nieuws

2017 jaar met zwart randje: elke maand een dode

bouwbreed 9311

2017 jaar met zwart randje: elke maand een dode

Twaalf mensen verloren het leven tijdens bouwwerkzaamheden in 2017, blijkt uit nog niet gepubliceerde cijfers van de Inspectie SZW . Grote bouwers en opdrachtgevers beloven ‘weer’ beterschap: “Het moet nu afgelopen zijn met het gezeur.”

Twaalf steden, twaalf ongelukken. Wat de bouw ook doet om de sector veiliger te maken, het lijkt maar niet te lukken. Niet minder dan twaalf bouwvakkers verloren in 2017 het leven tijdens bouwwerkzaamheden.

Vooral januari en mei waren uitzonderlijk, met elk drie doden (zie kader onderaan de tekst). Het ging mis tijdens sloopwerkzaamheden, tijdens een groot, complex project in Utrecht, maar ook bij relatief onschuldig woningbouwprojecten.

Wie heeft dit op zijn geweten? Zijn het de bouwers? Of vraagt de maatschappij misschien iets te veel van die bouwers?

Dodelijk ongeval bij sloop stadhuis Woerden dit jaar Foto: ANP

Opdrachtgevers en grote bouwers voelen zich in elk geval aangesproken. Sinds 2014 werken ze namelijk samen om de bouw veiliger te maken. De vraag is echter, hoe? Essentiële hervormingen bleven tot de dag van vandaag uit.

Overleven tijdens de crisis

Adviezen die de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) sinds 2006 verstrekt aan de bouw blijven vrijwel onaangeroerd liggen, bleek eerder deze maand uit onderzoek van Cobouw. Nu blijkt dat diezelfde OVV de bouw kort na de zomer met precies dezelfde kritiek om de oren sloeg.

“Ze hebben met ons gesproken en met Bouwend Nederland”, zegt Koene Talsma, namens de zogeheten Governance Code voor Veiligheid in de Bouw. “Letterlijk zeiden ze tegen ons: wij zien dat onze aanbevelingen niet altijd worden overgenomen.”

Hoe dat komt? “Vergeet niet dat we net uit een crisis komen”, reageert Theo Winter, topman bij Dura Vermeer. “En, dat lijkt een slap excuus, maar het is een feit dat veel bouwers vooral bezig waren met overleven.”

Ontevreden

Winter vertegenwoordigt de grote bouwbedrijven die het aantal doden jaarlijks tot nul proberen te reduceren samen met drie Rijksopdrachtgevers. Met de OVV constateert hij dat allerlei veiligheidsinstructies van opdrachtgevers verwateren naarmate er meer en meer ondernemers bij een project zijn betrokken.

“Vervolgens raakt het overzicht zoek. Daarom onderschrijven we de kritiek van de OVV volledig. En hoe gek dat ook klinkt: wij zijn blij met de aandacht van de Onderzoeksraad. Zelf zijn we namelijk ook niet tevreden over het veiligheidsniveau in de sector.”

Theo Winter, Dura Vermeer, Koene Talsma, voorzitter Kerngroep Governance Code. Willem Schunselaar, Acta Safety Professionals en Peter Groen van VolkerWessels.

Overeenstemming alom dus. Hoe de bouwsector de kritiek van de OVV gaat omzetten in daden, is echter nog volstrekt onduidelijk. Winter: “Met de Onderzoeksraad voeren we nu actief dat gesprek. De komende maanden proberen we met antwoorden te komen.”

Eenvoudig zal dat zeker niet zijn. Temeer omdat bouwers vinden dat ook opdrachtgevers een verantwoordelijkheid hebben.

“Op de bouwplaats zijn wij als bouwers overduidelijk verantwoordelijkheid voor veiligheid. Echter ook de opdrachtgever en de vergunningverstrekker hebben een duidelijke rol als het gaat om de onmogelijkheden die een omgeving met zich mee kan brengen, wat zich uit in risico’s voor passanten.”

Dat de sector helemaal niets doet, is volgens Winter ook niet waar. “Vandaag presenteren we daarom nieuwe afspraken die het veiligheidsbesef in de hele sector moeten verhogen.”

App om gevaar te delen

Nieuwe maatregelen? “We werken aan een app voor iedereen die in de bouw werkt. Via die app kunnen ze hun collega’s wijzen op gevaarlijke situaties op de bouwplaats. Uitvoerders zijn vervolgens verplicht om iets met die waarschuwingen te doen”, legt Talsma uit.

Verder is het de bedoeling dat bouwvakkers vóór het betreden van bouwplaatsen betere, en meer uniforme, veiligheidsinstructies krijgen. “Nu krijg je bij elke bouwer weer andere instructies en krijg je te weinig informatie over de daadwerkelijke risico’s die er op een project zijn. Dat moet anders.”

Om bouwvakkers een algemeen veiligheidsbesef mee te geven, is het de bedoeling dat ze jaarlijks een soort veiligheidstoets krijgen die ze online kunnen maken.

Grote bouwbedrijven willen in 2018 al met deze ‘Uniforme Poort Instructie’ beginnen. “Maar uiteindelijk moet ieder bouwproject in Nederland hieraan geloven.”

Veiligheid en aanbestedingen

Ook op het gebied van aanbestedingen beloven Rijkswaterstaat en het Rijksvastgoedbedrijf beterschap. Hoe? Door bouwbedrijven die veilig werken hoog in het vaandel hebben te belonen: momenteel wordt onderzocht om veiligheid vanaf 2020 als selectiecriterium bij de meer risicovolle projecten toe te passen. Dan pas? “Eerst moeten alle bouwers de gelegenheid krijgen zich te certificeren.”

Een app, andere instructies bij de poort, veiligheid belonen bij aanbestedingen. Krijg je daarmee het aantal doden in de bouw op nul? Winter geeft toe dat er meer nodig is. “In de bouw ontbreekt het aan een “non-negotiable” ondergrens voor veiligheid. Veiligheid moet altijd topprioriteit nummer 1 zijn. Waar je ook werkt.”

De topman van Dura Vermeer denkt ook dat er een maatschappelijk debat moet plaatsvinden over risicovolle werken in de binnenstad, die zich laten kenmerken door planningen die steeds weer wijzigen. “In kerncentrales en op boorplatforms komen last minute changes niet meer voor.”

Politiek compromis

Straten en wegen rondom risicovolle bouwprojecten moeten misschien ook wel vaker worden afgezet, vindt hij. “Als het stormt vinden we het volstrekt normaal dat een vliegtuig niet opstijgt en als het sneeuwt is het vanzelfsprekend dat er minder treinen rijden. Maar wij bouwers gaan eigenlijk altijd door, terwijl dat misschien niet altijd verantwoord is. De volwassen discussie daarover wordt echter onvoldoende gevoerd vanwege allerlei belangen zoals snel werken en bereikbaarheid, die eigenlijk niets met bouwen te maken hebben. Bijna elk groot project is een politiek compromis geworden.”

Dat compromis is als het gaat om de id-bouwpas nog ver te zoeken. Met die pas waarover al jaren wordt gesproken, moet uiteindelijk voor iedereen duidelijk zijn wie op de bouwplaats rondloopt en wat zijn of haar vaardigheden zijn. Onderbetaling en uitbuiting van schijnzelfstandigen of buitenlandse bouwvakkers kan daarmee worden voorkomen.

Sommige partijen vrezen echter dat die pas gebruikt gaat worden om roekeloze bouwvakkers te weren van de bouwplaats te weren. Talsma snapt die angst.

“Maar aan de andere kant moeten we gedrag van bouwvakkers die lak hebben aan veiligheidseisen niet willen tolereren.”

Tragische verhalen

Winter ziet ook een rol voor de ceo’s weggelegd. “Ook wij moeten niet langer accepteren dat werknemers en onderaannemers niet werken volgens onze veiligheidsvoorschriften. Het probleem is echter dat uitvoerders vaak geen kant op kunnen, zeker niet met het oog op de aantrekkende economie en het tekort aan handjes. Als je vijftien man wegstuurt, heb je niet zomaar nieuwe mensen.”

Minder doden in 2018? Hoe dan ook is  de tijd van vrijblijvendheid voorbij, benadrukt Winter. “Geen bouwer wilde eerst informatie delen over ongevallen of bijna-ongevallen. ‘Het is nu afgelopen met het gezeur’, zeiden wij. Nu staan er daardoor vele, zeer serieuze en tragische verhalen op onze website.”


Twaalf dodelijke bouwongevallen in 2017

11 januari, BAM Bouw en Techniek regio Midden, Hoog Catharijne,
12 januari, Van Wijk Vastgoedonderhoud, Amsterdam Grachtenpand
13 januari, Landmark Real Estate, Mijdrecht Industrieterrein
04 maart, Hogervorst-Tabben B.V, De Lier Hogervorst-Tabben
06 maart, Vlassak Aannemingsmaatschappij B.V, Budel 12 woningen starterswoningen
26 april, Van Wijnen Groningen B.V, Groningen
04 mei, Travhydro Services B.V, Ridderkerk Noordersluis
12 mei, Lek Sloopwerken B.V, Woerden Slooppand oude gemeentehuis
18 mei, Achterhoek Antennebouw Aalten B.V, Aalten Korps Landelijke Politiediensten
09 juni, Wijnen Montage & Verhuur B.V, Delft RDM-terrein
10 juli, Besix Nederland B.V, Barendrecht Keersluis Limmel
13 sept, Verbeij Dakwerken, Vught Bovenwoning


Partners Governance Code Veiligheid in Bouw.
In 2014 namen ProRail, het Rijksvastgoedbedrijf, Rijkswaterstaat, Ballast Nedam, BAM, Dura Vermeer, Heijmans, Strukton, TBI, Unica, VolkerWessels, AKD, KIVI en actaSafetyProfessionals het initiatief voor de Governance Code Veiligheid in de Bouw. Inmiddels hebben meer dan 70 bedrijven de Code ondertekend. Op hun website delen de betrokken partijen informatie over ongevallen, of bijna-ongevallen. Bouwend Nederland richtte later een eigen taskforce op voor veiligheid. Jaarlijks nul doden in de bouw is het doel.

Meer verhalen uit dit dossier

Verhagen: signaal Onderzoeksraad verontrustend

Hijsongevallen typeren bouwplaats in binnenstad: een zooitje

Directeur Instituut voor Bouwrecht: veiligheidsregisseur noodzakelijk

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels