nieuws

‘Soms lijkt het net alsof De Waag staat te dansen’

bouwbreed Premium

De Waag krijgt volgend jaar een nieuw fundament en wordt grotendeels op een betonnen tafel gezet. StabiAlert is alvast begonnen met het monitoren van een van de oudste gebouwen van Amsterdam.

Zestien gevoelige sensoren. Elektronische waterpassen eigenlijk, die tot op een duizendste graad de hoekverdraaiing meten en volautomatisch hun informatie doorseinen. Dat staaltje hightech heeft Jeroen Kleef met zijn collega’s van StabiAlert op strategische plekken op de constructie van de Waag geplaatst, het gebouw midden op de Amsterdamse Nieuwmarkt. De instrumenten moeten komend jaar een goed beeld geven van de bewegingen die het monument dagelijks en tijdens het seizoen doormaken.

Volgend jaar komt er een nieuwe fundering onder en dan moeten die gegevens goed onderscheiden kunnen worden van de bewegingen die het gevolg zijn van het funderingsherstel. Zodat er tijdig ingegrepen kan worden als er onverhoopt iets mis gaat.

Het Groningse bedrijf heeft daar de laatste jaren haar specialisme van gemaakt. Eerder hield StabiAlert de verzakte wevershuisjes aan de Amsterdamse Vijzelgracht minutieus in de gaten toen die weer werden opgevijzeld. In Arnhem hield de firma vorig jaar een spoordijk in de gaten toen ernaast een parkeerkelder werd gegraven. Ruim twee weken voordat de total-stations signaleerden dat het dijklichaam afschoof, waarschuwden de elektronische waterpassen al. Dankzij dergelijke ervaringen heeft Amsterdam StabiAlert voor de Waag ook ingeschakeld, veronderstelt Kleef.

Opgetogen beklimt de Groningse ingenieur de trappen van het rijksmonument. Hij koestert het idee dat hij, al is het tijdelijk, een eigen sleutel heeft van het gebouw dat eeuwenlang als toegangspoort fungeerde tot de stad.

Bij elke stap die hij zet wordt de geschiedenis tastbaarder. Zoals in de metselaarstoren. Daar hebben generaties metselaars hun meesterproeven afgelegd. Exotische metselverbanden getuigen daar eeuwen later nog van. Terwijl hij de wenteltrap bestijgt wijst Kleef op twee sensoren die hij over vervaarlijke scheuren heeft geplaatst. Lang dacht de gemeente dat de toren verzakte en extra ondersteuning nodig had. Maar het tegendeel blijkt het geval. De toren is bij een herfundering in de jaren ’90 juist te stevig op de tweede zandlaag neergezet en volgt niet langer de gestage zakking van de rest van de Waag. Dat en een scala andere funderingsgebreken moet bij de komende integrale hersteloperatie worden goedgemaakt. De gemeente heeft er 5,1 miljoen euro voorvrijgemaakt. De hoofdpoort wordt op een complete betonnen tafel geplaatst met zijn poten op de tweede zandlaag. De voorpoort, waar een overkluisde gracht onderdoor stroomt, is dieper gefundeerd en krijgt een afwijkende constructie met schoorpalen door de bestaande muren heen.

Kleef snelt in hoog tempo door de gildekamer van de metselaars en andere ambachten. Dan staat hij plotseling in een anatomisch theater. Een grote gedecoreerde zaal waar het chirurgijnsgilde lijken ontleedde. Het blijkt de zaal te zijn waar Rembrandt zijn anatomische les schilderde. Kleef neemt een kleine pauze om de geschiedenis op zich in te laten werken. Een sensor was hier niet nodig.

Dan beent de ingenieur door naar een hal bovenop de oude stadsmuur. Het metselwerk is ruim anderhalve meter dik, maar niettemin in beweging. Hier zijn dus wel weer sensoren geplaatst. Onopvallend in een hoekje. Kabels voor voeding en netwerk zijn netjes weggewerkt. Een aanpalende muur is constructief ontkoppeld en hoeft geen aparte sensor. Over een van de tussenmuren twijfelen StabiAlert en de andere adviseurs die het projectmanagementbureau van de gemeente Amsterdam inschakelden. Daar komt waarschijnljik nog een extra sensor. Ook die gaat geen versnellingen of verplaatsingen meten, zoals concurrerende monitorbedrijven doen, maar hoekverdraaiingen. Mocht de zaak toch in beweging komen dan zijn daar de verticale zakkingen uit te destilleren. Maar dat heeft volgens Kleef geen prioriteit. “Rechtstandig zakken is geen probleem. Het gaat om de verschilzettingen en die pikken we er feilloos uit.”

Hoewel het restaurant en het mediabedrijf in de Waag tijdens de herfundering open blijven hoeft ook niet alles weggemoffeld te worden. De gemeente Amsterdam overweegt volgens Kleef zelfs om het ontwikkelde draadmodel live op een groot beeldscherm in het restaurant te presenteren. Wanneer je de gemeten hoekverdraaiingen uitvergroot en alles versneld afspeelt lijkt het net alsof de Waag staat te dansen. Heel fascinerend vindt Kleef het. Hij noemt het het ademen van het gebouw. “Elk gebouw doet het, al eeuwenlang. Maar we zijn nog niet zo lang in staat het te meten laat staan het realtime te visualiseren.”

Reageer op dit artikel