nieuws

Rigide gedrag bij aanbesteden verkrampt: “Durf groot te denken, schaal op”

bouwbreed Premium 1697

Rigide gedrag bij aanbesteden verkrampt: “Durf groot te denken, schaal op”

De versnippering in de bouw en de verkrampte cultuur rond aanbesteden blokkeren innovatie. Door gebrek aan ambitie blijven initiatieven steken in goedbedoelde pilots. Marc Unger maakt het allemaal van dichtbij mee en ontdekte een patroon. “Als we die cultuur niet doorbreken, kwijnt de Bouwagenda weg.”

Marc Unger maakte de afgelopen 25 jaar honderden tenders van nabij mee, waarvan de laatste zeven jaar bij ProRail en Schiphol als Chief Procurement Officer. Recent besloot hij zijn blikveld te verbreden en over te stappen naar ATOsborne.

Parijs maakt de opgave gigantisch

Zijn oordeel is hard, maar duidelijk: Als de sector niet groter durft te denken, zullen andere partijen in de gaten springen. De bouwopgave is gigantisch, zeker in combinatie met ‘Parijs’, de nieuwe klimaatwet en de Bouwagenda. Inmiddels heeft Unger een patroon ontdekt van drie basis-ingrediënten waardoor het in de praktijk misloopt.

Waar gaat het dan mis?

“Ik heb gezien wat werkt en wat niet werkt. Gezien welke aanbestedingen tot stilstand, gevechten of gedoe leiden en welke juist tot versnelling en voorspoed. Het loopt eigenlijk altijd mis bij een combinatie van drie factoren. Ten eerste een te rigide of te veilige interpretatie van aanbestedingsregels, met als doel juist gedoe te voorkomen. Ten tweede het gebrek aan goede implementatie. En ten derde het ontbreken van een wervend groter belang, een ‘pull’ om af te wijken van de standaard. De formule blijkt bouwbreed zijn vernietigende werk te doen en zorgt ervoor dat de meest uiteenlopende bouwprojecten stroef verlopen. De combinatie met wantrouwen en superioriteit eindigt bijna gegarandeerd in vechtcontracten en juridische touwtrekkerij. De zesjes-cultuur viert hoogtij.”

Is dat gekwakkel erg?

“De ambities stapelen zich op. Vorig jaar is de Bouwagenda gepubliceerd. Deze agenda stelt vast dat we op landelijke schaal moeten blijven investeren in innovatie en vernieuwing van bruggen, viaducten, woningbouw en het gasnet. En dat tegen minimaal 30 procent lagere kosten. De Bouwagenda stelt letterlijk dat wanneer ambities scherp en dwingend zijn, innovatie volgt.’’

Het komt dus goed als de Bouwagenda wordt uitgevoerd?

“Helaas moeten we constateren dat de bouw versnipperd blijft en dat innovatie meestal niet verder komt dan een pilot. We hebben moeite de ideeën en ambities op te schalen. Hierbij voelen veel mensen in de sector zich gehinderd door de aanbestedingsregels en de nog vaak verkrampte cultuur die rondom het fenomeen aanbesteden rust. Ook de marktvisie geeft geen duidelijke richting als het op ambities aankomt. Dit beperkt ons de Bouwagenda op volle kracht te realiseren.”

Hoe moet het dan verder?

“In mijn ervaring zijn de aanbestedingsregels niet beklemmend. Wel kaderstellend.”

Waarom worden die regels als beklemmend ervaren?

“Omdat ze vaak eng worden geïnterpreteerd, wat een soort ‘self fulfilling prophecy’ oplevert. Er is vaak angst en rigiditeit op de werkvloer als het op aanbestedingsregels aankomt, zeker als er rechtszaken dreigen. Mijn pleidooi is de grenzen op te zoeken met veel meer rendement voor zowel opdrachtgever als opdrachtnemer.’’

Is dat het enige?

