nieuws

‘Houtje-touwtjeaannemer overleeft’

bouwbreed Premium

‘Houtje-touwtjeaannemer overleeft’

Zolang de prijs allesbepalend is, hebben aannemers die hapsnap van het ene naar het andere project hobbelen en ad hoc laag inschrijven, in crisistijd betere overlevingskansen dan innovatieve bouwers die gericht inzetten op een high-techproduct. Nieuwe contractvormen zorgen ervoor dat de ruimte voor de houtje-touwtjetacktiek slinkt, zegt André Dorée, hoogleraar markt- en organisatiedynamiek in de bouw aan de Universiteit Twente.

De tragiek voor de individuele bouwers is dat zij zelden een sterke positie veroveren binnen de keten, waardoor winstmarges in de aannemerij permanent onder druk staan en zullen staan. Elke bouwsector kampt met deze structurele systeemproblemen, vooral bij overheidsaanbestedingen, analyseert professor André Dorée van UTwente.

De werkhonger en ‘zwevende capaciteit’ maakt dat bouwers vaker inschrijven en minder selectief zijn bij de keuze van hun projecten. “Vaker inschrijven door meer partijen, maakt ook de kans op misgrijpen groter met als gevolg dat het gevoel van falen en teleurstelling overheersen. Pijnlijke missers wil je het liefst zo snel mogelijk vergeten en dus wordt zelden stilgestaan bij de procedure en niet geleerd van fouten”, houdt de hoogleraar markt- en organisatiedynamiek in de bouw aan de Universiteit Twente de sector een spiegel voor.

Tekort aan werk is immers leegloop en direct verlies. Als de werkvoorraden slinken, blijft er weinig anders over dan ‘werk kopen’. ”Bij aanbestedingen is er tenslotte maar één winnaar en wie meer kosten doorberekend, maakt minder kans. De kansen stijgen door in te schrijven met minder dekking voor de vaste kosten. Bij vraaguitval ontstaat een race naar de bodem met de variabele kosten als ondergrens.” Dorée vergelijkt aanbesteden ten tijde van grote werkhonger met een eindspel: noodzaak op korte termijn overleven leidt tot ‘hit and run’ aanbiedingen en ‘achtervolging’ na gunning. Het verlies moet immers worden beperkt en werkt vechtcontracten in de hand. “Als de aanbieder overigens te optimistisch raamt of door fouten te laag begroot, is zuur genoeg de kans op werk groter. In zo’n marktsysteem hebben ad hoc houtje-touwtje-aannemers met lage vaste lasten een voordeel op bouwers die investeren in onderzoek, opleiding en innovatieve methodes en dus hoge vaste lasten meetorsen. Dit is pijnlijk en vernietigend voor de sector.”

Prijsvechten, van bouwfraude naar uitverkoop

 

De introductie van geïntegreerde contractvormen zorgt dat werkhonger leidt tot extra ‘risk-appetite’, gevoed door wanhoop en een bravoure-cultuur. Dorée: “De kwellende gedachte dat al die ontwerpinzet voor niets kan zijn, leidt tot scherper prijzen. De ‘drive’ om te winnen voedt het geloof in de eigen oplossing en kan doorschieten in onbedoelde overmoedigheid. In het verleden bij Bestek+Tekeningen boden ontwerpfouten ruimte voor meerwerkclaims en kon de aannemer slechte prijzen enigszins compenseren. Bij de huidige integrale contracten zijn de ontwerpfouten het risico van de aannemer zelf geworden. Dat is wennen.”

Tussen grondstof en eindconsument verdelen de spelers in de keten kosten en marges. Waar de keten de minste spelers heeft, hebben de spelers de grootste onderhandelingsmacht. De bouwers hebben vaak weinig onderhandelingsmacht richting toeleveranciers van grondstoffen en bouwmaterialen. Zo is Saint Gobain groter dan de grootste Europese bouwer Vinci. Arbeid heeft daarentegen steeds minder onderhandelingsmacht. Niet vreemd dus dat nu zo veel te doen is over inhuur, salarissen en inzet van buitenlandse bouwvakkers.

Innovaties

Tegelijk ziet hij veel nieuwe speelruimte en innovaties bij geïntegreerde contracten. Het wordt gelukkig moeilijker voor houtje-touwtje-aanbieders. “BIM en System Engineering hebben veel structuur gebracht en de mensen die we opleiden hebben dan ook geen moeite om een baan te vinden. Over vijftien jaar is het ‘oude’ gedrag wel verdwenen en zal een nieuwe generatie een slimmere koers inslaan.”

Methodieken als BVP en contractvormen als Bouwteams en Allianties helpen de kosten en scherpe kantjes te verminderen. Ook de combinatie van ontwerp en bouw met meerjarig onderhoud creëert meerwaarde. De financieringscomponent met een Special Purpose Vehicle werkt in zijn ogen eerder complicerend en verstarrend.

Dorée schetst een zwart scenario van de werkelijkheid, maar is tegelijk positief en optimistisch over de toekomst en de kansen voor de bouw. Dorée: “Zoals oud-Strukton-voorzitter Gerrit Witzel eens zei: ‘de bouw is ‘here to stay’. De bouwsector heeft weinig te maken met de vlucht van productie naar Azië of andere lagelonenlanden. De projecten zijn altijd plaatsgebonden en arbeidsintensief, onafhankelijk of nu sprake is van nieuwbouw of renovatie. Er zal altijd een bouwsector in Nederland blijven. Wie risico’s spreidt en de kansen verdeelt kan toch een redelijke boterham verdienen.”

projectgegevens

Is de bouw innovatief:   Ja
Is de bouw traditioneel: Ja
Zijn de winstmarges in de bouw te laag:  Nu te laag.
Zijn de risico’s bij innovatieve contracten (UAV-gc+dbfm) te hoog: Nee
Welk rapportcijfer krijgt het imago van de sector: 6-
De basis tussen opdrachtgever en opdrachtnemer is: Vertrouwen
Wie heeft de sleutel in handen om prijsvechten te doorbreken: Beide
Wat is het mooiste bouwproject van Nederland?:   Nieuwe zeesluis IJmuiden
 

Reageer op dit artikel