nieuws

Kwartiermaker Nieman: “Bouwwet ten onder aan emotie”

bouwbreed 3757

Kwartiermaker Nieman: “Bouwwet ten onder aan emotie”

“Als Blok niet naar Justitie was gegaan, denk ik dat het anders was gelopen.” En: “Gemeenten steken hun kop in het zand.” Het zijn zo maar twee uitspraken van kwartiermaker Harry Nieman over de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen die twee weken geleden strandde in de Eerste Kamer. Een interview met ‘de bulldozer’ uit Tienhoven, over wie oud-Kamerlid Albert de Vries van de PvdA zegt dat hij bewust het democratisch proces frustreerde. “Onzin. Maar ik heb hem wel gewaarschuwd…”

Harry Nieman ligt onder vuur. Als kwartiermaker van de minister voor Wonen zou hij amendementen van de PvdA bewust om zeep hebben geholpen en het democratisch proces hebben verstoord.

Dat is althans de lezing van oud-PvdA’er Albert de Vries over de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen die begin deze maand strandde in de Eerste Kamer.

“Grote onzin”, bijt de docent bouwfysica en oud-grootaandeelhouder van Nieman Raadgevende Ingenieurs van zich af. “Ik ga voor een hogere Nederlandse bouwkwaliteit, dat is mijn drijfveer.”

Harry Nieman. Ze noemen hem ook wel ‘de bulldozer’. Alsof hij over iedereen heen zou walsen. Nieman zelf herkent zichzelf niet in deze beeldspraak. “Ik probeer mensen te overtuigen op basis van argumenten en inhoud.”

Kleinzoon van een schilder

De kwartiermaker is kleinzoon van een schilder, ingenieur en parttime-docent Bouwfysica aan de Hoge School Windesheim. Binnenkort gaat hij met pensioen. De laatste maanden van zijn actieve loopbaan had hij zich iets anders voorgesteld.

Er is namelijk kritiek op de kwartiermaker die oud-minister Stef Blok inhuurde om de wet kwaliteitsborging voor het bouwen in goede banen te leiden. Met twee andere kwartiermakers moest Nieman zorgen voor draagvlak. En het ministerie adviseren over de historische wetswijziging. Maar volgens oud-PvdA’er Albert de Vries maakte Nieman er een potje van. Een potje met dubbele petten.Harry Nieman.

Nieman herkent zich absoluut niet in de beschuldigingen die hem eigenlijk al sinds de eerste dag als kwartiermaker achtervolgen.

“Hoe vaak ik dat al niet gehoord heb.” Hij geeft een voorbeeld. “Ik kwam eens een relatie uit het verleden tegen. Ambtenaren waren er ook bij. Harry wat heb jij het goed voor elkaar, zei hij tegen mij. Je zit de toekomst van je eigen bedrijf hier te regelen.”

Nieman kan er wel om lachen. Zolang maar duidelijk is dat zijn drijfveer toch echt een andere is. “Ik ga voor een hogere Nederlandse bouwkwaliteit. Dat is het doel.”

Een hogere bouwkwaliteit. Wie wil dat nou niet? De VVD wil dat, het CDA en ook de PvdA. Nee, iedereen wil dat. Gemeenten, en consumenten én bouwers. Over de wijze waarop je die hogere kwaliteit bereikt, bestaat echter onenigheid.

En toch scheelde het maar een haartje of het nieuwe bouwstelsel, deels publiek, deels privaat, was een feit. De Eerste Kamer stak daar echter op het allerlaatste moment een stokje voor.

Nieman baalt ervan.

“Ik denk dat de torenbrand in Londen daarbij een grote rol speelde. Met dat soort randzaken heb je nou eenmaal te dealen als kapitein, al is de minister dat en zijn ambtenaren. Nu is het zaak om het schip op koers te houden, maar het is jammer dat de wet is uitgesteld.”

Zag u aankomen dat de wet in de Eerste Kamer zou stranden?
“Nee. Zeker niet na die overweldigende meerderheid in de Tweede Kamer. Met alle respect voor minister Plasterk, als Blok in de Eerste Kamer had gestaan, denk ik dat het waarschijnlijk anders was afgelopen. Drie jaar lang beet hij zich vast in dit onderwerp, terwijl het niet in het Regeerakkoord stond. Wat heb ik een bewondering voor die man gekregen.”

Jullie moesten voor draagvlak zorgen. Gemeenten en consumentenorganisaties zien de wet echter nog steeds niet zitten. Waar ligt dat aan?
“Dat heeft ook met emoties te maken. Maar het huidige systeem werkt niet goed, procedures duren lang, vaak 8 tot 14 weken in de praktijk. Uit onderzoek blijkt bovendien dat vijftig van de onderzochte woningbouwprojecten niet voldoet aan het Bouwbesluit, dan kun je niet van een goed werkend systeem spreken. De gemeente loopt dus altijd achter de feiten aan. En op een aantal grotere gemeenten na, schiet de deskundigheid bij gemeenten ook tekort. De rol van de vier wethouders (G4, schreven alarmerende brief aan Eerste Kamer) vind ik dan ook niet passen. Dat is de kop in het zand steken. Ze moeten zelf in de spiegel kijken. Natuurlijk moet je als Eerste Kamer niet alles aannemen. Maar de oorspronkelijke wet die bedacht was, zat redelijk strak in elkaar.”

Toch kwam de PvdA op het allerlaatst met een aantal amendementen…
“Een deel daarvan haalden de uitvoerbaarheid van de wet onderuit. Dat gebeurt dus vaak: het debat wordt gedomineerd door emoties, de uitvoerbaarheid van wetten is daar echter niet bij gediend. Kijk nou eens naar de Scheepvaart, de Rijksdienst voor het wegverkeer en Luchtvaartinspecties. Ze vallen onder de verantwoordelijkheid van de overheid, maar ze worden door private professionals uitgevoerd. Misschien moet je daar meer voor betalen, maar daar staan wel strakkere procedures tegenover en de uiteindelijke kwaliteit die dat oplevert is stukken beter.”

Albert de Vries van de PvdA maakte zich al langer zorgen over het wetsvoorstel. Had u die niet eerder de kop in moeten drukken? Een regeringspartij kun je toch niet zomaar negeren?
“Allereerst wil ik opmerken dat wij helemaal niet in de positie waren om wat dan ook de kop in te drukken. Bovendien hebben we hem niet genegeerd. We zijn samen naar allerlei bouwwerken geweest. En ik heb hem dingen proberen uit te leggen. Maar, beleid maken op basis van ‘geloof’, vind ik niet rationeel.”

Maar de PvdA is een regeringspartij. Daar kun je toch niet omheen? Nu moest alles op het laatst. En dat heeft tot verwarring, frustratie en “slordige” wetgeving geleid.
“Nogmaals wij waren niet in die positie, die vraag moet je aan de minister stellen. Maar ik heb Albert de Vries wel gewaarschuwd: let op, er zijn doelstellingen bij die wet. En de Tweede Kamer heeft geen goed trackrecord met amendementen. Toch fietste hij er op het laatst allerlei dingen in. Plasterk heeft toen duidelijk gezegd: we gaan geen dubbel werk doen. We gaan het werk niet overdoen van kwaliteitsborgers.”

Had Blok de amendementen van De Vries niet gewoon moeten ontraden?
“Dat was achteraf gezien beter geweest. Er zitten gewoon allemaal tegenstellingen in. Aan de andere kant had dit wetsvoorstel de steun van de PvdA ook gewoon nodig.”

Je kunt zeggen dat Albert de Vries voor een deel leunt op de visie van Nico Scholten van het Expertise Centrum Bouwregelgeving Bouw. Hij dringt al langer aan op een stelsel door de overheid met erkende systemen. Hoe kijkt u daartegenaan?
“Wij denken anders. Ik vind niet dat je de overheid bouwsystemen moet laten erkennen. Dan ligt de verantwoordelijkheid weer bij de minister. De Toelatingsorganisatie die de minister voor ogen heeft, functioneert echt anders. Die controleert of kwaliteitsborgers goed werken. In het verhaal van Nico ontbreekt die kwaliteitsborger. Nico kijkt vanuit het systeem, ik vanuit de praktijk. Maar als het gaat over kennis, verlies ik het altijd van hem. Maar ik vind dat de verantwoordelijkheden binnen een systeem helder moeten zijn. Je moet je niet kunnen verschuilen achter een ander.’”