“Nee, er moet wel meer gebeuren om op te schalen. Vernieuwingen komen namelijk nu vaak helemaal niet uit de verf en blijven steken in pilots. Een derde voorwaarde is de combinatie van ambitie met ‘teamperformance’. Dit komt erop neer dat een goed geïnstrueerd team op zoek gaat naar geschikte partners. Het begint immers met een ambitie, die alleen bereikt kan worden als alle betrokken partijen hun maximale bijdrage leveren. Volgens het aloude principe: one team – one goal.”

Zeg maar de voetbalspirit?

“Zorg voor een team dat de ambities stap voor stap wil bereiken. Leg de lat hoog, maar zorg ook dat je kan scoren. Zodra er is gescoord, zet je het doel een beetje verder weg om de uitdaging opnieuw aan te gaan en de truc te herhalen, maar dan op iets grotere schaal. ‘Vested’ is daarvoor het nieuwe sleutelwoord.“

Vested? Wat houdt dat in?

“Vested is een term die is overgewaaid uit de Verenigde Staten. Vooral voor onderhoudscontracten werkt het heel uitdagend om binnen een contract sprongen voorwaarts te maken en daarvan te profiteren. Dat kan door een contract in meerdere fases te knippen en per periode financieel af te sluiten. Extra ambities worden beloond met een bonus, maar die ambities zijn de standaard voor de volgende fase. Zo komt de lat steeds hoger te liggen. Ook kan ruimte worden gegeven aan een veranderend businessmodel.”

Is daar een voorbeeld van?

“Ter illustratie: Schiphol heeft grote ambities om een digitale luchthaven te worden. Een van de sleutels daarin is biometrisch boarden: boarden door gebruik te maken van gezichtsherkenning. Veilig, snel, makkelijk. Echter, er zijn maar heel weinig partijen op de wereld die dit kunnen. Eén partij had bewezen de software hiervoor ver genoeg te hebben doorontwikkeld via een pilot/testproject op Aruba, andere partijen kwamen niet snel genoeg tot een werkende Proof of Concept. Schiphol heeft de winnende partij in een samenwerkingsverband met andere partijen gecontracteerd op de ambitie: biometrisch boarden binnen enkele jaren breed mogelijk maken op Schiphol. Inmiddels kunnen de resultaten in de praktijk ervaren worden en schaalt Schiphol steeds verder op. Aanbestedingsrechtelijk is er transparant gehandeld, waarbij partijen gelijke kansen kregen. Het vraagt wel anders denken. In de tussentijd gaan de ontwikkelingen op het gebied van biometrische software in hoog tempo door, kunnen de ambities binnen het contract naar boven bijgesteld worden en ontwikkelt de markt op dit terrein zich ook buiten Schiphol, zoals in Azië of in de Verenigde Staten.”

Kan dat ook op andere vlakken werken?

“Legio andere voorbeelden zijn denkbaar. Bijvoorbeeld de ontwikkeling naar ‘predictive maintenance’, de realisatie van een circulaire bedrijfsvoering of bij de verduurzaming van naoorlogse woonwijken. De ambities van Diederik Samsom en de Bouwagenda maken alleen kans van slagen met grote tenders waarbinnen ruimte is voor innovaties en groei. Denk bijvoorbeeld ook aan de tenders voor de windparken op zee. Deze nieuwe manier van denken gun ik de bedrijven in de publieke sector. Immers, wij willen niet het verleden contracteren, maar de toekomst.”


Elf roadmaps van de Bouwagenda

  •  1. Bruggen en sluizen
  •  2. Rioleringen/toekomstbestendige waterhuishouding
  •  3. Energie-infrastructuur
  •  4. Particuliere woningvoorraad
  •  5. Corporaties/gereguleerde huurwoningen
  •  6. Vervanging en nieuwbouw
  •  7. Bestaande hoogbouw
  •  8. Verduurzaming scholen
  •  9. Zorg en wonen
  • 10. Transformatie/renovatie en multifunctioneel gebruik
  • 11. Aardbevingen

 

Reageer op dit artikel