nieuws

‘Bouw onnodig bang voor snelle transitie’

bouwbreed 21

‘Bouw onnodig bang voor snelle transitie’

Wie is toch die man die deze zomer bij Maxime Verhagen in de auto stapte? Voor veel bouwers is het waarschijnlijk een grote onbekende. Maar met het nieuwe Energieakkoord voor de deur, kan het zomaar zo zijn dat daar snel verandering in komt.

Zijn verhaal lijkt op dat van Jan Willem van de Groep. De bouw als grote concurrent van de energieleverancier. Zijn toon is echter anders. Opgewekter, minder drammerig.

Nee, waar de voormalig greenspirator Van de Groep van meet af de aanval inzette op brancheorganisaties zoals Bouwend Nederland, ‘trekt’ Olof van der Gaag (42) zonder blikken of blozen samen ‘op’ met Maxime Verhagen. Hij schopt niet tegen schenen, hij zoekt aansluiting met de bouw. Namens leveranciers van duurzame energie. Namens wind en zon.

Wat hij de bouw te bieden heeft? Jaarlijks 20 miljard euro. Geld dat nu opgaat aan fossiele energie. Olie, steenkolen en gas. “Dat kan zomaar van de bouw worden.” Waar hoorden we dit eerder? Heeft Jan-Willem van de Groep, welbekend van de Stroomversnelling, niet eenzelfde verhaal; de bouwer als grote concurrent van de energieleverancier?

“Belangen leveranciers van duurzame energie te versnipperd”

Corporaties en een aantal grote bouwbedrijven schaarde hij achter zich. Bijna leidde het veelgeprezen én verguisde initiatief tot een betekenisvolle wetswijziging. Maar, toen het echt spannend werd, gaf het kabinet niet thuis. Komt er een energieprestatievergoeding? Dan mag je oplossingen met gas niet uitsluiten. Dat is discriminatie volgens het liberale gedachtengoed. Laat de markt zijn werk doen.

Het is exemplarisch voor het dossier duurzaam bouwen, weet Van der Gaag. Jarenlang werkte hij als campagnedirecteur bij Natuur en Milieu, daarvoor was hij actief voor GroenLinks. Nu is hij het opgewekte gezicht van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie, een initiatief van oud-SER-voorzitter Herman Wijffels. “De belangen van allerlei leveranciers van duurzame energie waren te versnipperd. Het was als de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Henry Kissinger die ooit zei. ‘Als ik Europa wil bellen, welk nummer draai ik dan’?”

Gezamenlijk doel: meer hernieuwbare energie

Meer windmolenparken, meer gasloze wijken, meer isolatie, meer zonne-energie. Kortweg, meer hernieuwbare energie. Dat is het gezamenlijke doel van zijn achterban. Ruim duizend leden in amper één jaar tijd. De isolatieboeren doen mee. De netwerkbeheerders en snellaadstations, maar ook bedrijven als Eneco en Stedin. Zelfs de GasUnie is aangesloten.

De GasUnie? Duurzaam? “Dat is inderdaad het meest spannende lid. Het is als de bakker die zegt: in 2050 verkopen we geen brood meer. Waarom zij meedoen? Omdat het hen uiteindelijk niet uitmaakt wat er door hun buizen gaat.”

Bouw kan veel verdienen aan hernieuwbare energie

En én. Dat is zijn verhaal. Grote sprongen én kleine stapjes. Ogenschijnlijk minder radicaal dan de Stroomversnelling. Al moet er een tandje bij. Een forse tand.

“Als het gaat over duurzame energie dan zitten we nu pas op 6 procent.” De bouw kan geld als water verdienen aan hernieuwbare energie, verkoopt Van der Gaag. “Twintig miljard euro per jaar gaat nu op aan fossiele energie. Dat geld gaat naar Poetin, de kolenmijnen, kortweg naar grondstoffen. Dat geld kan naar producten en projecten gaan.”