Gedurende het proces zagen wethouders en toezichthouders de framing veranderen. Eerst stond de verbetering van de bouwkwaliteit centraal, later noemden velen, onder wie de minister, de wet noodzakelijk omdat het gemeentelijk bouwtoezicht nou eenmaal niet functioneert. Toezichthouders voelden zich geschoffeerd door de minister en verlieten zelfs de Stuurgroep Stelselwijziging
 “Vergeet niet dat het huidige systeem al diffuus is. Veel gemeenten huren nu ook al private partijen in. Veel Ambtenaren denken dat ze perfect werk afleveren, maar het systeem waarin ze werken kent geen prikkels om de beste kwaliteit te leveren. Het klopt dat de samenwerking met alle partijen in het begin beter was. Gaandeweg het proces namen de betrokken partijen, al dan niet gestuurd door hun achterbannen, andere posities in. Ik heb Albert de Vries ook geprobeerd uit te leggen dat je als gemeente simpelweg kunt handhaven als er bij de bouwaanvraag geen instrument voor kwaliteitsborging met de bijbehorende kwaliteitsborger is opgegeven en als de verklaring met dossier dat er goed gebouwd is, niet aanwezig of volledig is. Dat is reden genoeg om een hek om een bouwwerk te zetten. Nu is dat misschien niet reëel, maar als bouwers dat doorkrijgen, is er geen bouwer meer die nalaat om zorgvuldig werk te leveren.”

 Ligt sjoemelwerk tussen bouwers en borgers niet op de loer?
“Stel nou dat een gemeente niet vertrouwt wat de kwaliteitsborger doet. Dan kijkt hij eerst in het register. En als je een keer een fout begaat, kom je niet meer aan de bak. Met verzekeraars op de achtergrond kan niemand zich toch bouwfouten permitteren?”

Blok had het over hysterische lobby, ook Plasterk zei dat hij nog nooit zo’n fanatieke lobby heeft meegemaakt die tot het allerlaatste moment door bleef knokken. Is deze wereld inderdaad een slangenkuil?
“Dat laat ik graag in het midden. Maar ik heb weleens geklaagd over de voortgang. Ik dacht dat het ministerie het binnen een jaar voor elkaar kon krijgen. Maar als minister moet je nu eenmaal dealen met al die verschillende belangen. Ik vind dat een tough job. En nooit kun je het iedereen naar de zin maken.”

Is deze wet kapot gelobbyd?
“Nee, ik denk nog steeds van niet. Maar een deel gelooft in de markt en een ander deel in de gestuurde economie. Ik heb soms moeite met wethouders die een werkelijkheid ontkennen die er wel is.”

Onder meer PvdA’er Albert de Vries en Nico Scholten betichten u van belangenverstrengeling. Hoe reageert u daarop? 
“Op 11 procent van de aandelen na, een lening die de bank eiste bij de verkoop van mijn bedrijf, heb ik alles afgestoten wat in conflict kon komen met het kwartiermakerschap. Ik had een leeftijd bereikt dat ik toch een keertje op moest krassen bij mijn bureau. Mijn taak als kwartiermaker was uitvoeren en adviseren. En als Nieman (het bedrijf, red) betrokken was bij experimenten of werkbezoeken bleef ik uit de buurt. Greetje de Vries-Leggedoor senator van het CDA die in de Eerste Kamer uiterst kritisch was, is ook een zus van bouwer Harry Leggedoor. En Lubbers kwam ook uit het bedrijfsleven. Dat soort situaties heb je en houd je dus altijd. Bovenal ben ik altijd helder geweest over mijn taken. Nooit heb ik mezelf als kwartiermaker te veel willen profileren. Mijn rol moest een beetje op de achtergrond zijn. Ik was dus vooral aan het uitleggen, uitleggen, uitleggen. Uitleggen dat het een werkend systeem zou worden. Met veel presentaties, artikelen en het begeleiden van afstudeerders.”

Niet blind of doof geweest voor kritiek?
“Juist niet. En ik denk nog steeds dat het aanstellen van kwartiermakers een slim plan was. Maar het politieke plaatje ligt bij de minister natuurlijk.”

Lees ook een reconstructie over het stranden van deze wet.

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels