nieuws

‘We werken onder onze kracht’

bouwbreed Premium

‘We werken onder onze kracht’

Taco van Hoek, directeur van het Economisch Instituut voor de Bouw, schreef op persoonlijke titel een boek over de economische crisis. ‘‘Verkeerde beeldvorming over de woningmarkt breekt ons op.’’

Op de zolder van zijn tweede huis in het buitenland schreef Taco van Hoek (54) op zijn oude Toshiba-laptop de belangrijkste hoofdstukken van zijn boek. In de vakanties zat hij daar aan een klein tafeltje met uitzicht op de bergen te typen. Hij was steeds meer een rode draad gaan ontdekken in het maatschappelijk debat en de politieke besluitvorming tijdens de crisis in Nederland. Die bestond uit de wijze waarop wij tegen risico zijn gaan aankijken. De bankencrisis en de eurocrisis waren ertoe gaan leiden dat we opeens overal grote risico’s begonnen te zien. Vooral op de woningmarkt was deze beeldvorming zeer bepalend voor het gevoerde overheidsbeleid, constateerde Van Hoek. ‘‘We waren wereldkampioen hypotheken en er zat een luchtbel in de huizenprijs.’’

De communis opinio was: we hebben boven onze stand geleefd en nu moeten we terug en dat doet nu eenmaal pijn, dat is onvermijdelijk.

Met dit beleid hebben we de economische groei naar beneden gedrukt, vond Van Hoek. De Nederlandse economie heeft opvallend slechter gepresteerd dan de economie in de buurlanden. En de conclusie dat het woningmarktbeleid van de overheid het belangrijkste ingrediënt was voor het achterblijven van de economie, drong zich steeds meer aan hem op.

Overal waar Van Hoek de afgelopen jaren opdraafde, vertelde hij zijn verhaal. Radio, debatten, interviews voor kranten. Maar een luisterend oor vond hij zelden. Ruim anderhalf jaar geleden besloot hij zijn visie beter te gaan uitwerken. Een boek. Het moest een boek worden. Op persoonlijke titel. Niet als directeur van het Economisch Instituut voor de Bouw, een functie die hij sinds 2006 vervult, maar gewoon als Taco van Hoek. Afgestudeerd aan de Universiteit van Amsterdam in de algemene economie. Met achttien jaar ervaring bij het Centraal Plan Bureau, waaronder een aantal jaar als onderdirecteur. Een boek over de hardnekkige mythen die er in Nederland over de economie en de woningmarkt heersen. Hoe de overtrokken risicoperceptie Nederland lam heeft gelegd.

Van Hoek berekende dat Nederland tijdens de crisisjaren 20 tot 25 miljard euro aa n bruto binnenlands product heeft ingeleverd ten opzichte van landen als Frankrijk en België. En dat de verschillen vooral samenhangen met de sterk afwijkende ontwikkelingen op de Nederlandse woningmarkt. “We zijn sinds de crisis veranderd in een risicomijdende samenleving en daar hebben we een hoge prijs voor betaald”, stelt Van Hoek.

Zijn magnum opus. ‘‘Nou ja, dat zijn misschien te grote woorden’’, zegt hij op zijn werkkamer achter hoge stapels rapporten.

Van Hoek is een autonoom denker. Amsterdammer, hart op de tong. Opgegroeid in een hofje in de Watergraafsmeer, en op zijn vijfde voor enkele jaren verhuisd naar New York City. De onafhankelijke manier van denken van de Amerikanen sprak hem aan. Misschien dat zijn achtergrond hem zijn eigenzinnigheid en onafhankelijkheid heeft gegeven. De bodem waarop het boek kon groeien. De risicomijdende samenlevingis een analyse en verzameling essays tegelijk, waarin hij de denkfouten ten aanzien van vergrijzing, schulden, pensioenen en woningmarkt probeert bloot te leggen. “Ik denk dat de overheid de crisis onnodig heeft verergerd en verlengd”, zegt Van Hoek. Nederland maakt zich volgens hem zorgen over financiële risico’s. Het land is verkrampt. Daardoor is er veel economische groei verloren gegaan. Die kramp is nergens voor nodig. “We staan aan de vooravond van een economische bloeiperiode.”

Brandblussers

‘‘Het debat over de gevolgen van het overheidsbeleid voor de investeringen en de groei is er nooit geweest’’, stelt Van Hoek. “Het is steeds gegaan over het belang van hervormingen en de risico’s. Maar nooit over: welk beleid kunnen we het beste voeren tijdens een woningmarktcrisis? De (hypotheek)kredietrantsoenering en beperking van de hypotheekrenteaftrek werden zonder weerstand in beleid gebeiteld. Met grote gevolgen voor de woningmarkt en de economie. Het huis staat in brand en wij zijn bezig met het ontwikkelen van een nieuwe generatie brandblussers, in plaats van dat we de brand blussen.”

Van Hoek: “De huizenprijs is gepresenteerd als een luchtbel. In werkelijkheid zijn onze woningprijzen duidelijk te ver naar beneden doorgeschoten. Onze woningbouwproductie ook. De verschillen in ontwikkeling met die in onze buurlanden zijn verbluffend groot geweest.”

Wat als de overheid niets had gedaan? Van Hoek: ”Dat is niet precies te zeggen. Maar wat ik wel in het boek aangeef is dat we op de woningmarkt zo ongeveer 20 miljard euro aan bestedingsuitval hebben gehad. Via de prijzen en de doorwerking op de consumptie, en ook door de terugval van de bouwinvesteringen. Het is zonneklaar dat het Nederlandse overheidsbeleid daar een belangrijke rol bij heeft gespeeld. We zitten overal onder onze kracht te werken. In de economie, de koopsector en de huursector. We hebben het overal ingedrukt als het ware. We hadden een veel kleinere prijsdaling van koopwoningen kunnen hebben, veel minder huishoudens hadden onder water hoeven staan. De consumptie zou veel minder zijn teruggevallen, de bouwproductie was minder teruggezakt, en er waren veel minder werklozen geweest.”

Debat

Van Hoek roept de Tweede Kamer op een fundamenteel debat te voeren over de redelijkheid van de kredietregels. “Willen we dat je pas in Amsterdam een huis kunt kopen als je 36 bent? Wat is hier nu een redelijke maatvoering?”

Banken moeten volgens hem meer vrijheid krijgen zelf aan risicoselectie te doen, in plaats van dat de AFM dat bepaalt. Voor jongeren zijn de leenregels nu onredelijk streng. Van Hoek: “De kern van de denkfout is: je doet het voorkomen of iemand van 27 zijn hele leven 27 blijft en dat hij nooit 32 wordt. In het algemeen wordt iemand van 27 echter 32. En dan is het inkomen een stuk hoger.”

De sleutel ligt volgens hem bij het doorbreken van de doorgeschoten kredietrantsoenering en de steeds verder aangescherpte toezichtsregels, ook richting de corporaties. “Dat gaat allemaal ten koste van investeringen, groei en banen. Ruimte bieden in plaats van het dirigistische model dat we steeds meer rond de woningmarkt zijn gaan optrekken. Deze discussies rond omgaan met risi co zijn bovendien zeer actueel: van leenregels en bouwsparen tot toezicht en garantiestellingen. We kunnen een keuze maken tussen het nog v erder reduceren van risico of de keuze maken voor meer groei en meer banen. Daar gaat het de komende tijd om.”

De risicomijdende samenleving, ISBN 978 94 6220 103 3, 128 pagina’s, € 14,95

Reageer op dit artikel