nieuws

Schuur uit 16e eeuw verplaatsen, da’s pas duurzaam

bouwbreed 2224

Schuur uit 16e eeuw verplaatsen, da’s pas duurzaam

Circulair bouwen? Restauratie-bouwer Joris van der Zanden weet er alles van. Een kwestie van leren van de oude meesters. Zijn bedrijf demonteert en verplaatst nu zelfs een houten schuur van wel vijfhonderd jaar oud. “Waarom we nauwelijks nog zo bouwen? De kennis ontbreekt.”

Een stapeltje sollicitatiebrieven heeft hij liggen. Oudere en jonge timmermannen willen bij hem werken door zijn bijzondere bouwopdrachten. Aandacht voor ambacht? Personeelstekorten? Daar heeft de 40-jarige Joris van der Zanden geen last van. De directeur van een klein bouwbedrijf met eigen timmerwerkplaats heeft lol in zijn vak en straalt dat ook uit.

“Aannemers, geef de jongens op de bouw meer verantwoordelijkheid”, geeft hij de lezers van Cobouw mee. “Dat kunnen ze best aan en daar wordt het werk ook leuker van. En dat is ook nog eens goed voor de productiviteit. Men denkt dat kwaliteit van kantoor moet komen… Nonsens.”

Joris van der Zanden: Geef de mensen op de bouw meer verantwoordelijkheid

Zelfsturing is zijn overtuiging. Benut de kracht van de mensen. Zorg voor veel betrokkenheid en ze leren ervan.

Ambacht en Van Gogh

Horden toeristen verzamelen zich rondom het kosterhuisje, een Vincent van Gogh monument in Nuenen, ook nu de restauratie gestart is. Daarvoor zette hij zijn tanden in een oude boerenschuur uit 1565. Oude houten gebouwen demonteren, verplaatsen en weer opbouwen, doet hij wel vaker. Twee, drie per jaar.

“Deze schuur is net een bouwpakket”, vertelt Van der Zanden. “En het meest bijzondere is dat de eikenhouten sporenspantjes er allemaal nog goed uitzien. Meestal zijn die vergaan.”

De schuur wordt verplaatst op een speciale dieplader

In het dorpje Vlierden stond het historische exemplaar van 23 bij 11 meter. In Esch krijgt het een nieuw leven. In drie vrachten bereikte de schuur zijn nieuwe bestemming.

Gebinten

“We hebben een eigen gebintentransportsysteem ontwikkeld in samenwerking met onze vaste transporteur, Boekweit transport. Daardoor hoeven we de gebinten (H-vormen in de draagconstructie) niet uit elkaar te halen. Dat scheelt een hoop tijd, zowel bij demontage als bij montage. Bovendien zijn de gebinten beter beschermd dan wanneer we demonteren tot losse onderdelen, daardoor blijven bouwhistorische sporen beter bewaard.”

Het project verloopt voorspoedig. En hoe oud de schuur ook is. Het is niet de oudste schuur die Van der Zanden voorbij zag komen. “In onze opslag heb ik er ook nog eentje liggen uit 1535. Een Vlaamse schuur die nog een nieuw plekje moet krijgen. Het wachten is op een opdrachtgever en een nieuwe locatie.”

De magie van geschiedenis

Zijn enthousiasme en aanpak werkt hoe dan ook aanstekelijk. Restauratie, leeft en de toekomst van de bouw, heeft de geschiedenis misschien wel nodig.

“Ik heb iets met geschiedenis. Het heeft ook iets magisch. Of het nu een bakhuisje is of een kasteel. Geschiedenis geeft identiteit aan een plek, het geeft je een soort thuis. Om dezelfde reden worden onze restauraties omzichtig aangepakt. Je kunt een muur opnieuw opmetselen met dezelfde stenen, maar dan heeft deze toch een andere uitstraling dan wanneer men de bestaande muur restaureert. Het behouden van zoveel mogelijk bouwsporen, materialen, technieken en verhalen van vroeger is echt belangrijk.”

Eikenhouten balken van 30 bij 30 centimeter

De ‘wederopstanding’ van de oude schuur in Esch voltrekt zich op een afgelegen boerenveld. De opdrachtgever zit niet op bekijks te wachten. Waarom wordt de schuur eigenlijk verplaatst?

“Om de schuur te behouden. De vorige eigenaar wilde ervan af. Hij wilde eenzelfde schuur van staal. Ik lach daarom, het onbegrip dat staal langer meegaat. Maar deze stond er al bijna een halve eeuw, heeft zich bewezen en de nieuwe eigenaar heeft iets unieks. Historisch kloppend ook want op exact dezelfde plek stond vroeger een zelfde type schuur, vlakbij een eveneens 16e eeuwse hoeve. Het erf en verdere omgeving worden er mooier van.”

Voorvaderen hadden best verstand van bouwen

Bouten, afgesleten, oud en rond. De mooie verbindingen. Een dosis geduld en aandacht en het afbreken en elders opbouwen van oude schuren, is goed te doen, geeft Van der Zanden mee. Zo gek waren ze vroeger dus nog niet. Duurzaam en demontabel bouwen hoef je onze voorvaderen niet te leren.

“Eigenlijk werd vroeger iedere schuur demontabel gebouwd. Ik snap niet waarom we dat nu niet meer doen. Nadelen zie ik niet. Maar in de loop van der tijd zijn we wel onze kennis over natuurlijke materialen kwijtgeraakt.”

Meer in hout bouwen, klinkt zijn advies, grondstoffen genoeg. “Hout is herwinbaar. Natuurlijk blijven andere materialen nodig, maar het accent mag best wat vaker verlegd worden.” Dampopen bouwen is nog een goed gebruik van vroeger, gaat hij verder.

Hoezo hardhout?

“Wij gebruiken veel natuurlijke en hergebruikte materialen, zoveel mogelijk uit de directe omgeving. Van vlas tot schapenwol en leemstuc. We kunnen zoveel leren van vroeger, zowel van de technieken als van de materialen. Natuurlijke materialen nemen vocht op en staan het makkelijker weer af op het moment dat de luchtvochtigheid afneemt. Dat leidt tot een fijner binnenklimaat. Gebakken pannen gaan ook veel langer mee dan betonnen.”

En.

“Tegenwoordig zweert men ook bij hardhout. Zachthout rot sneller, roept iedereen elkaar na. Wij komen veel grenen tegen in monumenten. Na honderd jaar is dat nog steeds keihard. Kies je materialen, verfsysteem en detail zorgvuldig en er is geen enkel probleem”

Hij besluit. “Wat leuk eigenlijk dat Cobouw aandacht heeft voor ons. Aandacht voor de restauratiesector is er veel te weinig. Altijd gaat het over woningbouw, utiliteit en onderhoud. Ik snap dat wel. Wij zijn een kleine markt. Maar wel een hele leuke.”

 

Reageer op dit artikel