nieuws

Grote Bouw Enquête: ‘Opdrachtgevers snappen niets van de bouw en willen altijd de laagste prijs’

bouwbreed 4388

Grote Bouw Enquête: ‘Opdrachtgevers snappen niets van de bouw en willen altijd de laagste prijs’

Bouwers vinden dat ze het moeilijk hebben. Arbeid is schaars en opdrachtgevers snappen er niets van, maar willen wel altijd de laagste prijs. De overheid doet ook te weinig en bouwprijzen stijgen én blijven stijgen. Het zijn slechts enkele prikkelende uitkomsten van de Grote Bouwenquête die Cobouw samen met marktonderzoeksbureau SAMR uitvoerde onder de Nederlandse bouwers. Vandaag deel 1.

De bouw heeft het moeilijk, dat is wel duidelijk na alle antwoorden uit de Grote Bouw Enquête van Cobouw en SAMR. Vrijwel de helft van de bijna 500 respondenten zegt dat het hen toch wel ‘enige moeite’ kost om momenteel succesvol te zijn in de bouw, de rest is ongeveer even positief als negatief.

Er is veel werk, maar 54 procent van de ondervraagden denkt dat er projecten blijven liggen door een tekort aan medewerkers. Slechts 15 procent heeft daar geen last van.

In de open antwoorden is een rode draad te vinden: er is méér dan voldoende werk, maar een groot gebrek aan goed opgeleide vaklui. En daarmee wordt het leveren van kwaliteit een steeds groter risico, is de verontrustende boodschap. Zeker ook gezien de stijgende prijzen, terwijl aanbestedingen veelal weg gaan voor bodemprijzen.

Opdrachtgevers hebben voldoende kennis van de bouwpraktijk (n=483)

Helemaal mee eens 1%

Mee eens 15%

Niet eens/niet oneens 37%

Mee oneens 38%

Helemaal mee oneens 9%

De concurrentie is hoog en hierdoor blijven de prijzen laag. Vooral bij infra speelt dit erg. “Het lukt niet om meerwaarde betaald te krijgen”, zegt een infrabouwer. Een andere bouwer uit infra zegt: “Er gaan toch veel aanbestedingen weg tegen bodemprijzen, terwijl bouwkosten, personeelskosten en organisatiekosten alleen maar verder oplopen. De al magere marges blijven mager.”

‘Er gaan toch veel aanbestedingen weg tegen bodemprijzen, terwijl bouwkosten, personeelskosten en organisatiekosten alleen maar verder oplopen’

Verduurzamen en circulariteit moet, daar is iedereen het over eens, maar de meerderheid vindt dat de overheid te weinig doet om de energietransitie mogelijk te maken. Er is sowieso veel kritiek op de overheid: de regering doet te weinig om de bouw van woningen te bespoedigen en de gemeenten en provincies worden als remmende factoren gezien.

Industrialisatie wordt door de meerderheid erg belangrijk gevonden. Maar slechts 29 procent denkt dat industrialisatie op dit moment tot voldoende waarde creatie leidt

Digitalisering is heel erg belangrijk vindt 90 procent. Maar slechts 41 procent vindt dat de eigen organisatie voorop loopt op dat vlak. En 51 procent vindt dat er voldoende middelen zijn vrijgemaakt voor digitale innovaties. Daaraan gekoppeld: industrialisatie wordt door de meerderheid erg belangrijk gevonden. Maar slechts 29 procent denkt dat industrialisatie op dit moment tot voldoende waarde creatie leidt en ruim 1 op de 4 vindt dat het op dit moment nog te weinig oplevert.

40 procent denkt ook dat prefab vooral bedoeld is om kosten te reduceren, terwijl 43 procent denkt dat het vooral een oplossing is voor het tekort aan arbeidskrachten.

Opdrachtgevers zijn zeer belangrijk, maar slechts 16 procent denkt dat ze voldoende bouwkennis in huis hebben

Opdrachtgevers zijn zeer belangrijk, maar slechts 16 procent denkt dat ze voldoende bouwkennis in huis hebben. Bijna de helft van de respondenten vindt zelfs dat de opdrachtgevers er niets van snappen. De focus op prijs prevaleert bij opdrachtgevers en dat zorgt bij ruim driekwart van de respondenten voor afremmende innovatie en minder kwaliteit in hun bouwprojecten.

