nieuws

Stapelcontracten rukken op: Clusterverbod wassen neus

bouwbreed Premium 3285

Stapelcontracten rukken op: Clusterverbod wassen neus

Opdrachtgevers gaan stug door om bouwprojecten te stapelen. Vorig jaar was bijna 40 procent van de bouwtenders geclusterd. Ondanks het clusterverbod stijgt dat percentage gestaag door.

Stabi en SMI zullen vrijdagmiddag 30 november deze cijfers presenteren tijdens het  congres Beter Aanbesteden. Jaarlijks inventariseert het Aanbestedingsinstituut van Bouwend Nederland de openbare tenders en zet een aantal trends op een rij. Dit jaar zetten nieuwe ontwikkelingen door,  maar zijn ook een enkele trendbreuken te signaleren.

De bordjes zijn verhangen

Aanbestedingsspecialisten Jos van Alphen en Joost Fijneman zetten de belangrijkste alvast voor Cobouw op een rij. De vijf trends gelden voor de voorkant van het tenderproces. Het deel waar het Aanbestedingsinstituut vooral op focust. Fijneman en Van Alphen kunnen dan ook niet met harde cijfers onderbouwen dat aantal inschrijvers terugloopt en de inschrijfsommen stijgen, maar herkennen die signalen wel.

“Voor de B&U-sector zullen beide trends ongetwijfeld waar zijn. In de crisisjaren profiteerden aanbestedende diensten van de geringe vraag uit de particuliere markt. Dat zorgde voor een toeloop op opdrachten uit het publieke domein. Nu zijn de bordjes verhangen”, signaleert Van Alphen.

Meer tenders mislukken

Bouwers kunnen kieskeurig zijn en selectiever inschrijven door het grotere aantal bouwopdrachten dat op de markt komt. “Daardoor zijn overheidsopdrachten voor gebouwen als bibliotheken, stadhuizen en theaters minder in trek, Het mislukken van aanbestedingen door een gebrek aan budget is daar mede debet aan. Aanbestedende diensten proberen dat te ondervangen door vaker te werken met een taakstellend budget en de samenwerking op te zoeken, bijvoorbeeld door het werken met een bouwteam. Het is een van de zichtbare trends”, zet Fijneman uiteen.

De aanbestedingsexperts zien overigens dat opdrachtgevers verder nog nauwelijks de expertise vanuit de markt benutten. “Vorig jaar werd welgeteld 7 keer gevraagd om varianten.” De wet biedt inmiddels veel meer ruimte voor alternatieve inschrijvingen en optimalisaties, ook bij tenders die worden gegund op de laagste prijs. Bouwers krijgen echter zelden de kans om slimme alternatieven in te dienen. Er wordt echter nauwelijks ruimte voor gegeven.

Duurzaam inkopen een farce

Alweer twee jaar geleden sloeg het instituut al alarm over het gebrek aan aandacht voor duurzaam inkopen. De doelstellingen van het Klimaatakkoord klinken nog nauwelijks door in de aanbestedingen. “Vorig jaar was geen goed jaar voor het duurzaam aanbesteden. Er werden iets vaker minimum eisen gesteld aan bedrijven op het gebied van een duurzame bedrijfsvoering, meestal in de vorm van de CO2-ladder. Maar het concreet uitvragen van duurzame elementen in de aanbieding zakte van 24,2% in 2016 naar 23,3% in 2017. Dit jaar zien we eindelijk wel een aantal nieuwe veelbelovende initiatieven”, constateert Van Alphen.

Vijf tendertrends

Trend 1: aantal Europese aanbestedingen stijgt

Na jaren van een dalend aantal openbare opdrachten, stijgt het aantal tenders. Sinds de invoering van de Aanbestedingswet (2013) mogen opdrachten tot 1,5 miljoen euro onderhands worden aanbesteed. De nieuwe regels zorgden in een klap voor een halvering van het aantal openbare tenders. Aan die dalende trend is nu een einde gekomen. Dat is vooral te danken aan de gewijzigde status van groenprojecten die nu verplicht Europees moeten worden aanbesteed. Voor de wetswijziging op 1 juli 2016 vielen groenwerken onder het verlicht regime. De groeiende bouwsector is opvallend genoeg niet terug te zien in een stijgend aantal openbare (niet-Europese) aanbestedingen. Dat aantal bleef vorig jaar steken op 456, tegen 513 procedures in 2016.

Trend 2: clusteren zet door, clusterverbod genegeerd

De tweede trend hangt samen met de eerste en verklaart waarom de aantrekkende bouwsector zich niet vertaalt in meer tenders. De scherpe stijging van het aantal geclusterde opdrachten zet fors door. Zowel het aantal als het percentage stijgt fors. Het aantal gebundelde prestatie- en raamcontracten zet vooral door op het gebied van onderhoud en groen. Steeds vaker stappen opdrachtgevers over van 1 op 1 opdrachten en kleine onderhandse aanbestedingen naar het werken met meerjarige raamovereenkomsten. Voor kleine ondernemingen is dit een funeste ontwikkeling.  De trend is opvallend omdat de aanbestedingswet het onnodig clusteren van opdrachten uitdrukkelijk verbiedt. Een verbod waar staatssecretaris Mona Keijzer aanbestedende diensten meermalen toe heeft opgeroepen, maar in de praktijk nog veelvuldig aan de laars wordt gelapt.

Trend 3: de kwaliteit van aankondigingen verslechtert

Het Aanbestedingsinstituut constateert dat In steeds meer aankondigingen  elementaire informatie ontbreekt als de omvang van de opdracht, de minimum eisen voor deelname en gunningscriteria (emvi). In bijna 90 procent van de tenders ontbreekt dit soort essentiële formatie op basis waarvan bouwers zich moeten oriënteren op geschikte opdrachten.

De Aanbestedingswet en het ARW 2016 schrijven – mede om die reden – voor dat minimum eisen en kwalitatieve gunningscriteria in de aankondiging worden opgenomen, maar ook dat gebod wordt niet nageleefd. De invoering van nieuwe formulieren heeft de situatie nog verder verslechterd, terwijl het tegendeel was beoogd. Aanbestedende diensten klagen daar regelmatig over.

Trend 4: meer elektronisch aanbesteden

De trend tenders volledig elektronisch te doorlopen zet door, uiteraard versterkt door de verplichting (1 juli 2016) om Europese aanbestedingen volledig digitaal te laten verlopen. Inmiddels kent 93% van de openbaar aangekondigde procedures een volledig elektronisch verloop. Het kosteloze TenderNed wordt verreweg het meest toegepast, maar Negometrix groeit in populariteit

Trend 5: bouwteam rukt op

Het Aanbestedingsinstituut is in 2017 begonnen met aparte registratie van bouwteams. De contractvorm gaat uit van gelijkwaardige samenwerking tussen opdrachtgever en markt, het delen van risico’s en werkt met een open boekhouding. Voor 2017 zijn 16 van dit soort contracten geregistreerd. In 2018 zal dat aantal meer dan verdubbelen. Deze trend sluit aan bij de toenemende belangstelling voor een ruimere wijze van uitvragen. Bij de onderhandse opdrachten liggen de aantallen nog veel hoger.

Reageer op dit artikel