nieuws

‘Projectontwikkelaar wacht nieuwe rol’

bouwbreed

Commercie bedreigt het particulier opdrachtgeverschap, waarschuwt architect Henk van der Woude in zijn boek Community Architecture in Nederland (Uitgeverij Toth). Het hoeft echter niet zover te komen.

< vervolg van pagina 1

Community architecture is de Engelse benaming voor particulier opdrachtgeverschap en het daaraan nauw verwante collectief particulier opdrachtgeverschap. Anders gezegd, woningbouw in opdracht van de toekomstige bewoners. Met als doel dat huizen zo worden gebouwd dat ze nauwgezet aansluiten bij de wensen van de opdrachtgever die er zelf in gaat wonen.

Volgens dat procedé zijn inmiddels diverse wijken gebouwd. Bijvoorbeeld Nieuw Leyden in de Zuid-Hollandse gemeente Leiden en het Homeruskwartier in Almere. Dat de werkwijze aanslaat, blijkt uit andere initiatieven in bijvoorbeeld Den Haag en Amsterdam.

Een belangrijke oorzaak daarvan is de economische crisis. Die zorgt ervoor dat een hoge bouwproductie niet langer de nadruk heeft, maar dat vaker wordt gekeken naar specifieke wensen van toekomstige huiseigenaren. Noodgedwongen, want het heeft weinig zin om op grote schaal huizen te bouwen die de ene consument niet koopt omdat hij het geld niet kan ophoesten, terwijl de andere afhaakt omdat het huizenaanbod ver verwijderd is van zijn woonideaal. De laatste groep neemt in toenemende mate zijn toevlucht tot een vorm van particulier opdrachtgeverschap.

Wat niet wegneemt dat dit fenomeen in de kinderschoenen staat. Het kan nog alle kanten op. Of, zoals het Van der Woude zegt, het bevindt zich op een kruispunt. En dat brengt zowel kansen als risico’s met zich mee.

Van der Woude wijst op het gevaar dat community architecture een betekenis krijgt die vergelijkbaar is met de wijze waarop multinational Shell de begrippen groen en duurzaam interpreteert. “Een oppervlakkige, puur op branding gerichte toe-eigenening, die meer gericht is op het vertragen van een ontwikkeling dan op het feitelijk omarmen ervan.”

En omdat er talrijke varianten van particulier opdrachtgeverschap bestaan die nog niet ten volle zijn uitgewerkt, kunnen allerlei partijen instappen in het ontwikkelingsproces. Hetgeen een reële mogelijkheid openhoudt dat wat begon als idealistische aanpak om woonwensen te realiseren, uitmondt in een ‘verShelling’ van het particulier opdrachtgeverschap.

“Een paternalistische aalmoes van machtige instituties”, zegt Van der Woude. “Het enthousiasme van commerciële consultants en grote projectontwikkelaars voor participatie doet het ergste vermoeden.”

Maar, zo gaat hij verder, dat is niet noodzakelijk. Hij verwijst in dat verband naar Almere. Daar zet wethouder Adri Duivesteijn (ruimtelijke ordening) zich in voor het particulier opdrachtgeverschap.

Met als resultaat het Homeruskwartier waar met succes woningen in eigen beheer worden ontwikkeld. Een hoopgevende ontwikkeling, vindt Van der Woude, die erop wijst dat het hier gaat om het grootste vrijekavelgebied van Nederland waar ook lage inkomens terecht kunnen.

Kloof

De vrijheid die projecten zoals het Homeruskwartier kenmerkt, kunnen toonaangevend worden bij de ontwikkeling van nieuwe woonwijken, zo valt af te leiden uit de bijdrage van Babet Galis, van Galis Architectenbureau, aan community architecture in Nederland.

Zij constateert dat niet alleen de economische crisis een belangrijke rol speelt in het gegeven dat seriematig gebouwde huizen slecht in de markt liggen. Galis stelt vast dat binnen enkele decennia een kloof is ontstaan tussen de ontwikkeling van de architecuur en de huizenkoper. De oorzaak daarvan, legt ze uit, is niet alleen de economische crisis maar ook de gemarginaliseerde rol van architecten, omdat projectontwikkelaars hun taak reduceerden tot het ontwerpen van woninggevels.

En dat pikt de moderne woonconsument niet langer. Wijken zoals Nieuw Leyden en het Homeruskwartier zijn het resultaat. Dat betekent niet dat de projectontwikkelaar definitief buitenspel staat. Dat hoeft ook niet, vindt Galis. Hij kan juist een nuttige nieuwe rol vervullen. Bijvoorbeeld door ontwerpen van deelnemers die afhaken en niet-verkochte kavels over te nemen. In zakelijk overleg kunnen alle partijen van het geheel profiteren door bijvoorbeeld gezamenlijk te bouwen.”

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels