nieuws

Natuurstenen monoliet vergt uiterste flexibiliteit in detaillering

bouwbreed

Kleine, verschillend gevormde gevelpanelen, relatief brede, open voegen en glijdetails. Met die elementen gaat BAM een berg creëren in het hart van de stad Groningen. Het door NL Architects ontworpen Forum moet ogen als een gesneden monoliet. Om dat te bereiken, is uiterste flexibiliteit een vereiste.

NL Architects en ingenieursbureau ABT presenteerden het ontwerp van de natuurstenen gevel van het Forum onlangs op de eerste Natuursteenvakdag in Harderwijk. Het project sloot aan op een breder gevoerde discussie aldaar, over het verbod om zandsteen te verwerken in ons land. Architect Pieter Bannenberg: “Wij wilden eerst ook voor zandsteen kiezen, omdat de Martinitoren daarvan is gemaakt. Omdat dat niet mocht, zijn we uitgeweken naar Wachenzeller Dolomite.”

Dit is een kalksteensoort uit de Duitse Dolomieten die het uiterlijk van zandsteen goed benadert. Om te zorgen dat de steen mooi veroudert, heeft het ontwerpteam eerst een studiereis gemaakt langs een aantal projecten die al een tijdje staan. Ontwerpmanager Marco van der Ploeg van ABT: “Naast veel goede voorbeelden viel ons op dat je geen kitten moet gebruiken, omdat die niet meeverouderen. Na verloop van tijd geven ze dus precies de naden van je natuursteenplaten aan en creëren daarmee een dambordeffect. Ten tweede zagen we dat de steen gevoelig is voor groene aanslag als hij niet goed kan drogen, en als er lekwater over de dakrand stroomt. Wij hebben daarom gekozen voor een geventileerde gevel met open voegen. De natuursteenplaten krijgen verschillende afmetingen, wat het monolitische effect van het gebouw vergroot. En om te voorkomen dat er water over de dakrand loopt, creëren we een overmaatse interne ‘dakgoot’ en sturen een minimale hoeveelheid restwater via een watervoerende spouw.”

Dit klinkt eenvoudiger dan het is. De basisvorm van het 45 meter hoge, 79 meter lange en 40 meter brede gebouw is een trapezium die op zijn breedste zijde staat. Vervolgens zijn er overal hoeken afgesneden, zowel onder als boven. Dat geeft de gevel een kurkentrekkerachtige draai. Om de gevelpanelen in projectie recht te laten ogen, volgens het concept, moeten ze hierdoor trapeziumvormig worden uitgesneden. Let wel: elk paneel in zijn eigen trapeziumvorm. Dit is in BIM helemaal uitgewerkt, zodat ABT de maatsystematiek met exacte wensen kan doorgeven aan BAM en de groeve. Die zagen de natuursteenplaten exact op maat en leveren ze per plek gecodeerd aan op de bouwplaats.

‘Doos’

Een ander kritiek punt in de gevel, is de aansluiting van natuursteen op het glas van het atrium. Het gebouw omvat een breed publiek programma, waaronder de bibliotheek,een bioscoop, horeca en een museum. Elke functie krijgt een eigen ‘doos’ die als een soort rugzak aan een van de twee constructieve betonkernen hangt. De ruimte tussen de dozen zijn bruikbaar als openbare pleinen. De betonkernen en dozen worden bekleed met natuursteen, maar ter plaatse van het atrium met de pleinen komt een glazen elementengevel. In die gevel moet voldoende ruimte zitten om bewegingen op te vangen. Als er tweehonderd man een bioscoopzaal binnenloopt, zal die immers een beetje doorveren.

Lastige aansluitingen

En ook de aansluiting van het glas op de natuursteen vraagt wat ruimte. Van der Ploeg: “Normaal gesproken zou je dit wegwerken door materialen te laten overlappen, zodat ze achter elkaar langs schuiven. Maar omdat het Forum een monoliet moet lijken, zijn de aansluitingen geheel vlak. Er is dus geen ruimte om overlappen en brede voegen te verbloemen.”

Daarom heeft het ontwerpteam glijdetails ontwikkeld, zowel voor de natuursteenplaten als voor de glazen elementengevel. Zo is overal een beetje speling gecreëerd, die de beweging over de hele gevel opvangt.

Om te zorgen dat het gebouw als een berg in de grond staat, in plaats van er visueel boven te zweven, is tot slot gezorgd voor een goot waar het natuursteen op het maaiveld aansluit. Zo kan het natuursteen in de grond verdwijnen zonder dat het breekt.

Overigens wordt de mate van beweging in de gevel ingeperkt door maatregelen in de constructie en in de fundering. Het Forum bestaat constructief gezien uit twee torens, de betonkernen, die onder het dak met elkaar zijn verbonden middels een stalen brug. Normaal gesproken zou je de brug aan één kant met een scharnier bevestigen en aan de andere kant met een roloplegging, zodat de torens ruimte hebben om ten opzichte van elkaar te bewegen. Gezien de hoge eisen aan de gevel, was dat hier echter niet mogelijk zodat de brug vast wordt bevestigd aan de beide kernen. Dat heeft als nadeel dat er extra krachten op de knopen komen. “Aangezien wij zowel verantwoordelijk zijn voor de constructie, als voor het bouwkundige deel, als voor de fundering, konden we het gebouw echter gemakkelijk als geheel benaderen. We hebben de druk op die knopen dus niet alleen opgelost met een verzwaarde staalconstructie, maar ook door de fundering te verzwaren en zo de krachten te verkleinen. Op die manier konden we met veel kleinere ingrepen hetzelfde effect bereiken.”

projectgegevens

Opdrachtgever:Gemeente GroningenOntwerp:NL ArchitectsAdvies fundering, constructie en bouwkundige planuitwerking:ABT Bouwtechnisch AdviesbureauHoofdaannemer:BAMGlazen elementengevel:De Groot & VisserNatuursteengevel:Dekker en van Stokkum Natuursteen Combinatie

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels