nieuws

Aannemer de dupe van oneerlijke concurrentie: “Beperk die speelruimte”

bouwbreed Premium 5345

Aannemer de dupe van oneerlijke concurrentie: “Beperk die speelruimte”

Aannemers, hoveniers en ingenieurs worden regelmatig verdrongen door gemeentes. Overheden krijgen teveel ruimte voor commerciële activiteiten die de markt zou kunnen uitvoeren. “Voor aanbesteden is alles dichtgeregeld, voor inbesteden is alle ruimte. Dat is een risico en oneerlijke concurrentie voor bedrijven ligt op de loer.”

Willem Janssen promoveert vandaag (15 juni) op het onderwerp aan de Universiteit van Utrecht. Vier jaar lang dook hij in de wereld van overheidsopdrachten die gemeenten, waterschappen en het Rijk voor eigen rekening en risico uitvoeren.

Dat kan bijvoorbeeld gaan om ingenieursdiensten, onderhoud, inspecties, groenbeheer, strooidiensten, schoonmaak en jachthavens. Ook het populaire samenwerking tussen overheden, die veel taken van deze diensten uitvoeren, had zijn aandacht.

Meer paal en perk

Janssen pleit voor meer paal en perk aan die bewegingsruimte van overheden in de wet. Het snijvlak van markt en overheid heeft zijn fascinatie: waar ligt de grens? Als specialist in het Europees en nationaal aanbestedingsrecht vindt Janssen dat overheden die grenzen te veel opzoeken.

Waarom het onderwerp inbesteden en samenwerking tussen overheden?
“Als jurist groeit je fascinatie voor zo’n onderwerp langzaam, maar zeker. Vooral als je er steeds meer achter komt dat er nauwelijks iets is geregeld over de inbestedende overheid. Alleen als overheden samen aan de slag gaan kent de Aanbestedingswet uitgewerkte uitzonderingen op de aanbestedingsplicht. En juist die zijn dan helaas weer onduidelijk en laten veel ruimte voor interpretatie. Overheden worstelen zelf ook met de vraag hoever ze mogen en moeten gaan met het zelf of samen ontplooien van activiteiten. En dan blijkt die bewegingsruimte bij inbesteden onbeperkt, en bij samenwerking juist erg groot. Dat vond ik opvallend en dat ben ik gaan uitzoeken.”

Hoezo opvallend?
“Voor aanbesteden hebben we allerlei regels opgesteld inclusief een Gids Proportionaliteit. Alles wat overheden inkopen is tot in detail vastgelegd in wet- en regelgeving, want we willen graag een transparante overheid en eerlijke concurrentie op de markt. Maar voor inbesteden, het in eigen beheer uitvoeren, is eigenlijk weinig geregeld. Dat is een risico. De Aanbestedingswet beperkt marktverstorend gedrag dan geheel niet. En het probleem is zelf breder. Hetzelfde speelt namelijk als samenwerkingsverbanden actief worden op de markt. De Wet Markt en Overheid bevat dan spelregels, maar beperkt de hoeveelheid activiteiten weer niet.”

Wat zijn de grootste risico’s?
“Dat de balans tussen overheid en markt ver te zoeken is in de wet. Overheden vinden het prettig om veel ruimte te hebben voor hun eigen activiteiten. Mijn pleidooi om die ruimte in te perken zal wellicht als donderslag bij heldere hemel komen. Het is van belang om beter na te denken over de consequenties van keuzes. Want laten we niet vergeten: hoe meer overheden zelf doen, hoe minder ruimte er ook uiteindelijk overblijft voor de markt. Duidelijk is dat inbesteding populair is. Ook zie je steeds meer overheidspartijen samenwerken om gezamenlijk diensten op te zetten. Het zijn vaak diensten die ook op de markt commercieel worden aangeboden en daar begint het hellende vlak.”

Zijn er concrete voorbeelden?
“Het Rijk die zelf scandiensten of schoonmaakdiensten uitvoert bijvoorbeeld. En ik zie in mijn eigen woonplaats Utrecht een gemeentelijke afvaldienst die het vuil ophaalt. Zo concreet zie je voorbeelden in de dagelijkse praktijk. Nou let ik er natuurlijk wel op.”

Is dat erg?
“Veel mensen denken dat inbesteden te maken heeft met politieke winden die waaien. Grofweg: bij rechtse bestuurders wordt er meer uitbesteedt via aanbestedingen en bij linkse macht wordt er meer door de overheid zelf gedaan. Ik heb daar niet zoveel mee: soms kan de overheid het beter, soms de markt. De onvoorspelbaarheid van de overheid bij dit soort beslissingen is echter schadelijk.. Juist daarom moeten we er beter over nadenken. Meer transparantie is de eerste stap.”

Kan het anders?
“Zeker. In de Verenigde Staten is bijvoorbeeld een register voor alle activiteiten die overheden zelf uitvoeren. Daar moet worden gemotiveerd waarom dingen in eigen beheer gebeuren en waarom zaken niet aan de markt worden overgelaten. Zolang de administratieve lasten beperkt blijven, is het is in ieder geval een stuk transparanter dan in Nederland. Het kan dus anders, terwijl dat vaak in de Nederlandse discussie niet wordt geaccepteerd.”

Zou Nederland ook zo’n register moeten opzetten?
“De Tweede Kamer heeft daar eind vorig jaar wel een motie over aangenomen. En daar is nog niets mee gebeurd. Een register inbesteden zou wel duidelijk maken welke taken de gemeente of het waterschap zelf oppakt. Maak het dan wel werkbaar, en zorg dat het bijdraagt aan een effectievere overheid.”

Wat moet veranderen?
“Er zou wetgeving moeten komen om die bewegingsruimte in te perken. Aan de ene kant betekent dat we de discussie moeten voeren over het reguleren van inbesteden, aan de andere kant betekent dat het beter regelen van de mogelijkheden om samen te werken. Dat zal geen gemakkelijke klus worden. Bij de laatste herziening hebben overheden met succes een krachtige lobby gevoerd om geen regels af te spreken over inbesteden en om veel ruimte te creëren voor samenwerking. Een omissie vind ik zelf. Maar ik hoop op de volgende herziening van de aanbestedingsregels in ‘Brussel’. Elke tien jaar wordt die wetgeving tegen het licht gehouden in de EU. Wat dat betreft komt mijn proefschrift precies op het moment dat de eerste gesprekken over betere aanbestedingsregels weer beginnen.”


CV

Willem Janssen (’s-Hertogenbosch, 1988) is Universitair Docent bij het departement Rechtsgeleerdheid van de Universiteit Utrecht, tevens verbonden aan het Public Procurement Research Centre. Hij specialiseert zich in het Europees en nationaal aanbestedingsrecht.

In zijn dissertatie heeft hij de invloed van het Europees aanbestedingsrecht op zelforganisatie door overheden onderzocht. In dit kader is hij visiting scholar aan The George Washington University te Washington D.C. Hij zit in het landelijk comité van het Traject ‘Beter Aanbesteden’ van het ministerie van Economische Zaken en is bestuurslid van de Nederlandse Vereniging voor Aanbestedingsrecht.

Willem Janssen: “Gemeente vaak oneerlijke concurrent van hovenier, aannemer en ingenieur.”Foto: Christiaan Krouwels


 

Reageer op dit artikel