nieuws

Reportage | ‘Komt schade door aardbevingen? Die vraag blijft lastig’

bouwbreed 1675

Reportage | ‘Komt schade door aardbevingen? Die vraag blijft lastig’
Richard de Roo van Brands bouw inspecteert de woonboerderij van Rita Koopman. Beeld: Ingrid Koenen

Duizenden meldingen van aardbevingsschade liggen te wachten op inspectie. Brands Bouw doet er gemiddeld 10 per week in het Groningse land en Cobouw ging mee; op zoek naar grote en kleine scheuren. “Dat vakje met de vraag ‘komt deze schade door aardbevingen? Die blijft lastig, maar standaard vullen we ‘ja’ in.”

Het Groningse landschap is weids, knalblauwe luchten, graslanden, sloten en af en toe een boerderij met bloeiende hortensia’s. Achter die ogenschijnlijke rust en ruimte schuilt de onrust over de gaskraan en de aardbevingen. Van Loppersum tot Bedum heeft bijna elke woning schade. Meer dan 30.000 schades zijn er gemeld bij het schadeloket van de Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade. Grote vraag is: zijn het ook allemaal aardbevingsschades?

“Ons huis is degelijk gebouwd, dacht ik nog”

Hoe moet je nu bepalen of de scheuren in het stucwerk in de kelder en de studeerkamer het gevolg zijn van de gaswinning? Zijn aardbevingen de boosdoener van het feit dat de badkamer ineens is gaan lekken en het water niet meer afloopt richting het afvoerputje? En hoe zit dat met die twee scheuren in de hoek van de buitengevel, waarvan een dwars door de baksteen loopt.

“Die zitten er pas sinds mei, de laatste beving”, wijst eigenaresse Rita Koopman naar de scheur in de buitengevel als zij projectleider Richard de Roo van Brands Bouw de schades laat inspecteren.

Risico op cowboys bij versnelde aanpak

Risico op cowboys bij versnelde aanpak

De woonboerderij aan de Wolddijk in Bedum ligt er op het eerste oog keurig en goed onderhouden bij. De boerderij is eigenlijk nog behoorlijk nieuw, want een brand heeft het oude pand met rieten dak 25 jaar geleden volledig in de as gelegd. De boerderij is volledig herbouwd, dit keer met een pannen dak. “Lang heb ik gedacht; ons huis is degelijk gebouwd. En ach, zo’n haarscheur. Dat is bij anderen veel erger.” Klagen zit niet zo in de aard van de Groningers. Ze is pas aan de bel gaan trekken toen de kelder begon te lekken en vochtig werd.

Het valt niet mee….

Elke Groninger in het aardbevingsgebied heeft zijn eigen verhaal, zo ook Rita Koopman. “Niemand denkt hier meer, ‘dat valt wel mee’. Iedereen kent wel iemand die zijn huis uit moest vanwege de schade. Het valt niet mee als de school van je kleinkind hier in Bedum maandenlang dicht moet voor renovatie. En bij mijn dochter even verderop zitten allemaal scheuren heeft in de bovenverdieping.”

Schade-afhandeling in 10 stappen

  1. Schademelding doen
  2. Bevestiging
  3. Deskundige en zaakbegeleider
  4. Reactie op deskundige
  5. Schade-opname
  6. Het adviesrapport
  7. Reactie op adviesrapport
  8. Voorbereiden besluit
  9. Besluit over de schade
  10. (eventueel) Bezwaar

Ze ligt er niet van wakker, maar toch…. Altijd ligt die dreiging van een nieuwe beving op de loer. “En dat voelt toch niet lekker.” Het onvoorspelbare dat blijft, ook nog ver nadat de gaskraan helemaal is dichtgedraaid.

5000 nieuwe schades

Niemand weet hoe lang de aarde blijft beven, wanneer de nachtmerrie van de Groningers echt voorbij is. Die aardbevingen komen zo gemiddeld een keer per jaar en zijn in een minuut weer voorbij. Die van 2012 was het heftigste, maar die van afgelopen mei zorgde in een klap voor 5000 nieuwe meldingen van schade, waaronder die van de familie Koopman.

Nooit heeft ze overwogen om te verhuizen, maar ze weet van mensen in de buurt dat de waarde van de huizen is gekelderd. Wie niet in het gebied leeft, kan het eigenlijk niet goed begrijpen, heeft ze gemerkt. “Zelfs mijn eigen familie in het westen begrijpt niet welke impact zoiets heeft”. Op politiek Den Haag vertrouwt ze allang niet meer, maar Koopman heeft goede hoop dat de schade dit keer wel wordt opgelost. “Ik ben bang dat het bij elkaar veel meer is dan 5000 euro. Dus ik wilde geen gebruik maken van de stuwmeerregeling.

tekst loopt door onder de foto

“Deze scheur zit er pas sinds de beving van mei”, wijst de eigenaresse van het pand aan de Wolddijk. Bij de inspectie wordt standaard ‘ja’ aangevinkt bij de optie van aardbevingsschade. 

Gemiddeld 10 tot 20 schades

De projectleider van Brands Bouw legt het allemaal vast. Met foto’s en het standaardprogramma in zijn ipad werkt hij van buiten naar binnen en van boven naar onderen. “Bewoners zitten vaak met een specifieke plek in hun maag en willen dat ik daar als eerste ga kijken. Dat doe ik altijd, want zij kennen hun huis het beste.” Hij legt gemiddeld zo’n 10 tot 20 schades per woning vast. Zo ook in de woonboerderij aan de dijk in buitengebied van Bedum.

Top 5 schades

  1. – Scheuren in binnenmuren/stucwerk
  2. – Scheuren in buitenmuren/voegen
  3. – Scheuren in vloeren/beton
  4. – Kapot tegelwerk in keuken en badkamers
  5. – Wijkende hoeken/overgangen

In de loop van de jaren kwamen inspecteurs langs uit Rotterdam, Den Haag en Groningen. Ze keken met kritische blik, maar losten niets op. Een keer is geprobeerd de werkruimte in de kelder aan te pakken. Dat probleem is zeker nog niet structureel opgelost, getuige de bruine plekken op de muren en de scheuren die van boven naar beneden lopen.

Schade en herstel

“Vooral de overgang van het ene materiaal naar het andere materiaal is gevoelig voor zetting. En je ziet ook opvallend vaak scheuren in het verlengde van een kozijn of deur”, weet De Roo uit ervaring als we twee scheuren aan weerszijden van een binnendeur bekijken. Hij hoeft – “gelukkig” – geen antwoord te geven op die ene prangende vraag: Komt het door de aardbevingen? “Uit praktisch oogpunt vinken wij “ja” aan, omdat het anders niet in het rapport verschijnt.” De aannemer beperkt zich tot het vastleggen van de schade en rekent de herstelkosten uit.

Die schade is onmiskenbaar en zichtbaar: Scheuren in de hoek van de buitengevel, scheuren in het stucwerk en een lekkende badkamer waar het water niet meer naar het afvoerputje loopt. Maar in een gemiddeld huis in Nederland zitten redelijkerwijs altijd wel een paar scheuren en ook lekkage in de badkamer hoeft niet te zijn veroorzaakt door aardbevingen.

Bewijs het maar….

Bewijs het maar…. Dat causale verband is lastig aan te tonen. Op die manier heeft de NAM lange tijd de schades afgewimpeld en veel kwaad bloed gezet bij de Groningers. Inmiddels heeft de tijdelijk Commissie Mijnbouwschade de touwtjes overgenomen om snel en zo eerlijk mogelijk de schade door de gaswinning te gaan vergoeden. Ruim 18.000 schades zijn afgehandeld en nog eens 17.000 meldingen liggen nog op de stapel.

De richtlijn voor vergoedingen is zo versoepeld dat redelijkerwijs alle schade wordt vergoed, tenzij aantoonbaar de aardbevingen niet de oorzaak kunnen zijn, zoals  afbladderende verf of krimpscheuren. Door het omkeren van de bewijslast wordt nu bij 95 procent van de schademeldingen een vergoeding betaald.

“We willen willekeur voorkomen”

Die is relatief royaal. Bij een scheur in een muur bijvoorbeeld, gaat de berekening uit van opnieuw stucen van de gehele muur. “Dan is zo’n scheur toch snel een schadepost van 1000 euro”, schat De Roo in. Hij zal later op kantoor zijn waarnemingen verder uitwerken. “We nemen de schade op als een soort nulmeting en geven meteen aan wat het kost om op te lossen. Om zoveel mogelijk willekeur te voorkomen, werken alle elf de aannemers op basis van dezelfde eenheidsprijzen.” Zo’n 80 procent van de dingen die hij aantreft, passen daarbinnen.

tekst loopt onder de foto door

Het standaard rapport voor een een schadeinspectie begint altijd buiten en gaat dan binnen van boven naar beneden. “Maar mensen willen je vaak graag meteen een zorgpunt laten zien. Dan ga ik natuurlijk eerst daar kijken”, leert de ervaring.

