nieuws

Melkmeisjes dragen last met verve

bouwbreed Premium 72

Melkmeisjes dragen last met verve
APA/Ruben Meijerink

Meer dan 70 centimeter moet het waterpeil van de IJssel zakken zodra de inlaat van de nieuwe hoogwatergeul bij Veessen opengaat. ‘De Oosterscheldekering van de Veluwe’, heeft de generale repetitie goed doorstaan.

De inlaat is veruit het opvallendste kunstwerk uit het project dat combinatie IJsselweide afgelopen jaren realiseerde. Tussen de pijlers van een 880 meter lange brug monteerden Boskalis en Van Hattum en Blankevoort zestig beweegbare kleppen. Zodra de hydrauliekcilinders voor de besturing zijn gemonteerd kan de inlaat, met een beetje fantasie, doorgaan als het kleine zusje van de Oosterscheldekering.

Het land achter die inlaat was van zichzelf al laag genoeg, dus veel graafwerk hoefden de aannemers niet te verrichten. “We moesten vooral twee 8,5 kilometer lange dijken opwerpen”, legt projectleider Jean Paul Adema van Van Hattum en Blankevoort uit. Tijdens extreem hoogwater wordt een deel van het IJsselwater daar doorheen geloodst, waardoor het rivierpeil plaatselijk wel 71 centimeter zakt. Ook stroomopwaarts is dat effect merkbaar en leidt het tot een verlaging van het waterpeil bij Deventer met 20 centimeter.

Bij Wapenveld stroomt het water uit de geul na 8,5 kilometer onder vrij verval weer terug in de IJssel. Alleen het laatste restje moet met een gemaal in de hoofdstroom worden gepompt. Met de aanleg van de geul inclusief alle kunstwerken is een beruchte flessenhals in de IJssel opgeheven. De hoogwatergeul Veessen-Wapenveld is één van de laatste deelprojecten van Ruimte voor de Rivier.

Tachtig jaar

De inlaat is in december nog één keer goed getest. Het moet immers wel zeker zijn dat hij werkt, als minister Schultz van Haegen hem medio februari officieel in gebruik stelt. Dijkgraaf Tanja Klip-Martin van waterschap Vallei en Veluwe: “De verwachting is dat de kleppen decennialang ongebruikt op de betonnen drempel rusten die de aannemers hebben neergelegd. Volgens de modellen moeten ze eens in de tachtig jaar open. Oftewel één keer in een mensenleven. Maar dan moeten ze het op dat moment dus ook wel echt doen. Dat gaan we regelmatig oefenen.”

Combinatie IJsselweide heeft de kering anders uitgevoerd dan Rijkswaterstaat oorspronkelijk voor ogen stond. Het referentie-ontwerp ging uit van betonnen kleppen die bij hoogwater met kabels en lieren werden neergeklapt. Adema: “Maar het leek ons handiger om stalen kleppen te gebruiken. Dat scheelt veel gewicht waardoor ze met lichter materieel kunnen worden bestuurd.En in plaats van omlaag, draaien we ze juist omhoog. Op die manier kunnen we ze bedienen vanaf de brug die eroverheen loopt. Die is onder alle omstandigheden begaanbaar omdat hij de toegangsweg vormt voor dorpen als Vorchten en Werven die bij extreem hoog water tijdelijk op een eiland liggen.”

Stalen kleppen

Voordeel van die oplossing is dat de kwetsbare onderdelen voor de besturing opgeslagen kunnen worden onder geconditioneerde omstandigheden. IJsselweide koos voor besturing met hydraulische cilinders. De stalen kleppen vergen weliswaar vermoedelijk meer onderhoud en conservering dan exemplaren van beton. Maar daar staat volgens Adema tegenover dat ze vrij gemakkelijk kunnen worden gedemonteerd voor een onderhoudshoudsbeurt.

Bij de test van eind vorig jaar ging het erom aan te tonen dat de kering binnen 18 uur operationeel kan zijn. Dat is volgens dijkgraaf Klip-Martin snel genoeg. “Een hoogwatergolf op de rivieren zie je gemiddeld vijf dagen van te voren aankomen. Dan heb je voldoende tijd om voorbereidingen te treffen en alles in gereedheid te brengen.” De kering slaagde met vlag en wimpel voor de test. Eerst installeerden de medewerkers van de aannemer en het waterschap de cili nders boven op de pijlerkoppen. Daarvoor zijn speciale jukken ontworpen die, net als de cilinders zelf, felrood zijn geverfd. Ze springen flink in het oog en staan lokaal inmiddels bekend als de melkmeisjes. Die liepen immers ook eeuwenlang met jukken op hun schouders om hun zware last te kunnen dragen.

Protocol

De cilinders van de inlaat werden met een mobiele powerpack op een aanhangwagen bediend. Aansluiten van de hydrauliekslangen en het optrekken van één klep duurde gemiddeld niet meer dan twee minuten. In twee uur tijd stonden alle kleppen omhoog.

Bij een echte opening zal er volgens Adema iets meer tijd voor het openen worden uitgetrokken. “Volgens het protocol gaan eerst dertien kleppen open waarachter de woelbak is versterkt met een betonconstructie. Zodra de geul zich een beetje heeft gevuld en het water met minder kracht binnenstroomt, kunnen de andere kleppen open. Dan blijft de erosie van de bodem rond de inlaat beperkt.”

De inlaat is genomineerd voor de Infratech Innovatie award. Nog een week, dan weten alle betrokkenen of ze de prestigieuze vakprijs op zak hebben of niet.



Projectgegevens

Hoogwatergeul Veessen – Wapenveld

Opdrachtgever: Waterschap Vallei en Veluwe, Rijkswaterstaat

Aannemer: Combinatie IJsselweide: Van Hattum en Blankevoort (VolkerWessels) en Boskalis

Ontwerp: Zus/Baljon/Brouwer/Veenenbosch

Projectkosten: 200 miljoen euro

Aanneemsom: 75 miljoen euro

Reageer op dit artikel