nieuws

Clusterverbod wassen neus: Bouwopdrachten “vaak” onnodig gestapeld

bouwbreed 2902

Clusterverbod wassen neus: Bouwopdrachten “vaak” onnodig gestapeld

Opdrachtgevers gaan stug door met stapelen van bouwopdrachten. Het MKB staat onnodig vaak buitenspel. Terwijl samenvoegen van projecten bij wet is verboden: “Zelfs rechters negeren het clusterverbod en fluiten aanbestedende diensten niet terug.”

Het Aanbestedingsinstituut van Bouwend Nederland slaat alarm over het drastisch teruglopen van het aantal bouwtenders en presenteert de cijfers vrijdag op het jaarlijkse Aanbestedingscongres. Bij 27 procent van alle aanbestede bouwopdrachten is sprake van onnodig samenvoegen van projecten. Twee jaar geleden lag dat percentage op nog op 14 procent, bijna een verdubbeling dus.

Scherpe daling openbare tenders

Vorig jaar werden nog maar 1055 openbare aanbestedingen geteld. Nog geen vijf jaar geleden was dat aantal 2500, terwijl de sector toen nog in een diepe crisis verkeerde. Inmiddels is de markt weer aangetrokken, maar de scherpe daling van het aantal contracten zet door.

Een trend die in politiek Den Haag geen aandacht trekt: wie maakt zich nu druk om het aantal bouwtenders? Het gaat toch goed met de bouw?

Zeker, de orderportefeuilles zijn weer beter gevuld, maar het MKB vist achter het net door het toenemende aantal prestatiecontracten. Daarmee gaan opdrachtgevers lijnrecht in tegen de wens van de Tweede Kamer, die juist de positie van het MKB wil bevorderen.

Stapelen is expliciet verboden

Om die reden zijn sinds 2013 een aantal regels in de Aanbestedingswet aangescherpt in het voordeel van het midden- en kleinbedrijf.  Omzeteisen bij tenders mogen maximaal 200 procent zijn en opdrachtgevers moeten overwegen om opdrachten op te knippen en te werken met percelen. Stapelen van opdrachten is expliciet verboden.

“Niet voor niets geldt er een clusterverbod in de nieuwe Aanbestedingswet. Het stapelen van opdrachten beperkt de concurrentie en speelt grote bouwers in de kaart. Dat zou je niet moeten willen. Toch kiezen opdrachtgevers willens en wetens voor samenvoegen van opdrachten”, signaleert manager Joost Fijneman van het Aanbestedingsinstituut.

Opdrachtgevers gooien opdrachten bij elkaar

Met lede ogen ziet hij het percentage geclusterde projecten stijgen van 14 procent in 2014, via 17 procent in 2015 naar 27 procent in 2016 en voorziet voor dit jaar een verdere stijging.

Adviseur contractzaken Jos van Alphen van Bouwend Nederland zette op verzoek van Cobouw een aantal pregnante voorbeelden op een rij. Vijf Brabantse gemeentes doen samen met een rioolreinigingscontract en acht Overijsselse gemeenten besteden gezamenlijk de openbare verlichting aan.

De gemeente Arnhem laat in 2300 lantaarnpalen langs de grotere wegen dimbare led-lampen van Philips draaien.

Ook de rioolwaterzuivering van Breskens is samengevoegd met het rioolgemaal Groede, twee dorpen verderop. “Het ligt wel bij elkaar in de buurt, maar het zijn wel twee heel verschillende soorten opdrachten. Daar hadden makkelijk twee bouwers aan de slag gekund”, aldus Van Alphen. Het aantal raamcontracten voor groen, wegonderhoud en bestrating is niet meer op een hand te tellen en inmiddels eerder de regel dan de uitzondering.

Opmars van gebiedscontracten

Rijkswaterstaat werkt al langere tijd met gebiedscontracten, maar nieuw is dat ook provincies en waterschappen allerlei soorten werkzaamheden bij elkaar vegen. Het gaat vaak om een combinatie van zowel wegen als vaarwegen, kunstwerken, installaties en terreinen met gebouwen.

Los zijn het kleine contracten met een waarde van hooguit een paar miljoen euro die bijna altijd bij specialisten uit het MKB terechtkwamen. In het kader van ‘efficiency’ en ‘ontzorgen’ wordt het onderhoud allemaal bij elkaar gevoegd en komen vooral de ‘grote jongens’ bovendrijven.

“Zo is onlangs het contract voor alle onderhoud in Noord- en Zuid-Holland voor 73 miljoen euro gegund aan de combinatie BAM, Engie en Krinkels. Saillant detail: in het gunningsbericht staat aangekruist dat de contractant een MKB-bedrijf is. Tja, wat kunnen we daar nog op zeggen”, geeft Van Alphen een ander voorbeeld.

Klagen heeft nauwelijks zin meer

Klagen heeft nauwelijks zin meer, weet Fijneman inmiddels. “Het is triest om te constateren, maar ook de rechter lapt het clusterverbod aan zijn laars. Clusteren is bij wet verboden, tenzij er een goede motivering van de opdrachtgever ligt om van dat verbod af te wijken. De praktijk leert dat een paar zinnetjes motivering al afdoende zijn voor de rechter. Dat stemt niet optimistisch dat op korte termijn iets zal veranderen voor het MKB.”

De vraag dringt zich op waarom opdrachtgevers hun bouwopdrachten samenvoegen. Een keer de heisa van een Europese tender en dan werken met minicompetities, vinden veel opdrachtgevers veel minder gedoe dan voor elke opdracht een openbare aanbesteding optuigen, krijgt het Aanbestedingsinstituut vaak te horen als argument.

Dat daarmee kleine(re) ondernemers veel minder snel aan bod komen, wordt nauwelijks als een probleem ervaren. Dan schrijven die toch in als bouwcombinatie, is het weerwoord, maar zo simpel ligt dat niet.

“Alle wind uit de zeilen gehaald”

Voorzitter Philip van Nieuwenhuizen van MKB-Infra ergert zich niet eens meer groen en geel: “Het is inmiddels een voldongen feit dat veel opdrachten geclusterd op de markt komen. Er komen nog steeds wel klachten bij ons klachtenloket binnen, maar het aantal stokt.

Het heeft namelijk geen zin meer om een juridische procedure aan te spannen. Sinds het zogenoemde Koffie-arrest van de luchthaven Eindhoven is alle wind uit de zeilen.”

 

Sindsdien steekt hij zijn energie liever in andere manieren om het MKB toch aan tafel te krijgen: “Het is genoeg als een opdrachtgever daarnaar verwijst en dat gebeurt dus op grote schaal. Als een zaak bij voorbaat kansloos is, stap je niet meer naar de rechter. Dat levert alleen een berg frustratie op. De commissie van Aanbestedingsexperts oordeelt veel kritischer, maar die uitspraken hebben geen juridische status en worden genegeerd.”

Zoeken van betrouwbare partner niet simpel

Van Nieuwenhuizen heeft de hoop gevestigd op het traject Beter Aanbesteden van de minister van Economische Zaken om het clusterverbod via de parlementaire weg alsnog aan te scherpen.

Hij stimuleert ook MKB-bedrijven om samen in te schrijven bij grotere tenders. “Het is niet makkelijk om een betrouwbare partners te vinden. Samen inschrijven betekent ook gezamenlijk risico’s dragen en als het dan misgaat kan het je de kop kosten. Toch maak je samen wel meer kans.”

Niet iedereen besmet met clustervirus

Verder gaat de voorzitter regelmatig met inkopers praten over de gevolgen van clustering: “Het is voor opdrachtgevers meestal helemaal niet gunstig om alleen die grote partijen aan te trekken. Dat besef is niet overal doorgedrongen.” Toch ziet de branchevereniging ook hoopvolle ontwikkelingen. Niet alle opdrachtgevers blijken besmet met het clustervirus: Gemeentes als Enschede, Den Haag, Houten, Steenwijk en Tilburg voeren juist een MKB-vriendelijk tenderbeleid, benadrukt de voorzitter.


Het clusterverbod

De Aanbestedingswet 2012 legt in artikel 1.5 aan aanbestedende diensten de verplichting op om na te denken over de grootte van de opdracht. Opdrachten mogen niet onnodig samengevoegd worden. Bij de beslissing ten aanzien van eventueel samenvoegen moet in ieder geval acht geslagen worden op:

  1. de invloed op relevante markt en de toegang van MKB,
  2. de organisatorische gevolgen en risico’s voor zowel aanbestedende dienst als de ondernemer en
  3. de mate van samenhang van de opdracht.

De invulling van deze verplichting is de verantwoordelijkheid van een aanbestedende dienst. Als hij opdrachten samenvoegt, dan moet hij in de aanbestedingsstukken de reden waarom motiveren.

Bron: Expertisecentrum Pianoo


Nieuwe speerpunten van Aanbestedingswet

  • Aanbestedende diensten zijn verplicht – op verzoek van een ondernemer- te motiveren waarom zij voor een bepaald type procedure kiezen en welke ondernemers zij toelaten tot de procedure.
  • Opdrachten mogen niet zonder goede reden worden samengevoegd. Opknippen van opdrachten is verplicht, tenzij gemotiveerd kan worden dat dit niet passend is.
  • Eisen, voorwaarden en criteria moeten in redelijke verhouding staan tot de opdracht. Omzeteisen zijn bij aanbestedingen boven de Europese drempels niet meer toegestaan.
  • Specifieke regels voor aanbestedingen onder de Europese aanbestedingsdrempels.
  • Het gebruik van EMVI als gunningscriterium is in beginsel verplicht bij aanbestedingen boven de Europese aanbestedingsdrempels en bij Werken onder de drempel.
  • (Voor)aankondigingen en aankondigingen van gegunde opdrachten moeten plaatsvinden via TenderNed, het elektronisch systeem voor aanbestedingen.

Bron: Pianoo


 

Top 10 klachten Commissie Aanbestedingsexperts

  1. Gunningscriteria en het beoordelen van biedingen
    2. Gunningsbeslissing en de motivering daarvan
    3. Gebrekkige communicatie door aanbestedende dienst
    4. Programma van eisen (bestek, inclusief conceptvoorwaarden)
    5. Selectiecriteria en het selectieproces
    6. Gedrag van de onderneming
    7. Uitsluitingsgronden
    8. De keuze van de procedure
    9. Minimum geschiktheidseisen
    10 Clusteren van opdrachten of niet splitsen van opdracht

Bron: Eindrapport evaluatie Commissie Aanbestedingsexperts


 

Reageer op dit artikel