nieuws

‘Spannend hoever we met elkaar de komende tijd door kunnen komen’

bouwbreed Premium

Werkgevers willen af van in hun ogen te starre dienstverbanden. Werknemers kijken naar zekerheid als primaire behoefte. Een oplossing moet aan beider belangen tegemoetkomen, legt Huub de Graaff uit.

Modernisering van arbeidsrelaties zodat die beter aansluiten bij de veranderde markt, is het devies. Met de term modernisering zetten voorstanders tegenstanders gretig weg als ouderwets. Werkgevers roepen om flexibiliteit en maatwerk. In meer deelsectoren van de bouw zijn dit vertrouwde geluiden trouwens. De architectenbranche zet als eerste een volgende stap. Deze voegt naar verwachting komend voorjaar de daad bij het woord.

Het karakter van arbeidsrelaties gaat daarmee flink op de schop. Met pilots bij verschillende bureaus is reeds ervaring opgedaan. Werknemers krijgen de zekerheid van een vast salaris van bijvoorbeeld 80 procent. Het overige deel is variabel, afhankelijk van omzet en projectresultaten. “Het kan dus nooit lager worden dan 80 procent maar wel hoger dan 100 procent. Tijd kan flexibel worden benut. Bijvoorbeeld in de vorm van extra inzet in drukke periodes. Of door als zelfstandig ondernemer (zzp’er) voor derden te werken, gefaciliteerd door het architectenbureau.”

Dat de nieuwe cao een brede functie krijgt, is waarschijnlijk nu zowel vertegenwoordigers van werkgevers als van werknemers er oren naar blijken te hebben. “Dat is wellicht het voordeel van een kleine branche. Zo zit het ook eens mee.”

Een risico bij voorstellen voor een flexibelere cao is dat het vertrouwen bij bonden ontbreekt dat ze voor werknemers goed uitpakken. Het gevolg is dan dat ze de hakken in het zand zetten. De cao blijft overeind maar wordt intussen uitgehold. Het is te zien in de bouwsector, waar het aandeel werknemers dat onder de cao valt jaar na jaar slinkt. Bij architectenbureaus gaan de ontwikkelingen nog harder. Bureaus die buiten de cao om mensen vaak weinig of zelfs niets te betalen, zetten bovendien concurrenten op een weinig duurzame manier buitenspel.

“Gezocht wordt”, weet De Graaff, “naar oplossingen die eigenlijk niet kunnen. Bij het flink gekrompen aantal vaste medewerkers, dat nog onder de cao valt, heerst ook angst. Want de behoefte aan zekerheid is fundamenteel.”

Een cao kan daarbij helpen. Tegelijkertijd is het goed dat werknemers zich gaan realiseren dat zij zelf in de eerste plaats verantwoordelijkheid moeten nemen voor hun werkzekerheid. Een werkgever kan ze daarbij steunen, maar wel in die volgorde. Ze moeten ondernemender worden. Vooral oudere medewerkers slaat nog de schrik om het hart als je hierover praat. Zij zijn dit totaal niet gewend. Dat is een maatschappelijk gegeven en daarmee moeten we zorgvuldig omgaan. Moeilijk ook omdat instituties en regelgeving op dit vlak achter de feiten aanlopen. Daar worden we oudere ex-werknemers nu de dupe van. Tegelijkertijd moeten we hen toch duidelijk maken dat de branche écht veranderd is.”

Al bij mensen vanaf een jaar of veertig ziet hij de vrees te groeien dat ze nooit meer interessant kunnen worden voor een andere werkgever. “Kennelijk zijn we er nog niet uit hoe we oudere werknemers, ook echt oudere, die een paar jaar voor hun pensioen zitten, opnieuw kunnen stimuleren. Maar ik vind het een flauwekulgedachte om ervan uit te gaan dat een oudere werknemer uitgeblust is. Die kan op allerlei manieren nuttig blijven.”

Op de inhoud van cao’s is veel kritiek maar op de keper beschouwd is iedereen, ook de werkgevers, volgens De Graaff blij dat ze er zijn. “Want binnen welk kader moeten bureaus anders lonen, werkafspraken, vakanties en dergelijke voor medewerkers regelen. Ook is er behoefte aan een gelijk speelveld.”

Bodem

Door gezamenlijk via de Stichting Fonds Architectenbureaus nieuwe wegen te verkennen, hopen de werkgevers en bonden belangrijke stappen te kunnen zetten. De Graaff: “Uitgangspunt is dat iedereen recht heeft op een redelijke honorering. Flexibiliteit aan de ene kant maar tegelijk een duidelijke bodem. Zowel voor werknemers als voor zzp’ers.”

Aanvankelijk bestond twijfel of het mogelijk zou zijn om in een cao ook afspraken over zzp’ers vast te leggen. “Nu ligt er een uitspraak van het Europese Hof dat minimumtarieven voor zelfstandigen zijn toegestaan. Dat is voor ons geweldig nieuws. Hierdoor weten we nu zeker dat de caoo die we nastreven juridisch mogelijk is.”

Dat onder druk alles vloeibaar wordt, is duidelijk. De Graaf verkiest de variant hierop van een Amerikaanse managementgoeroe: “Echte verandering is alleen mogelijk als je naakt het land van onzekerheid binnenstapt. Dat niet alles in één keer kan worden aangepast begrijp ik. Het wordt spannend hoever we de komende tijd met elkaar kunnen komen. Het is een ontwikkelpad dat we met elkaar lopen.”

Gerard van Hees

 

Gerard van Hees, FNV Bondgenoten: “Goed om te kijken naar wat er speelt in de branche en wat mogelijke oplossingen zijn. Flexibilisering van dienstverbanden gebeurt ook nu al. Sommige bureaus zijn bijvoorbeeld overgegaan tot een vierdaagse werkweek. Daarnaast zien we dat zzp’ers, uitzendwerk, tijdelijke en vaste dienstverbanden allemaal door elkaar heen zijn gaan lopen. Beter is het in deze omstandigheden om de cao niet langer beperkt te houden tot mensen met een vast dienstverband. Geen concurrentie ook, is de bedoeling, op arbeidsvoorwaarden maar een gelijk speelveld creëren. Dat is goed voor zowel de bureaus als de mensen die er werken. Belangrijk daarnaast dat er een bodem komt in de markt, opdat iedereen een redelijke boterham verdient. Maar de onderhandelingen moeten nog starten. Laten we de beer niet verkopen voor hij geschoten is.”

Victor Frequin

 

Victor Frequin, onderhandelaar werkgevers (BNA): “De tijd dat bureaus continu werk hebben is voorbij. Geld om mensen te blijven betalen in periodes met weinig of geen werk is er niet meer. Langdurige arbeidsrelaties zijn belangrijk maar kunnen ook zonder traditionele vaste dienstverbanden. Dat zijn contracten uit het verleden. Hierdoor vangen nu vooral jongeren de eerste klappen op. Door vaste contracten flexibeler te maken, kun je de mensen tegelijk makkelijker vragen zonodig andere dingen te gaan doen. Bijvoorbeeld vanwege nieuwe taken die een bureau oppakt. We hopen met de komende cao eveneens tegenwicht te kunnen bieden tegen de nieuwe Wet werk en zekerheid. Die mikt op het terugbrengen van tijdelijke contracten ten gunste van vaste contracten. Maar dat gaat toch niet gebeuren. In andere bouwgerelateerde branches evenmin. Wij lopen als branche voorop. Noodgedwongen maar bij aannemers en ontwikkelaars speelt hetzelfde, daar gaat het zeker dezelfde kant op.”

Reageer op dit artikel