nieuws

Zeesluis IJmuiden geen uitzondering: De 12 grootste bouwblunders van 2018

bouwbreed Premium 14055

Zeesluis IJmuiden geen uitzondering: De 12 grootste bouwblunders van 2018

De bouw leert niet van fouten en lijdt aan ‘corporate Alzheimer’. Een reeks van nieuwe probleemprojecten teistert de sector en drukt de marges. “Mislukkingen zijn niet erg, als er maar van wordt geleerd en daar gaat het keer op keer mis.”

Paul Iske is hoogleraar aan de universiteit van Maastricht en richtte het instituut voor Briljante Mislukkingen op om het bedrijfsleven een spiegel voor te houden. De bouw is namelijk niet de enige sector die liever de kop in het zand steekt, dan te leren van fouten.  “Kijk naast Faalkosten ook naar Faalopbrengsten. Maar vooralsnog wordt mislukken alleen gezien als het verspillen van miljoenen euro’s.”

Schadepost van half miljard euro

De rekening van problematische bouwprojecten loopt zelfs in de honderden miljoenen euro’s. Tel de meerkosten van de zeesluis IJmuiden, brandgevaarlijk beton in tunnels, Uithoflijn en Floriade op en de schadepost stijgt al dik boven een half miljard euro. Een kostenpost waar zowel de bouwers als de belastingbetaler voor opdraait.

Lees meer over risico's in contracten

Lees meer over risico's in contracten

Cobouw zette een dozijn problematische bouwdossiers op een rij. Probleemprojecten waar stuk voor stuk lessen van geleerd kunnen worden, zodat nieuwe valkuilen worden voorkomen. Grote probleem in de bouw is het halsstarrig vasthouden aan het projectdenken in plaats van breder en over de hele keten lessen te leren.  Elke bouwfout is uniek, of toch niet?

Tekst gaat verder onder de foto

Prof. Paul Iske:”De bouwsector lijdt aan Corporate Alzheimer”  Foto: Ruud Jonkers

Wanneer is een briljante mislukking briljant?
“Natuurlijk is het onplezierig wanneer dingen misgaan. Maar complexe projecten in complexe omgevingen lopen nu eenmaal vaak anders dan gedacht of gehoopt. We moeten blij zijn dat ondanks de risico’s partijen toch bereid zijn om grote projecten op te pakken en wanneer dingen mislukken, ervan geleerd wordt. Als de angst regeert, gebeurt er niets meer en komen we niet vooruit. Mislukkingen zijn briljant als de intenties goed zijn, er inzet is getoond, goed met de risico’s is omgesprongen en er lessen worden geleerd. Gebruik de Viral-schaal om dat te meten.”

De Viral-schaal?
“Het Instituut voor Briljante Mislukkingen hanteert de zogenaamde Viral-schaal voor mislukken. Hier staat de V voor Visie, I voor Inspiratie, R voor Risicomanagement, A voor Aanpak en de L voor Leren. Scoort een project op alle factoren voldoende, dan is de mislukking briljant en is er niets om je voor te schamen, maar loont het de moeite om ermee voor de dag komen. De kennis moet naar buiten, ‘viral’ gaan.”

Wat is er volgens u structureel mis in de bouwsector?
“In de bouw wordt keihard gewerkt en iedereen wil mooie resultaten opleveren. Maar het is een complexe omgeving met veel betrokkenen die soms niet dezelfde belangen hebben. Daarnaast is er veel innovatie en veranderende wet- en regelgeving. Dan kun je niet verwachten dat alles zomaar goed gaat.”

Waarom stappen bouwers steeds in dezelfde valkuil?
“In de projectaanpak wordt nauwelijks rekening gehouden met de complexe omgeving. Binnen een project lijkt alles van tevoren volstrekt helder en zeker. Tijd om van een project te leren ten behoeve van toekomstige projecten is er nauwelijks. Als je zo naar de context van de bouw kijkt, dan zie je veel georganiseerde domheid, waarin leren niet makkelijk is en korte termijn prevaleert boven duurzame ontwikkeling, ook van kennis.”

Het onderschatten van risico’s lijkt het grootste probleem. Herkenbaar?
“Risicomanagement is een onderwerp apart in de bouw. Om de opdracht te krijgen, zijn bouwers vaak geneigd de risico’s te accepteren of te bagatelliseren. Maar als het misgaat staat iedereen klaar om elkaar de schuld toe te schuiven, met name op het gebied van civiele aansprakelijkheid.

En dit wordt natuurlijk nog erger wanneer er sprake is van persoonlijk letsel. Fraude is een ander onderwerp, daar is weinig briljants aan. Je zou de leercultuur kunnen versterken door bij mislukkingen minder de aandacht te vestigen op aansprakelijkheid en meer op de vragen: welke lessen kunnen we trekken en hoe zorgen we ervoor dat die kennis ook verspreid wordt?”

Hoe kan de bouw iets leren van andere sectoren?
“Vergelijk het met de luchtvaart, waar veiligheid helemaal vooropstaat en de bevindingen van het veiligheidsonderzoek bij een incident niet gebruikt mag worden voor eventuele juridische zaken. De zwarte doos dient om te begrijpen wat is misgegaan en hoe dat in de toekomst te voorkomen, niet om te straffen.

Dit zien we nu ook in de zorg. De sector experimenteert nu met ‘zwarte dozen’ in de operatiekamer, die alle handelingen en gesprekken registreren. De introductie hiervan liep aanvankelijk niet goed omdat niet werd gegarandeerd dat de kennis alleen voor leerdoelen zou worden gebruikt. Die afspraken zijn nu wel gemaakt. Uitgangspunt is het vertrouwen dat iedereen in deze omgeving de ambitie heeft om goede en veilige zorg te leveren.”

Zou een zwarte doos voor grote projecten de bouw helpen?
“Lijkt me wel. Het Instituut voor Briljante Mislukkingen heeft een methode ontwikkeld om kennis tussen verschillende omgevingen te laten stromen. Er is een taal ontwikkeld, op basis van zogenaamde ‘archetypes’, die het mogelijk maakt mislukkingen snel te herkennen en de essentie ervan kan beschrijven op een manier die bruikbaar is voor anderen.

In de bouw is ‘De Canyon’ misschien wel het meest herkenbaar: dit gaat over partijen die gewend zijn op een bepaalde manier te werken en dat al zo lang doen dat zij onvoldoende openstaan voor noodzakelijke veranderingen en daardoor ineens een succesvolle aanpak zien veranderen in een recept voor mislukken. Ook met ‘zwarte doos’ zijn niet alle mislukkingen te voorkomen, maar dan is in elk geval te traceren waar het misgaat.”

Dozijn bouwblunders op een rij gezet

Zeesluis IJmuiden

De zeesluis IJmuiden spant de kroon. Foto Rijkswaterstaat/Topview-Luchtfotografie

  • Wie: VolkerWessels en BAM in opdracht van Rijkswaterstaat
  • Wat is het probleem: ontwerp bleek tijdens uitvoering onuitvoerbaar
  • Gevolg: 27 maanden vertraging en ruim 272 miljoen euro verlies
  • Wie draait ervoor op: Vooralsnog 205 miljoen euro voor de bouwers en 67 miljoen euro voor het Rijk

Ingestorte parkeergarage Eindhoven/Breedplaatvloeren

De ingestorte parkeergarage had grote impact op andere projecten

  • Wie: BAM in opdracht van Eindhoven Airport/Schiphol Group
  • Wat is het probleem: Door een grove ontwerpfout door het draaien van de betonnen vloeren stortte de in aanbouw zijnde pareergarage in Eindhoven in. Sinds die tijd zijn alle gebouwen en constructies met breedplaatvloeren verdacht. De Onderzoeksraad voor Veiligheid kwam afgelopen zomer met stevige aanbevelingen voor de hele sector.
  • Gevolg: Herbouw parkeergarage, vele onderzoeken en een brede discussie over veiligheid
  • Wie draait ervoor op: 10 miljoen euro van BAM voor de parkeergarage, maar de sector wil veel breder lessen leren

Tennet hoogspanningsmasten

Hoorzitting lost conflict Tennet TSO en landbouwers Noordoostpolder niet op

Ring A7 Groningen

Het werk aan de Ring Groningen is deze maand eindelijk weer hervat. Beeld: Rijkswaterstaat

  • Wie: Combinatie Herepoort (Max Bögl, Züblin, Oosterhof Holman Infra, Koninklijke Sjouke Dijkstra, Roelofs Wegenbouw en Jansma Drachten) in opdracht van Rijkswaterstaat en provincie Groningen
  • Wat is het probleem: Afgekeurd ontwerp
  • Gevolg: minimaal 2 jaar vertraging en nog oplopend miljoenenverlies
  • Wie draait ervoor op: De bouwers

Y-Towers Zuidas

Züblin Nederland Y-Towers

Züblin mag de Y-Towers niet afbouwen

  • Wie: Zublin in opdracht van Oviesa-Torena
  • Wat is het probleem: Zublin beloofde optimalisaties op het contract van 100 miljoen euro, maar kwam met forse meerwerkclaim voor gevels
  • Gevolg: Contract ontbonden
  • Wie draait ervoor op: Zublin zit zonder opdracht en Oviesa-Torena moet op zoek naar een nieuwe bouwer

Julianakanaal

De Vries & van de Wiel Kust- en Oeverwerken gaat voor Rijkswaterstaat het Julianakanaal verruimen.

De Vries & Van der Wiel mag van Rijkswaterstaat het Julianakanaal niet afbouwen.

  • Wie: De Vries & van de Wiel in opdracht van Rijkswaterstaat
  • Wat is het probleem: De bouwer kampt met grote bodemproblemen bij de verruiming van het Julianakanaal
  • Gevolg: contract opengebroken, nieuwe aanbesteding voor rest van het werk
  • Wie draait ervoor op: de bouwer wordt door Rijkswaterstaat van wanprestatie beschuldigd en legt claim neer voor afbouwkosten

Uithoflijn

Forse vertraging en overschrijdingen bij de Utrechtse Uithoflijn

  • Wie: BAM in opdracht van provincie en stad Utrecht
  • Wat is het probleem: Meerdere tegenvallers tijdens de uitvoering van de metrolijn, zoals extra fundering bij Utrecht CS en problemen met het veiligheidssysteem
  • Gevolg: Ruim 100 miljoen euro aan meerkosten en ruim een jaar vertraging. December 2019 is nog niet zeker als opleverdatum.
  • Wie draait ervoor op: Opdrachtgevers Utrecht stad (eenderde) en provincie (tweederde)

Kamperlijn

De Kamperlijn is opgeleverd, maar kan geen snelle treinen aan.

  • Wie: BAM in opdracht van ProRail
  • Wat is het probleem: Door slappe bodem kan de nieuw aangelegde spoorlijn geen hoge snelheden aan. Niemand lijkt vooraf te hebben nagedacht over een onderzoek naar de instabiele ondergrond.
  • Gevolg: Treinen rijden met lage snelheid en slaan het gloednieuwe station Zwolle Zuid over.
  • Wie draait ervoor op: Provincie en gemeentes zitten met de gebakken peren. Afbreken lijkt de enige oplossing

Floriade 2022

Aanbesteding floriade 2022

Amvest ligt in de clinch met de gemeente Almere over de voorwaarden om een woonwijk te bouwen op het Floriade terrein

  • Wie: Amvest in opdracht van de gemeente Almere
  • Wat is het probleem: Almere gaat in 2022 de Floriade organiseren en wil het terrein meteen ombouwen tot duurzame woonwijk, maar de grondexploitatie is niet sluitend te krijgen
  • Gevolg: Voorlopige tussenstand is een verliespost van ruim 14 miljoen euro en minder sociale woningen
  • Wie draait ervoor op: Gemeente Almere

Botlekbrug

Alle 64 omloopwielen op de Botlekbrug zijn vervangen

  • Wie: Strukton en Ballast Nedam in opdracht van Rijkswaterstaat
  • Wat is het probleem: Voortdurende storingen op de Botlekbrug zorgen voor files en hoge claims vanwege de lagere beschikbaarheid. De teller stond dit jaar op 125 storingen door problemen met de ontgrendeling en de omloopwielen.
  • Gevolg: Alle 64 Omloopwielen zijn preventief vervangen, de kosten voor deze operatie zijn niet bekend gemaakt
  • Wie draait ervoor op: de bouwers

Nieuwbouw RIVM

Hurks en Heijmans stappen uit RIVM-probleemproject

Strukton bouwt de wiebellabs van het RIVM

  • Wie: Strukton in opdracht van het Rijksvastgoedbedrijf. Hurks en Heijmans stapten al eerder uit
  • Wat is het probleem: Wiebellabs zorgden voor een lastig ontwerpproces, maar de bouw is nu begonnen met extra stevige fundering
  • Gevolg: Minimaal drie jaar vertraging en 22 miljoen euro extra aan kosten voor het Rijk, maar ook de betrokken bouwers hebben miljoenen verlies genomen
  • Wie draait ervoor op: zowel het Rijk als de bouwers

Brandwerendheid beton in vijf nieuwe tunnels

Het beton in vijf nieuwe tunnels, waaronder de Gaasperdammertunnel, is niet bestand tegen een mega-brand

  • Wie: Gaasperdammertunnel, Koning Willem Alexandertunnel, Sallandtunnel, Midden Delfland-tunnel, Tweede Coentunnel
  • Wat is het probleem: Het gebruikte beton blijkt niet te voldoen aan de strenge brandveiligheidsnormen. Uit proeven blijkt dat tunnels te snel zullen instorten bij een mega-brand. Hulpdiensten moeten in zo’n geval het dak ontruimen en de tunnels eerder verlaten.
  • Gevolg: Extra hitteschilden in alle tunnels, een schadepost van 200 miljoen euro
  • Wie draait ervoor op: Rijkswaterstaat, het mengsel voldeed aan de eisen

 

 

Reageer op dit artikel