we dat de Afsluitdijk van asfalt de komende veertig jaar niet bezwijkt bij die ene gigantische watersnoodramp. Wetenschapper Wim Kanning durft die vraag niet helemaal te beantwoorden. Hoewel hij het definitieve ontwerp van de toekomstige Afsluitdijk niet kent, kan hij het plan in grote lijnen wel beschouwen. “Het is een subtiele keuze, maar ik plaats nog vraagtekens bij de uiteindelijke uitvoering. Nee, het is niet te hoog gegrepen. Technisch moet het mogelijk zijn. Dat blijkt ook uit de eerste overslagproeven met asfalt.”

Waterval

Kort na de ramp in 2005 in New Orleans onderzocht de wetenschapper de gevolgen van het fenomeen overslag op Amerikaanse bodem. Kanning trof er door erosie afgekalfde dijken aan, waarvan er velen zelfs waren bezweken. Terug in Nederland volgde hij met veel belangstelling de overslagproeven die werden uitgevoerd met de overslagsimulator. Daaruit bleek eens te meer dat gras een uitstekend materiaal is om water over de rug van de dijk af te voeren als technische waterval. Vooral als de grasmat goed onderhouden is door grazende schapen.

De Afsluitdijk heeft echter helemaal niets aan die wetenschap. Kanning: “Goed gras kan volgens de huidige normen maximaal 10 liter water per seconde per meter verwerken. Bij de gerenoveerde Afsluitdijk rekenen we met waarden die vele malen hoger liggen: tussen 50 en 150 liter water per meter per seconde. Bij mijn weten zijn er nergens in de wereld voorbeelden van dijken die op deze hoeveelheden water zijn berekend. Ik ken de delta’s toch vrij goed. Of misschien in Vietnam. Daar zie je dat ze het binnentalud van een dijk weleens in pakken met beton.”

Evenals het kabinet denkt Kanning dat open steenasfalt een geschikte oplossing is voor het overslagbestendig maken van de Afsluitdijk. “De Brouwersdam in Zeeland is daarmee ingepakt. Asfalt heeft ook voordelen. Het is makkelijk aan te brengen, het kan vervormen en het kan zetting verdragen.”

Zeespiegelstijging

Kansberekening speelt bij de keuze van de regering voor een overslagbestendige Afsluitdijk een grote rol. Evenals de onzekerheid over de klimaatverandering en de daarbij behorende zeespiegelstijging. Kanning: “Hoe hoger de zeespiegel, hoe groter de kans dat de enorme golven met geweldige kracht en snelheid over de dijk slaan. Stijgt de zee minder snel, dan is de kans op sterke overslag kleiner.”

Kostentechnisch kwam het huidige plan van aanvankelijk acht alternatieven als beste uit de verf. Is goedkoop niet duurkoop? Kunnen de onderhoudskosten niet juist enorm gaan tegenvallen? Kanning, die vier keer over Afsluitbouwplannen adviseerde samen met professor Han Vrijling, denkt dat dat wel meevalt. “Ik geloof dat dat probleem met het inzetten van een dbfm-contract wordt ondervangen.”

Risico’s

De dijkspecialist van de TU Delft wees in 2009 nog op de risico’s die gepaard gaan met het overslagbestendig maken van een dijk. Het inpakken van de binnenzijde met opensteenasfalt noemde hij toen nog geen bewezen techniek. Hij wees op de overgangen in een dijk die kwetsbaar zijn. Zoals een trap, een fietspad, een weg. Overgangen waarmee de Afsluitdijk vol zit.

Maar, hoewel de toekomst zal leren of het kabinet de juiste keuze maakt, is Kanning zeker niet tegen het overslagbestendig maken van de Afsluitdijk. “Het is een politieke keuze. Een stormschild, of overslag, het kan beide. Het scheelt natuurlijk wel geld als je de dijk niet hoeft op te hogen.” Hij vervolgt: “De plek is ook gunstig met het IJsselmeer als bassin erachter.”

Bovendien, zo nieuw is het idee om een dijk overslagbestendig te maken in plaats van steeds hoger niet. “Vloeken in de waterbouwkundige kerk? Nee. Ingenieur Edelman schijnt kort na 1953 al gezegd te hebben dat we overslag moesten accommoderen. Daar is weinig naar geluisterd. Kennelijk was hij zijn tijd ver vooruit.”

Hoe dom is het eindeloos ophogen van dijken eigenlijk? Edelman schreef: “Het is onmogelijk een dijk zo hoog te maken, dat er nimmer water over de kruin zal vloeien.”

Voor de complete bijdrage van ingenieur T. Edelman uit 1954, zie:

www.cobouw.nl

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels