nieuws

Opinie | Het grootste probleem van deze energietransitie is de falende communicatie

bouwbreed 1740

Opinie |  Het grootste probleem van deze energietransitie is de falende communicatie

De communicatie rondom de energietransitie schiet fundamenteel te kort, vindt Maya van der Steenhoven, initiatiefnemer van de campagne VanGasLos. Wat ontbreekt? Een wenkend perspectief voor burgers. Wat staat ze te wachten? Wat kunnen ze nu al doen? Recent ging het bij het hoofdstedelijk Actieplan Schone Lucht weer mis.

“We willen schonere lucht voor alle Amsterdammers” zo opende wethouder Sharon Dijksma het betoog voor het actieplan. Later die dag ging WNL de straat op en peilde de mening van Amsterdammers. In niet mis te verstaan plat Amsterdams, vatte één van de geïnterviewde het sentiment onder de inwoners goed samen: “Ik vind het gewoon waanzin, dat is toch onbetaalbaar”.

Naast WNL kozen ook andere media voor een frame waarin het actieplan in het absurde werd getrokken. Niet het elektrisch rijden lag onder vuur, maar het tijdspad en de verwachtingen die aan inwoners werden gesteld vormde de speerpunt van de kritiek. Waar ging het mis?

Ambities worden door beleidsmakers doorgaans uitgesproken om een stip aan de horizon te zetten en kaders te scheppen. In de vorm van een beleidsnota of actieplan worden coalitiegenoten, netwerkpartners en andere belanghebbenden op de hoogte gebracht wat van hen verwacht wordt. Van taxi- en busbedrijven tot publieke organisaties, iedereen kan met het ‘Actieplan Schone Lucht’ intern aan de slag en zijn assetmanagement regelen. Over de exacte invulling zal naar goed Nederlands gebruik nog wel worden gepolderd. In zoverre is de communicatie naar belanghebbenden dus geslaagd. Of niet?

Meeluisteren

Wie ook meeluisterden waren de ‘gewone’ Amsterdammers. Zij die in een derdehands auto rijden (2800,- euro op Marktplaats) en voor wie een verhaal over schone lucht in het niet valt bij het vooruitzicht dat ze straks geen auto meer kunnen veroorloven. Voor hen biedt het ambitieuze verhaal van de wethouder vrij weinig. Ze worden wel met een rits doelstellingen om de oren geslagen maar er wordt hen geen perspectief geboden.

De achterliggende gedachte dat elektrisch rijden snel goedkoper wordt en dat er dus op termijn een betaalbaar alternatief komt voor diesel- en benzineauto’s wordt niet genoemd. Tevens ontbreekt in de boodschap dat Amsterdam alles uit de kast wil trekken zodat iedereen betrokken wordt en in 2030 mee kan doen. Deze perspectieven, die wel in het actieplan staan beschreven, worden overstemd door een verhaal dat vooral lijkt te gaan over een hoofdstedelijk prestigeproject. De netto impact is dat Amsterdammers achterblijven met het idee dat het actieplan hen vooral zal kosten.

Ook bij het klimaatakkoord werden harde doelstellingen gecommuniceerd om kaders te scheppen voor de politiek en bestuurders. En ook hier was er geen aandacht voor het perspectief van de burger. Het gevolg was dat conservatieve media en politici met scoringsdrift ook hier weer alle ruimte kreeg om de uitkomsten van het klimaatakkoord naar burgers toe te framen. Zij namen wel de moeite om uit te leggen, maar dan op negatieve wijze, wat dit concreet zou kunnen betekenen.

Waarom gaat dit mis? Omdat in de hitte van al het nadenken over nieuwe doelen, de communicatie niet voorop wordt gezet. Er is te weinig besef dat het onderwerp leeft. Iedereen leest, luistert en kijkt mee. Communicatie over de energietransitie is doorslaggevend voor het succes.

Energietransitie

Niet alleen omdat de energietransitie bij de meeste huishoudens tot ver achter de voordeur reikt, ook omdat er nog steeds veel onduidelijkheid is over hoe de energietransitie precies zal worden vormgegeven. Wanneer een duidelijk perspectief voor inwoners ontbreekt maar er wel torenhoge ambities worden gecommuniceerd ontstaat er wantrouwen en uiteindelijk frustratie. In de communicatie omtrent de energietransitie dienen daarom twee vragen telkens te worden beantwoord: ‘Wat betekent dit voor inwoners?’ en ‘Wat vragen wij van hen?’. Hier geen antwoord op geven zendt evengoed een boodschap uit, namelijk dat er geen rekening is gehouden met inwoners.

Welke lessen kunnen wij hieruit leren voor de transitie van het aardgas af zoals aangegeven in het klimaatakkoord? In plaats van enkel ‘in 2050 is iedereen van het gas af en in 2030 zijn dat al 1,5 miljoen huishoudens’, moeten we voorrang geven aan wat dit betekent voor een doorsnee huishouden en wat ze nu al kunnen doen.

Rust kan worden gecreëerd door uit te leggen dat de ambitieuze doelstelling er vooral op gericht is om de belangrijkste partijen aan het werk te zetten, en dat bewoners er voorlopig nog niet veel van zullen merken of indien dat wel het geval is, hierbij zullen worden ondersteund. En dat tot 2030 de bulk van de transitie met name in de nieuwbouw (no-brainer) en in het reguliere traject van het onderhoud van de corporaties zal plaatsvinden.

Proeftuinen

Er kan worden uitgelegd dat uiteindelijk voor burgers de goedkoopste oplossing wordt gekozen en die is per wijk en soms per gebouw verschillend. En dat er daarom eerst een 100-tal proeftuinen komen waarin met fikse subsidie van het Rijk gekeken wordt hoe een wijk van het gas gehaald kan worden. Hierbij zal wederom veelal aangesloten worden bij natuurlijke momenten, zoals vervanging van het gasnet en het riool of zal er ruimte worden gegeven aan bewoners die zelf een sterke drive hebben om van het gas af te gaan.

Maar bewoners hoeven niet stil te zitten ondertussen. Er kan een wenkend perspectief worden geboden voor wat zij nu al concreet kunnen doen. Ieder huishouden kan slimme keuzes maken die nu al veel geld opleveren, het comfort verbeteren en de overstap naar gasloos verkleinen. Belangrijke acties kunnen worden gestart met voorlichting over: ‘Halveer je energierekening voor minder dan 1000 euro door middel van /simpele aanpassingen’ of ‘Ga je je huis toch verbouwen? Kijk dan ook meteen naar isolatiemaatregelen’.  En ‘Kies bij een volgend fornuis alvast voor inductie, niet alleen verstandig maar ook veel beter voor de luchtkwaliteit in je huis’

Kortom de communicatie moet veel beter en niet enkel dienen als sluitstuk. Besef dat je op hetzelfde moment tegen verschillende partijen praat, ook de burger.


Maya van der Steenhoven is initiatiefnemer VanGasLos campagne, directeur programmabureau warmtekoude Zuid-Holland en Paul de Ridder adviseur van de VanGasLos campagne, consultant bij Waai Strategisch Adviesbureau.

Congres Gasloos Bouwen (27 juni) 

Maya is ook een van de sprekers van het congres Gasloos bouwen op 27 juni in Amsterdam. Ook onder meer Heijmans en Van Wijnen delen daar hun ervaringen. Meer weten?

Aanmelden kan hier. 

Reageer op dit artikel