In deze rationele wereld lopen te veel techneuten rond

Kansen? Leuk gezegd, maar ‘Henk en Ingrid’ zitten niet op energienul te wachten. Van der Gaag, van oorsprong cultureel antropoloog, weet waar het misgaat. “Op een vakbeurs voor energie zag ik laatst allemaal oudere mannen die opgewonden raakten van blote apparaten. In deze rationele wereld lopen kortweg te veel techneuten rond. Er moet een brug geslagen worden tussen techniek en consument. Het klimaat is nu voor hooguit 3 procent een motief om iets wel of niet te kopen.”

Maak verduurzaming aantrekkelijker. Verleid de klant. Flirt met energiebesparing. Minister Blok riep dat ook al vaker. Bouwer flyer! Te makkelijk, vindt Van der Gaag. “De sector heeft pittige tijden achter de rug. Maar veel bouwers denken dat ze keuzes van de klant niet kunnen beïnvloeden. Ik denk van wel.”

De Stroomversnelling is slechts één experiment

Zijn verhaal lijkt op dat van de Stroomversnelling. Toch gaat die vergelijking mank. “De Stroomversnelling is een supermooi initiatief, maar zie het vooral als één experiment. Eén mooie hamer voor heel veel spijkers. Ik heb wel honderd hamers. Als maatschappij zou ik nooit al mijn geld zetten op één initiatief. Energielabelstapjes vinden wij ook prima en in één keer helemaal van het gas af is ook niet realistisch. Wist je dat Nederland nog altijd 2 miljoen ongeïsoleerde spouwmuren telt? Daar valt alleen al ontzettend veel winst te behalen. Bovendien is gas nog altijd duurzamer dan steenkool. Nee, ik ben geen beschermheer van de gaslobby. Aardgas moeten we snel terugdringen. Maar wel met verschillende acties.”

Meer lezen in het weekblad?

Meer lezen in het weekblad?
De verduurzaming van de bestaande voorraad gebouwen, vraagt om een masterplan, gaat hij verder. Daar ontbreekt het volgens hem aan. Zijn oplossingen? “Minimaal twee labelstapjes in 2020, anders kost het je geld. Stop de aansluitplicht voor gas bij nieuwbouw. Geef gemeenten de ruimte om binnen een bepaalde tijd van het gas af te komen. Er moet een plan komen om aardgas uit te faseren. Zeg bijvoorbeeld als overheid dat dat traject in 2035 bij alle woningen moet zijn gestart. Bekijk wanneer het gasnetwerk waar moet worden vervangen en begin op die plekken met gasloze woning en. Maar, bekijk ook vooral per locatie welke maatregelen je het best kunt nemen. In Amsterdam is isoleren met al die monumenten erg lastig. En op een plekmet varkensboeren kun je iets doen met mest.”

Een masterplan dus voor woningbouw. In het nieuwe Energieakkoord moet de basis daarvoor worden gelegd, meent Van der Gaag.

“In het huidige Energieakkoord ontbreekt het aan concrete maatregelen voor de bestaande gebouwenvoorraad. De afspraken daarover zijn boterzacht en te vrijblijvend. Wat dat betreft kunnen we iets leren van de aanpak voor wind op zee. Die laat zich kenmerken door drie succesfactoren. Allereerst bood de overheid marktpartijen een langetermijnperspectief. Tot 2023 elk jaar twee tenders. Daarnaast stelt de overheid zich in dit dossier zeer ondernemersvriendelijk op. Vergunningen worden kant-en-klaar afgegeven. Tot slot beloofde de markt 40 procent goedkoper te bouwen. En dat is gelukt ook. Heel even had Nederland zelfs het wereldrecord goedkope windturbineparken bouwen.”

Gouden driehoek

Van der Gaag spreekt over een gouden driehoek. “Zo’n aanpak hebben wij ook voor ogen voor de woningvoorraad. Vraag bouwbedrijven zoals Heijmans en Strukton met ideeën te komen voor gasloze wijken. Zij zien die 20 miljard echt wel. Maar dan moet het beleid wel concreter worden gemaakt. Van bouwers zou ik ook graag horen hoe we die gouden driehoek voor de bouw kunnen krijgen én hoe we de kosten van verduurzaming kunnen verlagen.”

Wacht eens even. Lagere kosten? Ook dat hoorden we vaker. Precies die kosten zitten de Stroomversnelling in de weg. Hoe tackelt de antropoloog dit soort problemen?

“Allereerst moeten we zo snel mogelijk af van de aansluitplicht op gas voor nieuwbouw. Het is echt absurd dat die regel er nog is. Alsof je de junkie verplicht een naald in de arm te houden. Maar ik ga ervan uit dat dat na de verkiezingen wel geregeld is. Daarnaast moet de overheid met meer dwingende maatregelen komen. Verleiden alleen werkt niet. Laatst las ik de resultaten van een onderzoek uit Engeland. Wanneer ga je investeren in spouwmuurisolatie was de vraag aan consumenten. Zelfs als het gratis wordt aangeboden, heeft drie op de vier mensen er geen trek in. Gewoonweg omdat men het te veel gedoe vindt.”

Aansluiting vinden bij de bouw

Hoe dan ook. Woningbouw krijgt een prominentere rol in het nieuwe Energieakkoord. Dát weet Van der Gaag, die mee onderhandelt over de inhoud, zeker. Nu nog aansluiting vinden bij de bouw.

“Samen met de bouw wil ik een ‘offer you cannot refuse’ neerleggen bij het kabinet. Ik wil dolgraag met Bouwend Nederland samenwerken en ben ook met drie grote bouwbedrijven in gesprek.” Ze happen nog niet echt toe. Ook een kwestie van eigenbelang, denkt Van der Gaag. Een kwestie van angst voor het andere. “De bouw is namelijk ook een energieverslindende sector. Een versnelde transitie naar duurzame energie met hogere gasbelastingen of andere maatregelen schrikt bouwers dus ook af. De vraag is dus: ziet de bouw zich als onderdeel van het probleem of als oplossing? Zie je bedreigingen of kansen?”


Jan Willem van de Groep

Jan Willem van de Groep, welbekend van de Stroomversnelling, is niet zo’n fan van het Energieakkoord. Het staat volgens hem de transitie in de weg. Als voorbeeld noemt hij de afspraken van corporaties om allemaal gemiddeld naar een B-label toe te werken. “Het is niet zo dat je daarna makkelijk naar A kunt of zo.”

Geen fan dus?“Ik ben er gewoon niet zo van. Als het er eenmaal is, wordt het een soort van heilig ding, terwijl de wereld continue aan het veranderen is. Bij iedere politieke discussie zegt minister Kamp dan: we hebben een Energieakkoord. Ik vind dat de politiek de kaders uiteen moet zetten.” Als er dan toch een Energieakkoord 2.0 komt, adviseert Van de Groep die zo simpel mogelijk te houden. “Heel duidelijk moet erin staan waar we met z’n allen naartoe willen. Wat gaan we aan besparing doen in de gebouwde omgeving, wat aan nieuwe energie?” Ook hij vindt dat de oplossing regionaal gevonden moet worden. “Vergelijk het met maken van bestemmingsplannen, maar dan ingewikkelder.”

Maxime Verhagen

Maxime Verhagen, voorzitter van Bouwend Nederland nuanceert de waarde van een nieuw Energieakkoord. Nieuwe doelen zijn volgens hem niet nodig, de voorwaarden kunnen zijns inziens wel beter. “Het tempo moet omhoog en dat vraagt om langdurig, betrouwbaar overheidsbeleid, nieuwe financieringsvormen en regionale regie.”Consistent overheidsbeleid is volgens Verhagen belangrijk vanwege de investeringen. Snel moet duidelijk worden wat er gaat gebeuren met het salderen van zonne-energie, vindt hij.“En bij nieuwe financieringsvormen moeten we verder kijken dan subsidies en leningen. Die zijn namelijk vooral interessant voor eigenaren die al kunnen en willen investeren, een beperkte groep.” Regionaal maatwerk is volgens Verhagen essentieel voor de energietransitie, omdat elk gebied anders is. Dat begint met een goede analyse. “Wordt er veel nieuw gebouwd, hoe ziet de bestaande voorraad eruit, is er een groot industriegebied met restwarmte voor een woonwijk? Gemeenten hebben het beste overzicht om de meest optimale oplossingen samen te stellen. Een nieuw akkoord klinkt misschien mooi. Maar de duurzame doelen hoeven we niet opnieuw te formuleren. We moeten gewoon de beste routes daarheen uitstippelen.”

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels