nieuws

Promovendus: ‘bouwtoezicht moet op de schop’

bouwbreed 2413

Promovendus: ‘bouwtoezicht moet op de schop’

Misschien had hij het stuklopen van de privatisering van het bouwstelsel in de Eerste Kamer wel kunnen voorkomen. Zijn positieve proefschrift was namelijk allang af. Maar hij wachtte bewust het juiste moment af. Nu hij alsnog naar buiten treedt, lijkt zijn bijdrage mosterd na de maaltijd. “Hoezo?”, reageert jurist en ingenieur Peter de Haan nuchter. “Het is zeker nog niet gedaan met deze wet.”

Het is een hele mond vol: ‘De preventieve en repressieve toetsing aan bouwtechnische voorschriften in het publieke bouwrecht. Constructieve veiligheid nader beschouwd.’ En toch voerde Peter de Haan (37) het onderzoek met deze titel in zijn vrije tijd uit. Dagen, weken, maanden, jaren gingen eraan op. Begin deze week verdedigde hij zijn proefschrift met verve. Een interview met een man, die ondanks een absurde wending in de Eerste Kamer en ondanks dat hij zijn proefschrift misschien te lang bij zich hield, nog altijd gelooft in de privatisering van het bouwtoezicht.

“Mijn vader werkte zijn hele leven in de bouw. Ik studeerde civiele techniek, (weg- en waterbouw) met constructies als specialisatie. Daarna heb ik Nederlands recht gestudeerd. Wat mij altijd heeft verbaasd; hoe kan het dat bij vergunningverlening in ons land niet belangrijk is of het bouwplan constructief veilig is.”

Peter de Haan voor de bouwput van de bioscoop te Den Bosch.
Fotograaf:Van Assendelft

Misschien voldoet geen enkel gebouw aan het Bouwbesluit…
“Precies. Die kans zit er inderdaad dik in. Wat mij opviel als techneut is dat gemeenten in de praktijk relatief weinig oog hebben voor constructieve veiligheid. Eerst kijken ze naar het bestemmingsplan. Dan naar de welstand. Dan naar de vraag of er wel genoeg parkeerplaatsen op eigen terrein zijn. En daarna pas naar de toetsing aan het Bouwbesluit. Gemeenten kijken daar nauwelijks naar. Daarom vind ik het ook zo vreemd dat er op het allerlaatste moment zoveel aandacht was voor het wetsvoorstel dat die toetsing aan het Bouwbesluit wijzigt.”

Die Wet kwaliteitsborging voor het bouwen is inmiddels weer terug bij af. De nieuwe regering moet er opnieuw naar kijken. Het kan zomaar nog jaren duren voor die wet alsnog ingaat. Is uw proefschrift niet een gevalletje mosterd na de maaltijd?
“Nee. Sterker nog. 1,5 jaar geleden was mijn proefschrift al nagenoeg klaar. Maar voor ik ermee naar buiten zou treden, wilde ik eerst zien hoe het wetsvoorstel zich zou ontwikkelen. Met alle nieuwe onderzoeken die er steeds kwamen, paste ik mijn proefschrift flink aan.”

Gewacht? Waarop? Had u met dit onderzoek niet juist een bijdrage kunnen leveren aan het debat, dat zich vooral liet domineren door partijen met belangen?
“Ik concludeer dat het nieuwe stelsel kan leiden tot een hogere bouwkwaliteit. Maar ik heb niet alleen de voordelen belicht, ook de nadelen. Het was mijn eigen keuze om te wachten tot na de stemming in de Tweede Kamer. Je zoekt een geschikt moment, je wilt ook voorkomen dat alles verandert, een maand nadat je het hebt uitgebracht.”

Baalt u er helemaal niet van dat de wet in de Eerste Kamer is gestrand?
“Nee. De nieuwe regering zal zich er toch weer over moeten buigen. Hoe dan ook zal er dus een beslissing worden genomen. Ook door de Eerste Kamer. Op korte, of op de lange termijn. De vraag of een stelselwijziging nodig is, blijft actueel.”

Maar is het ook erg dat het wetsvoorstel terug bij af is? Juridisch broddelwerk, stelden juristen.
“Als je kijkt naar de lange voorbereiding van twintig jaar, over een weigeringsgrond voor de vergunningverlening waarover niemand zich tot voor kort druk maakte, vind ik het jammer dat dit wetsvoorstel op het allerlaatste moment vooralsnog is gesneuveld. Ik hoor ook vaak dat er dingen zijn afgeraffeld, maar ik vind dat het proces goed is verlopen. De belangen zijn groot. Men zocht de gulden middenweg. Dat is gelukt.”

Onder druk van de PvdA is er kort voor oplevering flink geschaafd aan de wet. Was dat nou zo handig?
“Of het wetsvoorstel daarmee is verbeterd, weet ik niet. De amendementen van de PvdA (risicobeoordeling bij vergunningaanvraag en het opleverdossier bij gereedmelding, red) hebben de regeldruk flink verzwaard. Begrijpelijk vanuit de informatievoorziening voor de handhaving door gemeenten, maar als de gemeenten erop moeten vertrouwen dat bouwwerken aan de nieuwbouwvoorschriften voldoen, dan hoeven ze die voorschriften niet te handhaven. Duidelijk is dat er alle reden is om het bouwtoezicht te verbeteren. Uit alle onderzoeken blijkt dat er een gebrek is aan capaciteit en kennis bij gemeenten, vooral bij kleinere.”

Hij vervolgt.
“Ook als ik naar het geldende juridische stelsel van vergunningverlening kijk, kan ik niet anders concluderen. Je dient een aanvraag in, de gemeente voert een aannemelijkheidstoets uit en verleent vervolgens de vergunning. Maar de constructieberekeningen en -tekeningen mogen uitblijven tot drie weken voor de aanvang van de bouw, terwijl de aanvrager het recht om te bouwen dan allang heeft. Dat is toch best bijzonder.”

Bouwers kunnen maar aan rotzooien…
“In theorie wel, omdat er geen verplichte controle achteraf is door gemeenten. Maar ik heb niet het idee dat het slecht is gesteld met de constructieve veiligheid in Nederland. In het algemeen is er weinig aandacht voor dit onderwerp, omdat er zelden bouwwerken instorten. Ongelukken, zoals bijvoorbeeld tijdens de bouw van het voetbalstadion van FC Twente, komen niet vaak voor.”

In hoeverre is dit soort bouwdrama’s te wijten aan gebrekkig bouwtoezicht?
“Dat heb ik niet specifiek onderzocht. Ik heb gekeken naar bestaande onderzoeken en de huidige staat van het gemeentelijk bouwtoezicht en de regels. Die zijn verre van waterdicht. Je zou kunnen zeggen dat de brand in de Grenfell Tower een wake-up call is. Vaak gaat het goed, maar het kan ook goed misgaan.”

Hoe komt het dat het huidige toezichtstelsel in de bouw zo ‘krom’ in elkaar zit?
“Met de jaren is dat erin geslopen. De laatste grote wetswijziging dateert uit 2007. Toen is de aannemelijkheidstoets (gemeente acht het voorafgaand aan de bouw aannemelijk dat wordt gebouwd conform Bouwbesluit, red) ingevoerd. Daarmee kwam de verantwoordelijkheid bij fouten al duidelijker bij bouwers te liggen. Toen al zag je de beweging van een terugtrekkende overheid.”

Klinkt als half beleid. Wat moet er beter? 
“Ik denk dat het wetsvoorstel (dat onlangs is gestrand in de Eerste Kamer) leidt tot een hogere bouwkwaliteit, omdat bouwers dan achteraf moeten aantonen dat er is gebouwd volgens de eisen uit het Bouwbesluit. Dat kan privaat of publiek. Mijn voorkeur gaat uit naar een private borging zoals het wetsvoorstel doet. Of dat goedkoper wordt? Dat durf ik niet te zeggen.”

Waarom niet gewoon het tekort aan handhavers bij gemeenten aanvullen in plaats van privatiseren?
“Dat zou kunnen, maar ik ben daar geen voorstander van, omdat een deel van de verantwoordelijkheid dan bij de overheid blijft liggen. Marktpartijen zijn dan geneigd te leunen op diezelfde overheid.”

U bent duidelijk voorstander van het wetsvoorstel kwaliteitsborging voor het bouwen…
“Ik ben voor de invoering. Er is veel tijd ingestoken. Dit is het compromis.”

Nog beren op de weg voor de invoering van die wet?
“Vooral politieke.”

Na maandag bent u een titel rijker. Uren, dagen, maanden, jaren, verrichtte u onderzoek. Vast een kluizenaarsbestaan?
“Dat niet, maar pittig was het wel.”


CV: Peter de Haan

Peter de Haan (37) was advocaatmedewerker Omgevingsrecht, werkte bij de bouwunit van de Afdeling bestuursrechtsspraak van de Raad van State en is tegenwoordig in dienst bij het informatiepunt Omgevingswet van Rijkswaterstaat. De Haan studeerde cum laude af voor zijn studie civiele techniek aan de Avans Hogeschool in Den Bosch. Die prestatie herhaalde hij voor zijn propedeuse en bachelor aan de Radboud Universiteit, waar hij Nederlands recht studeerde.” De Haan schreef tientallen artikelen over publiek bouwrecht. Met een proefschrift over het bouwstelsel promoveerde hij deze week aan de Radboud Universiteit in Nijmegen als buitenpromovendus.


Meer verhalen uit dit dossier

Hoe de wet op het allerlaatste moment strandde in de Eerste Kamer
Wet ten onder aan emoties: Interview met kwartiermaker Harry Nieman
Waarom Stef Blok zijn belofte nooit kon waarmaken 
Belangenverstrengeling of hysterische lobbyisten?
Kritische juristen zagen wet door
Waarom de Aannemersfederatie hoopt op een stelselwijzing 

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels