nieuws

De lichtshow van Daan Roosegaarde op de Afsluitdijk

bouwbreed 6905

De lichtshow van Daan Roosegaarde op de Afsluitdijk

Rijkswaterstaat riep de pers naar de Afsluitdijk om een inkijkje te geven in het project De Nieuwe Afsluitdijk. Maar het werd toch de Grote Daan Roosegaarde Show met zijn project Icoon Afsluitdijk. Het is maar een klein onderdeel van het gehele project, maar hij vertelt er zo totaal onbescheiden, bevlogen én enthousiast over dat iedere poging om het project in cijfers of andere data te vatten, meteen mislukt. Hij spreekt en laat niemand anders meer aan het woord. Maar boeiend is het wel.

Goed, de Afsluitdijk dus. Het ding is 32,2 kilometer lang en erg toe aan een opfrisbeurt. Tjalling Dijkstra, programmamanager van De Nieuwe Afsluitdijk schetst de omvang van het project: “Rijkswaterstaat heeft 800 miljoen uitgetrokken om de komende vijf jaar te investeren in het verbeteren van de Afsluitdijk. Zodat het aan de eisen van de tijd voldoet op het gebied van waterveiligheid en watermanagement. De betrokken drie gemeentes en twee provincies, gebundeld in het samenwerkingsverband De Nieuwe Afsluitdijk, trekken ook nog 250 miljoen uit om het geheel beter en aantrekkelijker te maken voor toerisme, duurzaamheid en ecologie.”

De heftorens zijn een ontwerp van architect Dirk Roosenburg, de grootvader van Rem Koolhaas

De eerste fase bestaat uit het opknappen van de 36 heftorens van de spuisluizen uit de jaren dertig aan de Noordhollandse kant van de dijk en de 24 torens aan de Friese kant. Aannemer Mourik Groot-Ammers voert dit werk uit. De aannemer is er aan de Friese kant al mee klaar en nu druk bezig om aan de andere oever toren na toren te repareren. De torens worden gestript en gerepareerd. Betonrot wordt verholpen, en vervolgens worden de muren voorzien van een speciale coating en verf. De torens zijn overigens een ontwerp van architect Dirk Roosenburg, de grootvader van Rem Koolhaas.

En hier komt kunstenaar, ondernemer, uitvinder en ontwerper Daan Roosegaarde in beeld (foto boven). Naar eigen zeggen heeft hij aangedrongen om de zaak op te frissen en van de gebouwen een icoon te maken. “Het zijn net Griekse tempels”, roept hij. “Maar Rijkswaterstaat wilde ze alleen ‘functioneel onderhouden’. Dat wil zeggen dat ze moeten blijven werken. Dat was voor hen genoeg. Ik zei: ‘Dit is je entree. Doe er in hemelsnaam iets mee’.”

De oude heftorens

Het is een oud dametje met een verrot rokersgebit

Hij vertelt vol afkeer hoe lelijk de heftorens in de loop der tijd werden. Een oud dametje met een verrot rokersgebit, noemt hij ze. Rijkswaterstaat heeft er borden bijgezet en lantaarns op geschroefd, zodat het volgens Roosegaarde een beetje een rommeltje werd. De naam van de klussende tv-helden Buurman&Buurman valt zelfs. Lees: ze hebben er een potje van gemaakt.

Dat is tegen het zere been van de mannen van Rijkswaterstaat, die verbolgen opsprongen tijdens het verhaal van Roosegaarde en menen dat het gewoon een gevolg was van de historie. De torens moesten functioneren, dat was hun opdracht. Roosegaarde zegt dat “er gelukkig ook nog een minister Schultz was met lef die wel wilde.” Hij laat doorschemeren dat hij er persoonlijk bij de minister voor zorgde dat er aandacht kwam voor de heftorens en de entree van de Afsluitdijk.

‘In Nederland zijn dijken zo heilig als de koeien in India. Je mag ze niet aanraken’

Er komt nu een reflectielaag op de heftorens die de contouren van de gebouwen accentueren. De laag licht op als de koplampen van de auto’s er op schijnen. Als er geen autolicht is, dan is er geen laag die oplicht. Rijkswaterstaat laat weten dat er 15.000 meter aan speciaal ontwikkelde reflecterende strips worden gebruikt. Tijdens de rondleiding is zichtbaar dat elke laag met de hand wordt aangebracht. Het is echt millimeterwerk.

De nieuwe heftorens, verlicht door de reflecterende laag

Roosegaarde: “We moesten de verrommeling van de Afsluitdijk tegen gaan. In Nederland zijn dijken zo heilig als de koeien in India. Je mag ze niet aanraken. Maar nu lijkt de tijd rijp om het landschap van de toekomst te maken. En dat op de mooiste plek van de wereld. Ik wilde juist de naaktheid van deze plek versterken.”

‘Op de hele Afsluitdijk staan 80 verschillende soorten hekjes, we gaan terug naar één’

De opdracht was om niet meer objecten toe te voegen, zegt Roosegaarde. En dat wordt onderstreept door de architect van de renovatie van de Afsluitdijk, Paul de Ruiter. Hij zegt: “Op de hele Afsluitdijk staan 80 verschillende soorten hekjes, we gaan terug naar één.”


Roosegaardes drie projecten

Op 16 november moet de vondst van Roosegaarde met de “retro-reflecterende laag” op de heftorens gepresenteerd worden, inclusief de twee andere projecten van hem om de dijk tot leven te wekken. Zo komen er ook twee windvogels. Die zijn gebaseerd op een oud idee van Wubbo Ockels om de Afsluitdijk innovatiever en groener te maken. Het zijn twee grote vliegers die energie opwekken. Ze zweven op 120 tot 300 meter hoogte en zijn, volgens Roosegaarde, altijd op zoek naar de ideale wind. De kabel beweegt en wekt daarmee energie op. Hij zegt dat hij met de TU Delft maanden bezig is geweest om het te laten werken. Roosegaarde: “We verwezenlijken de droom van Wubbo.”

Hij heeft de kabel overigens wel voorzien van led-lichtjes en daarmee vormen ze ook weer een eye catcher. De windvogels blijven in ieder geval twee maanden hangen voordat ze verder trekken. Zo worden ook de kazematten voorzien van een laag lichtgevende algen. Je kunt er overheen lopen (de algen worden beschermd door een beschermend laagje) en dan geven ze lichteffecten. Ook dit blijft een paar maanden actief en trekt dan door naar andere plekken. Het oog krijgt dus wat te verwerken. 


De windvogel van Roosegaarde, geïnspireerd door Wubbo Ockels

De activiteiten van Roosegaarde trekken natuurlijk alle aandacht, maar het echte werk moet dan nog beginnen. Dat is de renovatie van de Afsluitdijk. Dat is het project waar architect Paul de Ruiter het masterplan (pdf) voor maakte. Hij doet dat overigens samen met Yttje Feddes van Feddes Olthof landschapsarchitecten. Dit is het project waar momenteel door drie bouwpartijen om gevochten wordt.

‘Het IJsselmeer is nu een bijna dood meer’

Dan gaat het om bijna 30 hectare zonnecellen en het grootste gemaal van Europa. En een manier om de vissen uit de Waddenzee ook van het zoete water van het IJsselmeer te laten proeven. Projectleider van de Nieuwe Afsluitdijk Dijkstra zegt: “Het IJsselmeer is nu een bijna dood meer. We begrijpen dat de dijk sterker moet worden, maar mag er wel een gat in? Een gat zodat de vissen op een goede manier naar het IJsselmeer en de Waddenzee kunnen? Daar moest Rijkswaterstaat erg aan wennen, maar we gaan het nu wel samen doen. Ook al kost het 55 miljoen. We willen van Afsluitdijk naar Aansluitdijk.”

Lichtgevende algen komen in de kazematten

Architect De Ruiter voegt toe: “Rijkswaterstaat zal eerst het waterbouwkundige icoon versterken. Daarna volgt het versterken van de beleving van het waterlandschap. En daarna komen het maximaliseren van de duurzaamheid en het verbeteren van de condities van de ecologie. Tot slot moet de Afsluitdijk ook een toeristische/recreatieve attractie worden.” De plannen en veranderingen duikelen over elkaar heen. Zo komt er meer zicht op de Waddenzee en fietspaden op de dijk.

Roosegaarde: ‘De heftorens zijn dan landschapsmachines geworden’

Roosegaarde vindt het project overigens een voorbeeld hoe er innovatief gewerkt kan worden in de bouw. “De overheid stelt het doel. En dan mogen wij en de bouwers met de oplossingen komen. Dat werkt echt innovatie in de hand.”

Het project van Roosegaarde mag maximaal 13 miljoen euro kosten. Dan gaat het over de kosten voor voorbereiding, ontwerp, contractering, realisatie en onderhoud gedurende 5 tot 10 jaar. Bij vertrek drukt Roosegaarde ons op het hart om vooral in november te komen kijken.

“De heftorens zijn dan landschapsmachines geworden”, zegt hij in kenmerkende stijl. “Ze maken het landschap”. En dan: “Dit was de droom van Wubbo en van Roosenburg. En ook een beetje die van Daan.”
De technisch manager Casper van Bree van Rijkswaterstaat hoort het en lacht: “Ik droom er ook van, maar lig er gelukkig nog niet wakker van.”


Drie consortia

Pas in 2018 wordt een besluit genomen welke bouwer de Afsluitdijk gaat aanpakken. Drie partijen presenteren hun plannen. BAM & Van Oord en VolkerWessels & Boskalis hebben consortia gevormd. Vreemde eend in de bijt is het Amerikaanse Fluor dat op eigen kracht het mega-project probeert binnen te halen.
Fluor doet het alleen, mogelijk omdat vaste partner Heijmans al eerder had aangegeven weinig brood te zien in het project. Ook Dura Vermeer vindt het project een maatje te groot en te risicovol en heeft niet eens overwogen in te schrijven. Eind 2018 gaat de eerste schop de grond in.


 

Reageer op dit artikel