nieuws

‘Benut de creativiteit van de werkvloer, het levert geld op’

bouwbreed Premium 648

‘Benut de creativiteit van de werkvloer, het levert geld op’

Technische (proces)innovaties in de bouw komen pas tot bloei als medewerkers hun beste ideeën inbrengen. Daar ontbreekt het nu aan omdat veel bedrijven nog steeds hiërarchisch georganiseerd zijn. Effectieve instrumenten om werknemers te prikkelen zijn er nauwelijks. FNV Bouwen en Wonen organiseerde een themamiddag over sociale innovatie. Kort samengevat? Bouwondernemer, verzin iets zodat werknemers gaan meedenken, meepraten en meebeslissen.

‘Ik wil dat alles op de werkvloer wordt bedacht en besloten. Mensen mogen zelf bewijzen dat een idee haalbaar is, ook financieel.” Directeur/eigenaar Kris Tirry van MPC Industries, een producent van slangklemmen, wordt wel de meest democratische CEO van Nederland genoemd. Werkelijk alles haalt hij uit de kast om de hiërarchie in zijn organisatie weg te poetsen. De medewerkers van MPC Industries hebben stemrecht in de directievergadering, nemen zelf nieuw personeel aan, werken in zelfsturende teams en delen mee in de winst. Juist dat laatste doet het goed op verjaardagsfeestjes. De winst van MPC Industries ging “drie keer over de kop” sinds Tirry in 2009 besloot de organisatie verregaand te democratiseren.

Wat bij MPC Industries ‘democratisering’ wordt genoemd, heet op andere pellen ‘sociale innovatie’. Het is een issue waar de bouwsector absoluut mee aan de slag zal moeten volgens de vakbond FNV. Janna Mud van FNV Bouwen en Wonen omschrijft sociale innovatie als “meedenken, meepraten en meebeslissen”. Mud is ervan overtuigd dat dit bouwbedrijven uiteindelijk geld oplevert: “Een onderzoek van de Erasmus Universiteit uit 2003 heeft dit al aangetoond. Sociaal innovatieve bedrijven doen het beter, ook qua ziekteverzuim.”

Het draait erom het beste uit medewerkers te halen

Iedereen is het erover eens: bouwbedrijven moeten innoveren. Soms wordt echter vergeten dat er naast procesinnovatie ook nog zoiets bestaat als sociale innovatie. Daarbij draait het erom het beste uit medewerkers te halen. De noodzaak snappen we allemaal: personeelstekorten rijzen de pan uit en dus moet uit een ander vaatje getapt worden om de productie op te schroeven en de creativiteit op de werkvloer beter te benutten.

Personeelstekort in de bouw

Personeelstekort in de bouw
Daartoe organiseerde FNV Bouwen en Wonen in Utrecht een themamiddag. Onder leiding van Hans Walthie gingen Janna Mud (FNV), Claudia Reiner (Human Capital Agenda van de Bouwagenda), Nicole Smit (EIB) en Steven Dhondt (TNO) met elkaar in discussie. Ook werd de Sociale Innovatieprijs uitgereikt: 10.000 euro en een trofee gingen dit jaar naar Vermeulen Bouwbedrijf uit Rijen.

De noodzaak om sociaal te innoveren heeft alles te maken met de economische ontwikkelingen van de afgelopen tijd. Janna Mud legt uit hoe dat zit: “De afgelopen vijftien jaar is de bouwsector totaal veranderd. De bouwplaats is een lappendeken van inleners, uitzendkrachten, gedetacheerden, zzp’ers en mensen uit het buitenland. Het aantal vaste medewerkers is sterk gedaald. De keten is veel langer geworden en dat heeft invloed op de samenwerking. Daarin zijn bouwbedrijven te weinig meegegaan. En daar kwamen de technologische ontwikkelingen nog eens overheen. Prefab bouwen breekt door. Om zulke vernieuwingen te laten landen, moet je slimmigheden van je personeel optimaal gebruiken. Daar gaat het mis. De manier van samenwerken en overleggen is onveranderd gebleven.”

Mogelijkheden voor ‘deeltijdwerk’, ‘werktijden zelf indelen’ en ‘invloed op eigen werkzaamheden’ zijn iets verbeterd in 2018

In januari of februari van dit jaar zal het EIB een onderzoek openbaar maken naar sociale innovatie in de bouw (meer specifiek: een vergelijking tussen 2017 en 2018). Maar daar hoeven we niet op te wachten. Onderzoeker Nicole Smit is bereid de samenvatting al te delen met Cobouw. Conclusie? Over de hele linie zijn de resultaten ongeveer gelijk gebleven. Mogelijkheden voor ‘deeltijdwerk’, ‘werktijden zelf indelen’ en ‘invloed op eigen werkzaamheden’ zijn iets verbeterd in 2018, terwijl de mogelijkheden voor ‘opleidingen en trainingen’, ‘loopbaankansen’ en ‘vitaliteitsbeleid’ licht daalden ten opzichte van 2017.

Je zou kunnen concluderen dat er niks gebeurt. Toch zijn er wel degelijk opmerkelijke signalen uit het onderzoek te halen, zoals de verschillen tussen koplopers en achterlopers. De achterlopers paaien werknemers vooral met hogere salarissen (hoger dan de cao) en extra betalen voor overwerk. De koplopers kiezen juist meer voor vaste contracten, bonussen en winstdelingsregelingen, zo onthult het EIB-onderzoek. Bij de koplopers deelt 54 procent mee in de winst en krijgt 23 procent bonussen. Bij de achterlopers komen bonussen en winstdelingsregelingen helemaal niet voor.

Als ideeën beter worden geventileerd, meningen geuit en creatieve oplossingen ingebracht, kunnen de noodzakelijke veranderingen worden versneld

Senior-onderzoeker Steven Dhondt van TNO werd in 2017 door FNV Bouwen en Wonen gevraagd zijn advies te geven over sociale innovatie in de bouw. Ook hij was van de partij tijdens het genoemde FNV-congres. Dhondt stelt dat bouwbedrijven wel snappen dat ze zich moeten onderscheiden met slimmere bouwprocessen, maar dat veel ideeën op de plank blijven liggen. Daardoor komen de procesinnovaties niet goed door. Als ideeën beter worden geventileerd, meningen geuit en creatieve oplossingen ingebracht, kunnen de noodzakelijke veranderingen worden versneld.

Tien instrumenten voor sociale innovatie

• Mogelijkheden voor deeltijdwerk
• Werktijden zelf indelen
• Invloed op eigen werkzaamheden
• Prestatiebeloning
• Stimuleren samenwerking
• Decentrale besluitvorming
• Invloed technologische innovatie
• Opleidingen en trainingen
• Loopbaanmogelijkheden
• Vitaliteitsbeleid

Dhondt ziet ook zzp’ers als een gevaar voor sociale vernieuwing. Dhondt: “Met de zzp’ers hebben bouwbedrijven zichzelf een injectie van anti-sociale innovatie gegeven. Zzp’ers zijn handig om flexibel op de marktvraag in te spelen, en om de kosten te drukken, maar ze zitten vernieuwing in de weg. Zzp’ers zijn vooral bezig met hun volgende klus. Of de organisatie van hun opdrachtgever zich ontwikkelt, of die innoveert, maakt voor hen niks uit. Ze hebben daar geen belang bij. Dat geeft een enorme rem op sociale innovatie.”

Dhondt hamert op het prikkelen van zelfdenkende vaste medewerkers. Dat kan op verschillende manieren. Bijvoorbeeld met zelfsturende teams. Daarmee wordt het inbrengen van ideeën gestimuleerd. In een team van bijvoorbeeld tien mensen moet iedereen met de billen bloot. Alle teamleden zijn nodig. Niemand kan zich verbergen (daar is het team te klein voor). De kennis wordt uit het team geperst als het sap uit een citroen. Mensen worden gedwongen om mee te denken (zoals mister Big Star van een groot voetbalteam in de finale ook moet meeverdedigen). Volgens TNO leidt teamgericht werken tot meer betrokken medewerkers en betere adoptie van procesinnovaties.

Teamgericht werken en tijd steken in werkoverleg zorgen voor betrokkenheid en leiden tot nieuwe inzichten

Er bewust voor kiezen om medewerkers een stem te geven, dat is volgens Steven Dhondt wat werkgevers moeten doen. Teamgericht werken en tijd steken in werkoverleg zorgen voor betrokkenheid en leiden tot nieuwe inzichten. En dat gaat dus niet vanzelf. Dhondt: “Mensen komen echt niet vanzelf met ideeën. Dat moet je organiseren. De bedrijfsleiding moet daar bewust voor kiezen. Nou, elk bedrijf kan extra werkoverleg invoeren en zorgen dat er ook echt iets gebeurt met goede ideeën. Dat laatste is wel belangrijk, anders geloven de medewerkers het niet meer.”

Mud van de FNV brengt het simpel: “Overleg is de basis. Juist dat is weggesneden door de crisis. Alles draaide om overleven en dat ging ten koste van de communicatie. Maar dat is wel het laaghangend fruit. Begin ’s ochtends met een overleg. Wat moet er gebeuren vandaag? Hoe kunnen we dat slim doen? Wie is waarmee bezig? Wie heeft er nog een verbeterpunt? Door dat op te pakken, maak je als bedrijf een goede slag richting concurrentie.”

TNO: Pas op met prestatiebeloning

Een belangrijk terugkerend resultaat uit het EIB-onderzoek naar sociale innovatie in de afgelopen twee jaar is dat de bouw relatief slecht scoort op het gebied van prestatiebeloning. Willen bouwbedrijven hun positie op de arbeidsmarkt verbeteren, dan zullen ze daarover moeten gaan nadenken. Werkgevers- en werknemersorganisaties moeten ruimte maken voor moderne beloningsinstrumenten als prestatiebeloning en winstdeling, stelt EIB-onderzoeker Nicole Smit. Steven Dhondt van TNO is het daar niet helemaal mee eens. Hij vindt weliswaar dat het EIB met dit onderzoek “goud in handen” heeft, maar met prestatiebeloning wordt een denkfout gemaakt. Te vaak wordt het instrument ingezet zonder kennis van de prikkels die worden afgegeven door productiviteit te belonen. Dhondt licht toe: “Als een metselaar een premie krijgt voor het leggen van extra stenen, zal hij zijn individuele belang voorop stellen en het belang van het bedrijf uit het oog verliezen. Bouwbedrijven moeten minder aan prestatiebeloning en juist meer aan winstdeling doen. Daarmee wordt het resultaat van de hele organisatie aangejaagd. Wat dat betreft is winstdeling het ideale instrument.”

Reageer op dit artikel