De focus op prijs prevaleert bij opdrachtgevers en dat zorgt bij ruim driekwart van de respondenten voor afremmende innovatie en minder kwaliteit in hun bouwprojecten

Ruim driekwart zegt ook dat de ‘laagste prijszucht’ bij opdrachtgevers moet verdwijnen om te kunnen voorzien in de bouwbehoeften. Een respondent: “De branche is ten dode opgeschreven. Het lukt niet om meerwaarde betaald te krijgen. Elk product is, in ogen van de afnemer, gelijkwaardig. Dus dan rest enkel de laagste prijs als criterium.”

‘De branche is ten dode opgeschreven. Het lukt niet om meerwaarde betaald te krijgen’

Er is veel werk, maar 54 procent denkt dat er projecten blijven liggen als gevolg van een tekort aan medewerkers. Slechts 15 procent heeft daar geen last van. Op de vraag of we dan meer buitenlandse vaklui moeten inzetten, zegt echter 20 procent ja en maar liefst 36 procent nee.

Blijven de loonkosten op deze manier de komende jaren stijgen? Ja, zegt 82 procent.

Kerninzichten:

> De bouw heeft het moeilijk, ook al hebben ze het druk.

> Digitalisering en industrialisatie staan op de agenda, maar weten nog niet iedereen te bekoren.

> Aanbestedingen doen nog altijd pijn.

Wakkerliggers:

>Groot tekort aan gekwalificeerde medewerkers.

> Risico’s zijn groot in de bouw (veiligheid, marges, werkvoorbereiding, integrale visie).

Samenwerking vindt iedereen belangrijk, maar ja… de praktijk. 94 procent vindt samenwerking in de bouw belangrijk en broodnodig. Nog geen kwart ziet het in de praktijk ook gebeuren. En 38 procent ziet het helemaal niet.

‘De kwaliteit die gevraagd wordt is bijna onmogelijk te behalen met het personeel dat je op de bouwplaats aantreft’

Een respondent: “De kwaliteit die gevraagd wordt is bijna onmogelijk te behalen met het personeel dat je op de bouwplaats aantreft. Afspraken worden niet nagekomen en er heerst een zorgelijke hoeveelheid desinteresse bij de vaklieden.” Een ander zegt het wat vriendelijker: “In de huidige markt kan een bedrijf met weinig specialistische kennis makkelijk aan opdrachten komen in onderaanneming, de kunst zit hem in het creëren van capaciteit.”

Ook al is er veel werk, uit de enquête blijkt dat 68 procent vindt dat de marges in de bouw nog altijd te laag zijn

70 procent vindt dat er bij aanbestedingen nog steeds een scheve risicoverdeling is en dat bouwers daar te veel pijn lijden

Ook al is er veel werk: 68 procent vindt de marges in de bouw nog altijd te laag. Aanbestedingen doen dan ook bij voortduring pijn. 70 procent vindt dat er bij aanbestedingen nog steeds een scheve risicoverdeling is en dat bouwers daar te veel pijn lijden.

Er blijven bouwprojecten liggen als gevolg van een tekort aan medewerkers (n=483)

Helemaal mee eens 11%

Mee eens 43%

Niet eens/niet oneens 30%

Mee oneens 14%

Helemaal mee oneens 2%

Ook denkt ruim de helft dat het MKB in het huidige systeem van aanbestedingen steeds minder kans maakt. Bijna de helft is ook van mening dat het aanvechten van een gunning geen zin heeft. Iets meer dan de helft (55 procent) vindt dat de winstkansen bij een tender nu te klein zijn en ongeveer eenzelfde percentage heeft steeds vaker te maken met discussies over meerwerk.

Het traject Beter Aanbesteden is een idee zonder veel aanhang: driekwart heeft er geen enkele mening over. Een respondent: “Er zijn voldoende kansen om het bouwproces te verbeteren. Echter keer op keer lopen we tegen dezelfde problemen aan: geen tijd, geen geld, conservatieve instelling van mensen en partijen, suboptimalisaties.”

‘Alles is overstuur momenteel. De klant moet maar accepteren (en wij ook) dat het niet meer zo snel gaat als twee jaar geleden’

De respondenten die het moeite kost om momenteel succesvol in de bouw te opereren, is bijna net zo groot als de groep die vindt dat het niet zo is. 28 procent vindt het niet moeilijk en 25 procent vindt het wel moeilijk. Mensen uit de infra-hoek klagen het hardst en installateurs zijn het meest positief. Een respondent zegt: “De druk op projecten is hoog. De bekwaamheid van het personeel loopt terug. Iedereen is te druk. De prijzen stijgen en de budgetten zijn vaak te laag, waardoor tenders gecanceld worden.”

Opdrachtgevers stellen zich als partner op bij bouwprojecten (n=483)

Helemaal mee eens 2%

Mee eens 19%

Niet eens/niet oneens 46%

Mee oneens 27%

Helemaal mee oneens 6%

En een ander zegt: “Het is lastig om nu de vraag te kunnen beantwoorden van de klant. Alles is overstuur momenteel. De klant moet maar accepteren (en wij ook) dat het niet meer zo snel gaat als twee jaar geleden.”

Waar ligt de bouwer nu echt wakker van?

We vroegen de bouwers ook waar ze nu echt wakker van liggen. Een aantal citaten: “Aan goed opgeleid personeel is bijna niet te komen. Prijsverhogingen van te verwerken materialen rijzen de pan uit en zijn niet uit te leggen aan opdrachtgevers. Aan de andere kant: waarom hebben opdrachtgevers zoveel moeite met transparantie en het bewandelen van andere aanbestedingstrajecten?”

Het onderzoek

Het onderzoek vond plaats onder 483 bouwprofessionals, afkomstig uit de sectoren: advies (37%), infra (34%), utiliteit (36%), woningbouw (46%), installatie (17%) en toeleveranciers (9%). Daarvan is 23% ondernemer en 23% directie en management. En 21% noemt zichzelf leidinggevende. De respondenten zijn ervaren: 22% heeft 11 tot 20 jaar bouwervaring. 23% is al 21 tot 30 jaar werkzaam in de bouw en 25% zelfs al 31 tot 40 jaar.

Een andere respondent: “Deskundigheid aan de zijde van de opdrachtgevers is tanende, contracten zijn leidend in projecten die uitgevoerd worden in een sterk veranderende context. Daardoor zijn er te weinig kansen voor innovatie en duurzaamheidsinitiatieven.”

De marges in de bouw zijn structureel te laag (n=483)

Helemaal mee eens 28%

Mee eens 40%

Niet eens/niet oneens 24%

Mee oneens 7%

Helemaal mee oneens 1%

‘Er is te weinig omzet; opdrachten blijven uit; er wordt te weinig geïnvesteerd door zowel particulieren als bedrijven’

Een woningbouwer: “Er is te weinig omzet; opdrachten blijven uit; er wordt te weinig geïnvesteerd door zowel particulieren als bedrijven. Door de onzekere toekomst wordt geld vastgehouden. Bouwgrond en bouwmaterialen zijn erg duur waardoor de investering in nieuwbouw of verbouw erg lang duurt voordat deze is terugverdiend. Daarbij zijn de eisen vanuit het Bouwbesluit zodanig dat de totale investering in vooral nieuwbouw bijzonder hoog is.”

‘We moeten een nieuwe manier van samenwerken vinden. Met meer transparantie en openheid’

De bouwkosten zullen in 2019 blijven stijgen (n=483)

Helemaal mee eens 18%

Mee eens 73%

Niet eens/niet oneens 8%

Mee oneens 1%

Helemaal mee oneens 0%

Veel respondenten maken zich zorgen om het verduurzamen van de gebouwde omgeving. Zo zegt er een: “Ik lig wakker van de transitie naar een nieuwe werkelijkheid. We moeten een nieuwe manier van samenwerken vinden. Met meer transparantie en openheid. Dat vraagt veel van de partijen die decennia lang andere werkwijze hebben gekend. Ook op het menselijke vlak. Het gaat nu om inhoud en vorm. En het proces.”

Komende donderdag gaan we dieper in op de invloed van innovatie, digitalisering en de overheid op de bouw. Zo denkt 29 procent van de bouwers dat we de duurzaamheidsdoelstellingen van 2030 niet gaan halen.

Reageer op dit artikel