nieuws

De Friese fetisj voor circulair: zonder passie dood in de pot

bouwbreed Premium 1035

De Friese fetisj voor circulair: zonder passie dood in de pot

Isoleren met sigaarplanten? Of met oude spijkerbroeken? En waarom is beton niet circulair? Dat gaat toch 400 jaar mee? Aan de Friese horizon beginnen de eerste contouren van een circulaire economie op te doemen, bleek tijdens het Cobouw Café in Drachten. Maar wat is het eigenlijk?

“Ik heb geen spijkerbroeken”, onthulde Maxime Verhagen toen het over isoleren met gerecyclede spijkerbroeken bij het biosintrum ging. En zo waren er wel meer ontboezemingen tijdens het Cobouw Café in Drachten.

Bijvoorbeeld dat Friese Kamerleden altijd trots en fier opkomen voor de regio in Den Haag. “Limburgers kunnen daar ook wel wat van”, kreeg Verhagen teruggeworpen. En de toeschouwers moesten lachen.

Het Cobouw Café reist al bijna drie jaar het hele land door. Van Maastricht tot Goes tot Doetinchem. In Friesland is de enige talkshow die bouwvoer, bier en bitterballen pretendeert, nooit geweest. Tot afgelopen dinsdag.

Maxime Verhagen: is Pur wel veilig? Foto: Cynthia van Dijke

Maxime Verhagen wel, verklapte de voorzitter van Bouwend Nederland als gelegenheidssidekick in theatercafé de Hopper. Verhagen hopt nogal wat af. Zeker in verkiezingstijd. Van Tiny House naar Tiny House. Dan weer in Drachten, dan weer op de Zuidas. Om, zonder zijn hoofd te stoten, aandacht te vragen voor de bouw. Juist bij gemeenten.

‘Toon lef’

“Vaak wordt er naar Den Haag gekeken, maar gemeenten moeten juist meer de regie nemen. Bijvoorbeeld als het gaat over de verduurzamingsopgave. Maak deze wijk moet een gemeente zeggen. Dan dwing je bewoners en corporaties mee te gaan. Het Rijk kan dat niet doen, de particulier kan dat niet doen, gemeenten wel. Zij moeten lef tonen.”

Lef, moed, passie. Het zijn ingrediënten die het leven in elk geval aangenamer maken, knikten alle gasten aan tafel. De ‘Friese fetisj’ voor circulair stond op het hoofdmenu.

“Een fetisj? Dat weet ik niet”, reageerde Bart Sieben, projectleider van de gemeente Ooststellingwerf. Hij is druk in de weer met het biosintrum. Dat bouwwerk moet één van de meest duurzame en innovatieve gebouwen van Europa worden.

Maxime Verhagen, Ingrid Zeegers, Renate Westdijk en Folkert Linnemans bij het kopspijkerspel. Foto: Cynthia van Dijke

Sieben: “Maar we zetten met de regio wel sterk in op circulair. Alle parameters voor een gezonde circulaire economie zijn hier aanwezig.”

Hilbrand Katsma, productiedirecteur bij bouwbedrijf Van Wijnen, woont in een nul-op-de-meter-woning. Hij heeft geen energierekening. Meer aandacht voor de uitputting van de aarde is ook volgens hem belangrijk.

“Materialen raken op. Maar de meeste doelstellingen gelden pas voor 2050, terwijl de problemen zich al veel eerder voordoen.”

Hard to get, houseband van het Cobouw Café speelt een liedje van de Kast. Foto: Cynthia van Dijke

Ook Folkert Linnemans, van Bouwgroep Dijkstra Draisma, vindt ‘nu al’ nadenken over hoogwaardig hergebruik van bouwmaterialen niet meer dan logisch.

“De energietransitie is één van de grootste uitdagingen. Maar als je toch bezig gaat met die grote denklijnen, gedachten en systeemkeuzes dan kun je net zo goed direct de grondstofopgave meenemen.”

Linnemans demonstreerde isolatiemateriaal van papiersnippers en de lisdodde, beter bekend als de sigaarplant.

“Papier passen we al toe. De mensen zijn allemaal tevreden. Wetenschappelijk kan ik dat niet onderbouwen, maar natuurlijke materialen in woningen vinden mensen nou eenmaal prettiger wonen. En dit is beter dan glaswol of steenwol.”

Purschuim

Lisdodde gebruiken om woningen warmer te maken, is lastiger, vervolgde Linnemans. “Het isoleert iets minder dan papier en het zakt uit. Dat is een probleem waar we nog een oplossing voor zoeken.”

En isoleren met purschuim? Is dat wel slim, vroeg Verhagen zich af na het lezen van verhalen in Cobouw. Linnemans vindt van niet. “Zie jij maar eens chemische verbindingen of twee componenten uit elkaar te halen na het einde van de eerste levensfase. Biologisch plastic mag je ook niet op straat gooien. Dat is pas afbreekbaar bij 60 graden.”

