nieuws

Hoogleraar Rob Nijsse: “De bouw wordt gegijzeld door juristen”

bouwbreed 6275

Hoogleraar Rob Nijsse: “De bouw wordt gegijzeld door juristen”

Gegijzeld door advocaten duren de onderzoeken naar de instorting in Eindhoven en de breedplaatvloerproblematiek Rob Nijsse veel te lang. Het is volgens de constructeur en hoogleraar hoog tijd voor een nationale commissie die verdere verloedering van de bouw moet voorkomen. En voor krachtig bouwtoezicht, geschoeid op Duitse leest.

Hij kent de mechanismen. Weet hoe iedereen in de bouwwereld elkaar voortdurend uitknijpt en onder druk zet: Kan die mortel niet wat goedkoper,  kan er niet nog wat af van het honorarium van de constructeur, kunnen we niet met een wapeningsstaafje minder toe? En onderwijl staat de opdrachtgever te zwaaien met het contract en wijst nog eens op de afgesproken opleverdatum.

Kwaliteitscontroleur wordt teruggefloten

Rob Nijsse: “Daar sta je dan als interne kwaliteitscontroleur van de aannemer die scheuren signaleert in de vloer van een parkeergarage. Dan moet je sterk in je schoenen staan om de bouw een paar dagen stil te leggen om goed te achterhalen wat er precies aan de hand is. Want de projectdirecteur belt achter je rug om met je baas en anders wel direct met de divisie-directeur of de CEO. ‘Of die niet even die lastige kwaliteitsman kan terugfluiten. Want die zorgt voor hopeloze vertraging.”

Ook de ambtenaar van bouwtoezicht is volgens de hoogleraar niet te benijden. Die kon op een werk als de parkeergarage bij Eindhoven Airport met moeite tijd vrij maken  voor een bezoek aan de bouwplaats. Toen zag hij een staalvlechter fouten maken bij de wapening op de vierde verdieping, die hoogst waarschijnlijk bij alle andere verdiepingen ook was gemaakt. Maar die waren toen al afgestort, dus dat viel niet meer controleren. Terug in het gemeentehuis,  maakte hij een opmerking in het rapport, van amper twee A4 tjes. En dat was het dan. De externe toezichthouder is in Nederland net zo machteloos, constateert Nijsse tot zijn afgrijzen.

Er is een grote verloedering gaande

Zie hier de verloedering van de bouw die Nijsse, in zijn veertigjarige carriere in de bouw voor zijn ogen heeft zien voltrekken. Kwaliteitscontrole is volgens de hoogleraar in Delft verworden tot een papieren werkelijkheid. Ook als er bureau’s als Lloyds Veritas of SGS aan te pas komen. “Er worden vooral kwaliteitsystemen gecontroleerd, halffabrikaten misschien, maar niet de eindproducten die daaruit worden samengesteld. Iedereen kijkt naar zijn eigen stukje. De staalleverancier borgt de kwaliteit van de wapening, de bollenleverancier de kwaliteit van het kunststof, de mortelleverancier die van het beton. Niemand bewaakt het eindproduct: die bollenvloer waarin al die materialen moeten samenwerken. Die vloer beschikt sinds 2016 ook niet meer over een Komo-certificaat, alleen nog over het verplichte CE.”

Die vloer komt tot stand onder supervisie en verantwoordelijkheid van de hoofdaannemer. Daar bestaat volgens Nijsse geen enkel misverstand over. “Het ketenaansprakelijkheidsbesluit en het contract met de opdrachtgever zijn daar duidelijk over. Ook al willen advocaten iedereen soms anders doen geloven. Het grote afschuiven en elkaar aansprakelijk stellen is immers al volop gaande.”

Balkons breken af, parkeergarages storten in

“We weten inmiddels waar de alom heersende kortzichtigheid toe leidt: er breken balkons af in Maastricht, er stort een dak in van een stadion in Enschede, er bezwijkt een parkeergarage in Eindhoven. BAM heeft echt enorme mazzel gehad dat het zo warm was op die zaterdag in mei en dat de gebreken toen al aan het licht kwamen. Anders was het gebeurd vlak na opening  zodra de dakvloer een keer flink belast werd met geparkeerde auto’s. Dan hadden er zomaar tien doden kunnen vallen. Of meer. De ramp was niet te overzien geweest.   “Welkom in de bouw in Nederland anno 2018.”

Parkeergarage Eindhoven

Nijsse staat bloot aan hetzelfde krachtenveld als iedereen. ABT, waar hij lang directeur van was en incidenteel nog voor werkt heeft ook panden neergezet met bollenvloeren en is nu druk bezig met het zoeken naar een goede oplossing voor de voegen. BAM is een enorm belangrijke opdrachtgever voor het bureau, zoals voor ongeveer iedereen in de bouw. En daarom onthoudt iedereen zich van openlijk commentaar.

Juristen dwingen funest zwijgproces af

De spil in dat funeste zwijgproces zijn volgens de gerenommeerde constructeur de juristen. “Die hakken je kop eraf en stellen jou of het bedrijf aansprakelijk als je ook maar het minste of geringste detail over het hoofd hebt gezien.” Dat is ook precies de reden dat die onderzoeken van de Hageman, TNO en de Onderzoeksraad zo belachelijk lang duren: vanwege de angst ook maar iets over het hoofd te zien en daarvoor in de rechtszaal de rekening gepresenteerd te krijgen. Iedereen die met enig verstand van zaken naar de foto’s van Eindhoven keek zag direct dat er geen hechting was tussen het prefabdeel van de vloer en het stortbeton. Je zag ook haarscherpe afdrukken van de plastic bollen zitten in de breedplaten die aan de wapeningsstaven hingen te bungelen!”

“Natuurlijk moet je daarna onderzoeken of de hele instorting niet is ingeleid door een bezweken kolom, of een ondeugdelijke fundering”, vervolgt hij.  “Maar dat hoeft echt geen half jaar of langer te duren. Dat heeft allemaal te maken met die sterke en overtrokken positie van juristen. Zij zetten de toon in de bouw en niet de technici. Ze krijgen dubbel zoveel betaald en genieten groter maatschappelijk aanzien. Hoewel ze van bouwen de ballen verstand hebben.”

Nijsse komt geregeld in rechtbanken. Wordt vaak ingeschakeld als expert bij ingewikkelde bouwzaken. De advocaten beginnen steevast hun betoog met de bewering dat ze geen verstand hebben van de bouw. Maar vervolgens stellen ze tientallen heel gedetailleerde vragen en hangen je eraan op als je één keer aarzelt of je verspreekt.. We weten allemaal hoe de rechtszaak over de balkonramp in Maastricht is afgelopen. Er zijn een paar bescheiden geldboetes uitgesproken. Terwijl daar twee doden zijn gevallen en de bouwers aantoonbaar hebben lopen prutsen met de voet van een kolom. Een onbegrijpelijk lage straf, waar de grote bureau’s die in de weer zijn met de parkeergarage Eindhoven of andere breedplaatvloerproblemen ook al weer op voorsorteren. “

“Natuurlijk gaat BAM in eerste instantie die 24 miljoen euro voor die parkeergarage wel betalen, maar die gaan ze hoogstwaarschijnlijk met succes verhalen op onderaannemers, Bubbledeck, constructeur Archimedes of andere onderaannemers en toelveranciers.”

 

Bubbledeck en concurrenten opereren als gehaaide inkopers

Bubbledeck gaat overigens wat Nijsse betreft ook niet vrijuit. Met het vloersysteem zelf is niet veel mis. Maar de manier waarop het bedrijf opereert vindt hij typerend: Het zijn meer inkopers dan bouwers. Alles besteden ze uit en alles wordt gegund aan degene die het laagste biedt. Kwaliteit is bijzaak. Als ze een constructeur vinden die de berekeningen kan uitvoeren voor een nog lager tarief, dan krijgt die het werk. De andere leveranciers van gewichtsbesparende betonvloeren zijn overigens geen haar beter hoor. En die hebben evengoed last van die collectieve blinde vlek, die leidde tot die gebrekkige hechting tussen de prefab onderschil en het stortbeton. Maar ze houden zich stil, zolang ze niet in de vuurlinie liggen.”

In zijn hoedanigheid  van hoogleraar vindt Nijsse dat hij geen blad voor de mond mag nemen. “In die rol moet ik vrijuit kunnen spreken, zonder enig voorbehoud. Daar ben ik ook altijd heel duidelijk in als we met de vakgroep onderzoeksopdrachten aannemen van bedrijven. Dan benadrukken we vooraf dat we niet over de conclusies of de toon van het rapport gaan discussiëren. Die rol heb je als onderzoeker. De maatschappij moet er van op aan kunnen dat wij zonder belang communiceren. Vandaar dat ik me als een van de weinigen openlijk uit over de breedplaatvloerproblematiek. Alles wat heeft geleid tot de verloedering van de Nederlandse bouw, komt in die problematiek samen.”

Zelfs hoogleraren worden kalt-gestellt

Nijsse ervaart natuurlijk ook aan den lijve dat je als hoogleraar soms wordt kalt-gestellt. Een collega van hem aan de TU Delft moet eindeloos bedelen bij de overheid voor wat bescheiden geld voor onderzoek naar de staat van betonnen en stalen viaducten en bruggen. Hij wordt er bijna moedeloos van. Het gaat uiteindelijk om miljardeninvesteringen die nodig zijn voor het onderhoud van de nationale infrastructuur. De overheid zou volgens Nijsse moeiteloos het tien- of honderdvoudige op tafel moeten leggen. “Maar de ambtenaar op het departement moet alles terugkoppelen naar zijn baas, die weer goedkeuring nodig heeft van de minister. Na een jaar bedelen heb je de toezegging voor een armzalig bedrag bij elkaar. Dat is de erbarmelijke situatie van veel technisch onderzoek in Nederland. “

Niet voor niets kijkt hij vaak afgunstig naar Duitsland. Daar genieten technici meer aanzien. Ze krijgen beter betaald, ze lopen niet aan de leiband van advocaten en er is dus ook meer instroom van studenten. Ook bij opleidingen voor de meer ambachtelijke beroepen als staalwerkers, timmerlieden, metselaars. De mensen die het handwerk verrichten zijn essentieel voor een goed functioneren technische sector. Die moet je niet alleen uit Slowakije en Roemenië willen halen.”

Duitse prüf-ingenieur is persoonlijk aansprakelijk

“Ik weet heus wel dat in Duitsland bouwwerken soms ook verlamd worden door hoog opgelopen juridische conflicten. Dat gaat soms heel ver. Maar dat komt ook doordat de Duitse prüf-ingenieur zo’n enorme sterke positie heeft.  Die is bij machte een bouwplaats echt stil te leggen als hij ziet dat er broddelwerk wordt geleverd. Hij doet namelijk zijn werk namens de opdrachtgever, door wie hij ook rechtstreeks wordt betaald om te waken over de kwaliteit en constructieve veiligheid. Doet hij dat niet goed dan is hij ook persoonlijk aansprakelijk. Als privé-persoon. Dat gaat heel ver. De prüf-ingenieur houdt daardoor een stevige vinger aan de pols en kijkt wel uit dat hij iets over het hoofd ziet.

En in Nederland? Daar discussiëren we over de vraag of we het bouwtoezicht niet beter kunnen privatiseren. Natuurlijk zou een bedrijf als ABT daar ook onmiddellijk in springen. Dat is een markt die je als adviesbureau niet laat liggen. Maar je moet het niet willen dat je de bouw zo organiseert. Je moet de verantwoordelijkheden duidelijk scheiden, maar altijd met maar één doel in het achterhoofd: kwaliteit en constructieve veiligheid. Eigenlijk zou de politiek eens een nationale commissie moeten instellen instelde om de mogelijkheden daarvan te onderzoeken. Een soort parlementaire onderzoekscommissie. Niet over een jaar, als tijdens een drukke spits toch een keer zo’n oud viaduct instort omdat op dat moment net een zwaar transport over plaatsvindt. Dat moet nu gebeuren. Ik neem graag plaats in zo’n commissie.”

Waarom denk je dat de Chinezen zo goed naar Duitsland kijken en het Duitse model overnemen? Omdat het zichtbaar leidt tot kwaliteit. De Duitse technieksector is wereldwijd leidend. Duitsland is voor ons om de hoek, dus we kunnen heel gemakkelijk ons licht bij hen opsteken en van hun leren.

lean and mean dat betekent: mager en gemeen

Frictie en spanningen ban je natuurlijk nooit uit waar mensen aan het werk zijn. Advocaten zullen heus nodig blijven. Als kwaliteit maar leidend is in het proces in plaats van aansprakelijkheid. Niet de papieren kwaliteit van de adviesbureau’s, maar èchte kwaliteit. Waarbij mensen kijken naar het geheel in plaats van alleen het eigen stukje. Zodat ergens iemand in het proces beseft dat zo’n spiegelgladde prefabplaat van zelfverdichtend hogesterktebeton, hoe efficiënt ook in de productie en op de bouwplaats, geen aanhechting geeft. Dat je die man die na het storten in de fabriek met een stalen bezem even die prefabplaat opruwt, dus toch niet kunt wegbezuinigen. Iedereen roept tegenwoordig maar dat alles lean and mean moet.  Letterlijk vertaald betekent dat: mager en gemeen. Willen we echt dat dàt de bouw typeert, of misschien wel de hele samenleving?”

Reageer op dit artikel