De aannemer garandeert dat het bedrijf de schade binnen enkele maanden kan herstellen voor geraamde bedrag. Echter veel eigenaren laten de schade niet of slechts deels herstellen. Ook het inschakelen van een eigen klusjesman of aannemer is toegestaan. “Vergelijk het met een autoverzekering en een schade. Daar mag na een taxatie de eigenaar ook zelf bepalen of een deuk wordt gemaakt.”

Geen constante werkstroom

Die vrijheid maakt het aantal concrete projecten voor de aannemers echter onvoorspelbaar en onzeker. Brands Bouw heeft overwogen om een aparte werkstroom op te zetten voor de aardbevingsschades, maar heeft dat gezien het grillige karakter van het werk nog niet aangedurfd. Bij de aannemer zijn nu wel twee mensen permanent bezig met de schades op te nemen.

Eigen aannemer

De Tijdelijke commissie Mijnbouwschade (TCMG) maakt het vanaf september mogelijk om als schademelder zelf een aannemer in te schakelen voor het uitvoeren van een opname voor de schadeafhandeling. Er hoeft dan niet gewacht te worden op een onafhankelijke deskundige, die schaarser zijn en dus minder snel beschikbaar. Wel moet deze ‘eigen aannemer’ aan een aantal voorwaarden voldoen, zoals lidmaatschap van Bouwgarant of Woningborg,

TCMG zet voor de reguliere procedure voor schadeafhandeling al sinds eind 2018 aannemers in om schade-opnames uit te voeren. Deze aannemers worden door een onafhankelijk expertisebureau in samenspraak met TCMG geselecteerd. Het expertisebureau stuurt hen aan. Ze voeren meerdere schade-opnames per week uit. Momenteel zijn er elf vooraf geselecteerde aannemers en dat aantal wordt ook nog uitgebreid naar maximaal twintig.

Het inzetten van eigen aannemers staat geheel in het teken van vrijwilligheid en eigen regie. Er hóeft niet gekozen te worden voor schade-opname door een eigen aannemer (of een door TCMG geselecteerde aannemer). En na uitbetaling van een eventuele schadevergoeding blijft er de keuze de eigen aannemer opdracht tot herstel te geven of hiervan af te zien. Eventuele afspraken hierover kan de schademelder zelf met de aannemer maken

 

Ook tijdens de crisisjaren zorgden herstelwerkzaamheden voor een min of meer constante werkstroom, weet De Roo. “We hadden daarmee wel een man of 5 a 6 aan het werk en dat hielp bij de omzet.” De eerste schades volgens het nieuwe protocol zijn nu hersteld. Brands is er nog niet rijk van geworden, vooral bij kleine schades kan het gereserveerde bedrag nauwelijks uit.

De aannemer rekent zich niet meer rijk aan potentiële projecten, maar beschouwt het vooral ook als een morele plicht om actief te blijven in het aardbevingsgebied. “Dit gaat niet om het draaien van omzet. We merken echt dat veel bewoners het prettiger vinden om iemand uit Groningen over de vloer te krijgen.”.

Stuwmeerregeling op hoofdlijnen

  • De schademeldingen die onder de Stuwmeerregeling vallen krijgen een aanbod voor een vast bedrag van 4.000 euro schadevergoeding en een vaste vergoeding voor bijkomende kosten van 1.000 euro.
  • Voor schademeldingen die vóór 1 januari 2019 zijn ingediend en nog geen adviesrapport hebben, is er ook de optie zelf een aannemer aan het werk te zetten tot een bedrag van 10.000 euro (inclusief btw). Daarbij geldt dan ook een vaste vergoeding voor bijkomende kosten van 1.000 euro.
  • De Stuwmeerregeling is er voor schademeldingen die vóór 13 juni 2019 zijn binnengekomen en waarop ten tijde van de inwerkingtreding van de Stuwmeerregeling nog geen besluit is genomen. Voorwaarde is ook dat het adres binnen het effectgebied voor toepassing van het wettelijk bewijsvermoeden ligt en dat zij rechthebbende zijn.
  • Voor schademelders die hier geen gebruik van willen of kunnen maken, blijft de mogelijkheid open om gebruik te maken van de reguliere procedure met daarin de mogelijkheid van schade-opname en calculatie door een door TCMG-geselecteerde aannemer en – vanaf dit najaar – een zelf uitgekozen aannemer.
Reageer op dit artikel