Op de voorgrond isolatiemateriaal van papiersnippers (rechts) en isolatiemateriaal van de ‘sigaarplant’. Foto: Cynthia van Dijke

Bergen afval. Een hoge co2-uitstoot. Als er één sector is die circulair moet, dan is het de bouw wel, vindt Jurrian Knijtijzer van Finch Buildings.

“Bijna 95 procent wordt toch al hergebruikt”, pareerde Verhagen.
Knijtijzer: “Maar veel daarvan wordt toegepast onder wegen. En circulair beton bestaat niet.” Verhagen: “Maar het is wel duurzaam, want het gaat 400 jaar mee.”
Knijtijzer. “Maar gebeurt dat ook?”

En zo ging de discussie lekker door bij het uitblijven van een definitie.

“We moeten de aarde niet uitputten”, zei Katsma. “We moeten ook pragmatisch zijn”, voegde Linnemans eraan toe. “We zijn redelijke doeners als sector. Ik zou willen toevoegen aan de definitie van circulair bouwen wat de economische waarde is van een materiaal na de eerste levensfase.”

Verhagen peinsde en overpeinsde. “Wordt het nieuwe Cambuur stadion ook circulair? Misschien bestaat Cambuur over honderd jaar niet meer. Dan moet je toch iets anders.”

Linnemans van de bouwer die dat stadion gaat maken, kon niet beloven dat alle materialen voor dat voetbalstadion opnieuw te gebruiken zijn, maar… “Het wordt wel volledig energieneutraal.”

Hartritme

Veel slimme ideeën. Rust honderden kilometer geluidscherm uit met zonnepanelen, opperde Verhagen. “Kom nou met die definitie van circulair”, hield Linnemans vol. Ook daar was iedereen het mee eens. En Knijtijzer zei:

“In Zwitserland is een onderzoek gedaan in een universiteit met twee klaslokalen. Een van hout en één van beton. Na een jaar bleek dat kinderen in de houten klas beter presteren. Waarschijnlijk toeval. Maar in de klas van beton hadden kinderen een lager hartritme en lagere hartritmewisselingen. Schrikbarend? Ja. Al staat het onderzoek nog in de kinderschoenen, dit soort onderzoeken gaan een steeds grotere rol spelen bij de samenstelling van woningen.”

Bart Sieben van het biosintrum: wij richten ons op biobased. Foto: Cynthia van Dijke

Blijft overeind: wat de boer niet kent, dat eet hij niet. In Friesland zijn ze in dit geval niet zo bekrompen. Bouwers staan in de rij om zich aan te sluiten bij de circulaire beweging. Maar. Maar.

Plantaardige producten hebben ook zijn keerzijden. Is het wel brandveilig? Hoe zit het met het geluid en de akoestiek? Hoe krijg ik ze verzekerd.

“Gemeenten moeten zich meer als launching customer gedragen”, vindt Bart Sieben. “Durven te experimenteren. Leveranciers zijn er wel, en de lokale aannemers willen ook wel.”

Grappig

Ingrid Zeegers van de Vereniging Friesland Circulair sloot zich daarbij aan. “Sinds kort organiseren wij masterclasses voor ambtenaren. Hoe schrijf ik circulair in een bestek voor? Het grappige (lees typerende, red) is dat de meeste ambtenaren elkaar hiervoor nog nooit gezien hadden.”

Katsma vulde aan: “Een gedragsverandering is inderdaad nodig. Onze jongens komen weleens teleurgesteld terug als de afdeling welstand van een gemeente een biobased materiaal, zoals rijstvlies, hennep of vlas, heeft afgekeurd, omdat het gebouw een steenachtige uitstraling moet hebben.”

Ingrid Zeegers van de Vereniging Circulair Friesland. Foto: Cynthia van Dijke

De avond liep op zijn eind. Verhagen begon zich steeds beter te ontpoppen tot een ware sidekick en quizmaster. En mocht het voor Marjan Minnisma, bekend van Urgenda en de klimaatzaak tegen de Staat, nog niet duidelijk zijn: ook de oud-minister van Economische Zaken komt op voor zonnepanelen.

“Of je moet als overheid iedereen een accu geven. Ja, met chocoladeletters mag je in Cobouw zetten: VERHAGEN WIL DAT SALDERINGSREGELING BLIJFT BESTAAN.”

Omzet maken en mooie marges. En mooie spullen maken voor de klant. Daar draait dat om volgens vriend en vijand in Friesland. En om hartstocht. Verhagen. “Zonder passie dood in de pot.”


Praktijkdag circulair bouwen
Op 22 maart organiseert Cobouw een praktijkdag circulair bouwen. Meer informatie.

 

Reageer op dit artikel