nieuws

Veilige Afsluitdijk kan door publiek-private samenwerking

bouwbreed

Acht consortia bogen zich uren, maanden, jaren over de nieuwe Afsluitdijk en bedachten de meest fantasierijke plannen. In de tussentijd slonk het budget van het Rijk met een half miljard euro. Treuren is echter niet nodig, zegt Ed Nijpels, voorzitter van de commissie Afsluitdijk. De schut- en spuisluizen in de Afsluitdijk zijn bij uitstek geschikt […]

Acht consortia bogen zich uren, maanden, jaren over de nieuwe Afsluitdijk en bedachten de meest fantasierijke plannen. In de tussentijd slonk het budget van het Rijk met een half miljard euro. Treuren is echter niet nodig, zegt Ed Nijpels, voorzitter van de commissie Afsluitdijk.

De schut- en spuisluizen in de Afsluitdijk zijn bij uitstek geschikt om in een dbfmo-contract op de markt te zetten. De beschikbare 300 miljoen euro is nodig voor het veilig maken van het dijklichaam, het Waddenfonds biedt uitkomst voor alle extraatjes. Dat beeld van een drietrapsraket heeft Ed Nijpels in zijn hoofd om de Afsluitdijk op korte termijn – zonder dekkend budget – veilig te maken. Publiek private samenwerking (pps) is het toverwoord.

In april overhandigt Nijpels zijn eindadvies namens de commissie Afsluitdijk aan het kabinet. In een interview met Cobouw zet hij alvast de denkrichting uiteen: “Voor het kabinet is dit het geschikte moment om door te pakken en de pps-ambities uit het regeerakkoord waar te maken.”

De koers van het kabinet stemt Nijpels optimistisch over nieuwe mogelijkheden. Nu de Tweede Kamer nog: “De veiligheid van sluizen is gedaald naar de kans op een overstroming van één in de honderd jaar, terwijl we naar een risico van een doorbraak van een keer in de 10.000 jaar willen. Als het in de toekomst ooit misgaat wil ik graag een lijstje met namen van Kamerleden die nu (in 2011, red) willens en wetens aankoersen op uitstel, want we zijn het vanaf 2006 al eens: de Afsluitdijk is niet veilig en er móet wat gebeuren.”

De commissie Ruding adviseerde alweer bijna twee jaar geleden veel meer gebruik te maken van dbfm(o)-contracten en ook de miljarden van de pensioenfondsen te benutten voor infra-projecten. Nu staatssecretaris Atsma een gat van 1,5 miljard euro in zijn begroting heeft, is de noodzaak groter dan ooit. De overheid zal water bij de wijn moeten doen, betoogt hij.

“PGGM en ABP zijn graag bereid geld te stoppen in Nederlandse infra-projecten, maar dan moeten de ze daar wel brood in zien. De Nederlandse overheid moet zich toch eens achter de oren krabben om de voorwaarden aan te passen. Er zal gedeald moeten worden”, stelt de voorzitter van NLingenieurs retorisch. Nijpels denkt aan een verdergaande vorm van dbfmo-contracten van Rijkswaterstaat en Rijksgebouwendienst die bij oplevering nu vaak al meer dan de helft van het geleende bedrag afrekenen. Het Rijk zal die rekening verder naar de toekomst moeten durven schuiven. “De overstap naar een kapitaallastensysteem, waar in het regeerakkoord over wordt gesproken, maakt voor de korte termijn geld vrij voor noodzakelijke projecten als hoogwaterbescherming. Laten we niet vergeten dat gemeenten en provincies al sinds 1815 zo werken. Dat functioneert prima.”

Dat de overheid geld lenen van marktpartijen moeilijk vindt, begrijpt Nijpels als oud-voorzitter van het ABP als geen ander. Toch ziet hij tijden voorzichtig veranderen. “Atsma en het ministerie van Infrastructuur willen wel, maar bij het ministerie van Financiën past deze nieuwe koers niet in de cultuur. Daar hebben ze waarschijnlijk ook wel gefronst toen ze het regeerakkoord zagen. Ambtenaren hebben wel uit te voeren wat het kabinet wil.”

Ook andere ontwikkelingen stemmen hem optimistisch. Zo vindt hij het goed dat het kabinet bij de verbreding van de N33 experimenteert met indexering van de beschikbaarheidsvergoeding. Dat levert investeerders een hoger rendement op. Voor een succesvol pps-beleid zijn er echter ook genoeg projecten nodig. Nijpels telt er ook in de waterbouw voldoende. Het Wilhelminakanaal, het Julianakanaal, de Noordwaard en de zeesluizen bij Terneuzen en IJmuiden zijn bij uitstek geschikt voor pps in zijn ogen. Bij recht-toe-rechtaan projecten als het ophogen van dijken biedt de combinatie van ontwerp, bouw, onderhouden en financiering nauwelijks meerwaarde. “Een dijklichaam heeft geen terugverdienmodel.” Nijpels pleit voor het dijklichaam van de Afsluitdijk wel voor een engineering & construct contract om de markt toch enige ruimte te bieden voor optimalisaties.

De Afsluitdijk en de markt delen al een langere geschiedenis. Sinds 2009 rekenen acht consortia aan een nieuwe dijk die meer moet kunnen dan alleen het water tegenhouden. Nijpels staat nog steeds achter het initiatief om bouwers vroegtijdig te betrekken bij het uitwerken van de plannen. “We hoeven niet treurig te zijn over de prijsvraag. We hebben daar van geleerd zorgvuldiger om te gaan met intellectueel eigendom. Als je de markt aan het werk zet, moet daar wel iets tegenover staan. In dit geval is een ontwerpvergoeding betaald.” Nijpels vindt niet dat al het werk voor niets is geweest. “Anders waren we nooit op innovaties als het Stormschild of de Watermachine uitgekomen. Prachtige uitwerkingen die ook nog eens relatief goedkoper uitpakken dan de varianten van de overheid.” Het Rijk mag dan zelf geen geld hebben voor alle extraatjes, in het Waddenfonds zit volgens hem wel geld voor ambitieuze initiatieven als een duurzaamheidscentrum, brakwater-bassin, zilte teelt, blue-energy en recreatie-mogelijkheden.

Over de maatregel om 130 kilometer per uur te gaan rijden op de Afsluitdijk is Nijpels minder enthousiast. “Doe dat toch op de A6. Op de Afsluitdijk bespaar je 69 seconden tijd, maar die weg moet je nu juist beleven als een van de mooiste stukjes Nederland. Daar zou je een minuut extra voor moeten nemen”, betoogt Nijpels. En hoewel hij zich niet te veel wil bemoeien met de huidige politiek heeft hij wel zorgen voor de lange termijn. “Het is soms rechtser dan rechts. Nuanceren lijkt verboden. Het taalgebruik verhardt in de opmaat naar de provinciale verkiezingen. Maar waar moet je over een half jaar nog mee komen om je eigen woorden te overtreffen?” ■

Ed Nijpels, voorzitter commissie Afsluitdijk SBRS

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels