nieuws

‘Werkhonger stimuleert vechtlust rond gunningen’

bouwbreed Premium

Vergelijk aanbesteden ten tijde van grote werkhonger met een eindspel: het op korte termijn overleven leidt tot ‘hit & run’ aanbiedingen en ‘achtervolging’ na gunning. Elke mogelijkheid om iets te winnen wordt dan aangegrepen, ongeacht de redelijkheid. Professor André Dorée sluit toenemende spelverruwing niet uit, aangewakkerd door werkhonger.

Het gunningsproces heeft veel weg van een spel, maar de inzet is een stuk hoger dan een paar knikkers. Bij aanbestedingen gunt de opdrachtgever aan slechts één partij en voelen de andere inschrijvers zich verliezer. “Aanvechten van beslissingen bij de rechter zie je niet alleen in de bouw, maar bijvoorbeeld ook voor uitzending naar de Olympische Winterspelen. Noem het juridisering, maar die stap is vermijdbaar als partijen elkaar iets zouden gunnen. Bij normaal spelgedrag streven de deelnemers naar een samenspel, waarbij ze elkaar iets gunnen. Dat gedrag kan veranderen in de finale.”

De werkhonger en ‘zwevende capaciteit’ maakt dat bouwers vaker inschrijven en minder selectief zijn bij de keuze van hun projecten. “Vaker inschrijven door meer partijen, maakt ook de kans op misgrijpen groter met als gevolg dat vaker het gevoel van falen en teleurstelling”, houdt de hoogleraar markt- en organisatiedynamiek in de bouw aan de Universiteit Twente de sector een spiegel voor.

Vrijdag dient de rechtszaak om de gunning van de Westfrisiaweg, waarbij BAM, Heijmans en Dura Vermeer allemaal een gooi doen naar de opdracht met een waarde van ruim 200 miljoen euro. Bij de Westfrisiaweg draait de rechtszaak om de vraag in hoeverre ‘alternatieven’ geldig zijn. Heijmans claimt dat het alternatief van BAM ongeldig is en het alternatief van Dura Vermeer werd meteen al door de provincie afgewezen.

Dorée kent de zaak niet, maar zou het verkwisting van tijd, belastinggeld en bedrijfsinzet vinden als rechters vaker in aanbestedingen worden betrokken en vaker besluiten de hele procedure over te doen. “Wie schiet daar nu iets mee op”, vraagt hij zich hardop af zonder in te gaan op de individuele zaak. Van enig afstand bekeken is de uitkomst hetzelfde: het werk wordt aan slechts één aanbieder gegund. Een nieuwe procedure zal op dat punt geen andere uitkomst hebben. Als consument ga je toch ook bij diverse autodealers kijken en maak je zelf een afweging. Ook bouwbedrijven kopen zo hun bedrijfsauto’s in. In de private markt hoeven ze niet te vrezen voor een rechtszaak van de afgevallen aanbieders. Die ruimte tot aanvechten is er opmerkelijk genoeg wel bij overheidsaanbestedingen en de publieke aanbesteder is dan het makkelijke mikpunt.” Veel bedrijven die voor de overheid werken, zijn strenger op spelregels richting de aanbesteder, dan waar zij zich zelf aan wensen te houden als inkoper.

Fictie

Dorée is gespecialiseerd in markt en organisatievorming en geïntrigeerd door de fenomenen concurrentie, vergelijken, objectiviteit, transparantie en samenwerking. “We baseren ons graag op feiten, maar vergeet nooit dat mensen feiten máken. Ergernis over de ‘subjectiviteit’ verraadt veelal de onuitgesproken veronderstelling dat ‘objectiviteit’ bestaat, en dat andere selectie- en keuzestrategieën objectiever zijn. ‘Objectiviteit’ in klassieke zin is echter een fictie. Veelal zoeken de klagers geen objectiviteit, ze willen gekozen worden. Emoties kunnen hoog opspelen. Wie niet wordt gekozen heeft wat uit te leggen aan anderen en aan zichzelf. En dat is soms pijnlijk want het kan niet aan henzelf liggen dus heeft de opdrachtgever het verkeerd begrepen, en/of speelt die vals spel”, analyseert Dorée. Is Best Value Procurement wel objectief? De contractvorm voor BVP kent verder een relatief korte aanbestedingsfase, zeker vergeleken met de dialoogfase van dbfm-contracten. “Ik heb de indruk dat bouwers daar op zich goed mee uit de voeten kunnen. Wie een goed kansen- & risicodossier maakt, heeft een goede basis om de uitvoering van een project te managen op risico’s en de meerkosten binnen de perken te houden. We weten allemaal dat de echte balans van een bouwproject pas na oplevering is te maken en niet op het moment van gunnen.”

De hoogleraar wijst erop dat relatief nieuwe werkwijzen, zoals Best Value Procurement, extra gevoelig zijn voor kritiek. “Bij iets nieuws wordt verwacht dat het ideaal zal werken, en wordt voor het gemak vergeten dat de bestaande traditionele aanbestedingspraktijk ook verre van ideaal is. Het gedoe bij Westfrisiaweg geeft vooral aan dat de bedrijven gretig zijn naar werk, en niet dat BVP een slecht systeem is.”

tweets

Reageer op dit artikel