nieuws

Interview | Deltacommissaris houdt niet van natte voeten: ‘Je bent dirigent, choreograaf en regisseur tegelijk’

bouwbreed Premium 2724

Interview | Deltacommissaris houdt niet van natte voeten: ‘Je bent dirigent, choreograaf en regisseur tegelijk’
Nederland, Zuid Holland, Den Haag, 20-02-2010 Portret Wim Kuijken, Deltacommissaris op het strand bij Kijkduin. Rechtenvrij te gebruiken door het Ministerie van Verkeer en Waterstaat Foto: Tineke Dijkstra/Hollandse Hoogte

Deltacommissaris Wim Kuijken manoeuvreerde afgelopen 9 jaar tussen hoosbuien en dijken, tussen polders en zout. Vaak in Den Haag, nog liever in het land. Hij maakte zijn functie onmisbaar en vanzelfsprekend. “Waterbouwers en ingenieurs kunnen rekenen op ruim 25 miljard euro aan innovatieve opdrachten.”

Die belofte voor de toekomst doet Kuijken alvast, ook al draagt hij in het nieuwe jaar het stokje over aan zijn opvolger Peter Glas. In de zekerheid dat de functie voorlopig nog hard nodig blijft. De eerste Deltacommissaris gaat met pensioen, – “Vaker lekker uitwaaien aan het strand van Kijkduin. Nee met geraniums heb ik niks” -.

In 2010 werd hij benoemd als Deltacommissaris. Een gloednieuwe baan als bestuurder om ‘droge voeten en voldoende zoetwater’ te bevorderen . Het liefst trok hij met veiligheidslaarzen en oranje jas de projecten langs: Cuijk, de Eemshaven, Zuid-Limburg, Rijnstrangen, de rivieren, de kust en de Deltawerken.

Het was pionieren in de begintijd en de wettelijke verankering liet nog twee jaar op zich wachten, maar de Deltacommissaris regisseert inmiddels een  programma met een jaarlijks budget van 1 miljard euro, vastgelegd tot 2030. Kuijken blikt vanuit de 16e verdieping van de Haagse Zurichtoren terug op 9 intensieve jaren en zet alvast zijn Deltavisie uiteen voor het volgende decennium.

Wat is de meerwaarde van de Deltacommissaris?
“De Deltacommissaris is dirigent, choreograaf en regisseur tegelijk. In het Deltaprogramma is nauwkeurig vastgelegd welke doelen we willen halen op het gebied van veiligheid en hoe we dat het beste kunnen doen.. ‘Geen natte voeten’ is de opdracht. Dan is mijn rol om alle waterschappen, gemeentes, provincies en ministeries bij elkaar te brengen. En dan door te gaan totdat we knopen doorhakken. Cuijk is daarvan zo’n mooi tastbaar resultaat. Zo’n functie als bestuurder is inmiddels onmisbaar.

Wat is het grootste wapenfeit?
“De beslissing in 2014 dat elke Nederlander is beschermd met een kans van 1 op 100.000 op overlijden als gevolg van een overstroming. Tot dan toe waren de eisen voor de zeedijken hoger dan de eisen voor rivierdijken en werd de kustregio veel beter beveiligd dan de andere gebieden. Die richtlijn is nu voor alle Nederlanders gelijk. Dat klinkt misschien niet zo heldhaftig of spannend, maar het is verstrekkend.”

Wat is wel hard nodig?
“Dat ‘Parijs’ wordt doorgevoerd. Het opwarmen van de aarde moet stoppen, we moeten over naar duurzame energie. Daar is ook wel bijna iedereen van te overtuigen. De onzekere factor is het tempo waarin we doelen gaan bereiken.

Mijn opvolger zal zijn handen vol hebben aan de herijking van de koers in het Deltaprogramma in 2021, het verminderen van onzekerheden bij de voorspellingen over klimaatverandering en de zeespiegelstijging. Ook de stresstest voor hoosbuien bij alle gemeentes van Nederland zal nog de nodige inspanning kosten.

Maar het tegengaan van klimaatverandering is de beste manier om tijd te winnen, adaptief in te spelen om toekomstige ontwikkelingen. We zitten hier in een Delta, maar niemand weet hoe snel de zeespiegel gaat stijgen. Dat die gaat stijgen is zeker, mogelijk wel twee of drie meter. Daar moeten strategieën voor bedenken, plannen voor uitwerken. Er zijn onvermijdelijk ingrepen nodig bij onder meer de Maeslandtkering en andere Deltawerken, maar denk ook aan extra zandmotoren voor de kust. Daarmee is het land goed te beschermen en het blijkt ook nog eens een heel mooi exportproduct.”

Tekst loopt verder onder de foto

Het liefste ging Wim Kuijken naar buiten, naar de projecten, zoals hier vorig jaar in Rivierenland.

Liggen er meer kansen voor de markt?
“Zonder innovaties vanuit de markt zijn de ambities eigenlijk onhaalbaar. Zo simpel is dat. De waterbouw is al best innovatief. Kijk naar vernagelen van dijken, naar schermen en doeken, naar slimme damwanden, speciale X-blokken op de nieuwe Afsluitdijk of de hele brede dijken waarop je ook kunt wonen. Of ga kijken bij de waterstraat bij de TU Delft waar hoosbuien op 9 verschillende manieren met innovaties worden aangepakt. Dat is alvast handig, want alle gemeenten gaan komend jaar een stresstest uitvoeren voor wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen. Veel hebben daar al een begin mee gemaakt. Begin volgend jaar is ook de standaard en de bijbehorende handleiding klaar. Dan zijn de uitkomsten ook beter vergelijkbaar.

Ik heb afgelopen jaren ook al veel verschillende slimme oplossingen gezien, waar opdrachtgevers toch ook de ruimte voor hebben gegeven. Het is altijd balanceren tussen veiligheid, ‘proven technology’ en ruimte geven voor nieuwe ontwikkelingen. Dat gaat naar mijn smaak in het goede tempo.”

Wat betekent dat concreet voor bouwprojecten?
“Dat contracten flexibel en adaptiever zijn en projecten toekomstbestendig aangepast en uitgebreid kunnen worden. Niemand weet precies wat versnelling van verzilting, verdroging of juist vernatting gaat betekenen. Elke maatregel moet al zijn bedacht met de mogelijkheid van een vervolg, een extra fase daarna. Dichtspijkeren van contracten is dan sowieso geen goed idee.

Zeker is dat elke Nederlander te maken krijgt met de gevolgen van klimaatverandering en extremen in het weer. Water kan al makkelijker weg als er minder stenen in tuinen liggen. Thuis heb ik een groene tuin en is de afvoer deels losgekoppeld van de opvang van hemelwater. Niet elke maatregel hoeft groots en meeslepend te zijn.”

Is zo’n baan veel vergaderen?
“Natuurlijk is dat veel overleg met de partijen die kunnen beslissen. Maar minimaal de helft van mijn tijd trok ik het land in, ging ik met mensen praten die direct met de projecten te maken hebben. Het is belangrijk om te weten wat er gebeurt, waar pijnpunten zitten of juist de beste oplossingsrichtingen. Dat doe je niet vanuit een Haagse toren.”

Was het niet leuker om Secretaris-Generaal te zijn?
“Het aansturen van het departement van de premier was een prachtige baan. Je bent 24/7 achter de schermen bezig om alle politieke valkuilen in kaart te brengen en je premier zo goed mogelijk te adviseren. Maar deze baan betekent 24/7 nadenken over de toekomst van ons land en achter de schermen alle partijen op een lijn te houden. Ik heb dat met heel veel plezier gedaan. Kon met een onbeschreven blad beginnen om deze rol in te vullen.”

CV Wim Kuijken (Amsterdam, 1952)

Na zijn studie economie aan de Vrije Universiteit ging Wim Kuijken werken bij het ministerie van Economische Zaken als beleidsmedewerker en hoofd bureau zeehavens. Begin jaren negentig was hij 4 jaar de hoogste ambtenaar (gemeentesecretaris) van Den Haag en van 1995 was hij vijftien jaar de hoogste ambtenaar (Secretaris Generaal) op de ministeries van Binnenlandse Zaken, Algemene Zaken en Verkeer en Waterstaat. In 2010 werd Kuijken de eerste Deltacommissaris van Nederland.

Tevreden over het resultaat?
“Ja zeker. Bijna geen enkele overheidsinstelling krijgt na vijf jaar een positieve evaluatie over de aantoonbare meerwaarde. Ik hecht aan een klein en efficiënt team met daar omheen alle betrokken partijen van waterschappen, provincies, gemeenten en rijk die het echte werk moeten doen. Meer dan 2000 bezoekers van het Deltacongres zijn voor mij het bewijs dat die opzet werkt.”

Waarom zo onzichtbaar, achter de schermen?
“Ik heb geprobeerd deze rol  zo transparant mogelijk te vervullen, met medewerking van alle relevante partijen. Deels achter de schermen om mensen bij elkaar te brengen, maar ook in de openbaarheid om te laten zien wat we doen, wat we moeten veranderen. En om uit te leggen wat het Deltaprogramma betekent voor de inrichting van Nederland. Mensen beseffen dat het klimaat verandert, dat er meer hoosbuien komen en meer hittegolven, maar de maatregelen die daarvoor nodig zijn verschillen nogal.”

En wat betekent het Deltaprogramma voor de inrichting van Nederland?
“Wie in de delta van de Randstad woont loopt een ander risico dan bij de verzilting in Groningen of de verdroging op de Veluwe en de Peel. Een Deltacommissaris beslist niet over toekomstige woningbouwlocaties, maar het is wel duidelijk dat gemeentes niet lukraak overal moeten gaan bouwen. Een omgevingsplan dwingt om het klimaat mee te nemen in de besluitvorming. Nee, ik kan dat niet afdwingen, maar zal wel mijn mening geven en adviseren als dat nodig is.”

En wat betekent het Deltaprogramma voor de inrichting van Nederland?
“Wie in de delta van de Randstad woont loopt een ander risico dan de verzilting in Groningen of de verdroging op de Veluwe. Een Deltacommissaris beslist niet over toekomstige woningbouwlocaties, maar het is wel duidelijk dat gemeentes niet lukraak overal moeten gaan bouwen. Een omgevingsplan dwingt om het klimaat mee te nemen in de besluitvorming. Nee, ik kan dat niet afdwingen, maar zal wel mijn mening geven als dat nodig is.”

Toch komt er een woonwijk op het diepste punt in Nederland bij Gouda?
“Daar is over nagedacht. Samen met de ontwikkelaar en het waterschap zijn goede maatregelen getroffen zodat de locatie daar niet onderloopt, ook al ligt de locatie ver onder NAP. Die maatregelen zie je terug in de grondprijs, maar als dat financieel en toekomstbestendig uit kan, zie ik daar geen problemen.”

Reageer op dit artikel