nieuws

Plan keert Ritmeestercomplex compleet binnenstebuiten

bouwbreed

De voormalige Ritmeester-sigarenfabriek in Veenendaal staat een nieuw leven te wachten. Met woningen en ruimte voor cultuur, sport en welzijn, deels nieuw gebouwd en deels in de bestaande fabriekspanden. Naast de uitdaging om het karakter van de fabriek te bewaren en er tegelijkertijd een eigentijds complex van te maken, is ook de exploitatie een aardige […]

De voormalige Ritmeester-sigarenfabriek in Veenendaal staat een nieuw leven te wachten. Met woningen en ruimte voor cultuur, sport en welzijn, deels nieuw gebouwd en deels in de bestaande fabriekspanden. Naast de uitdaging om het karakter van de fabriek te bewaren en er tegelijkertijd een eigentijds complex van te maken, is ook de exploitatie een aardige opgave.

De Ritmeesterfabriek, gelegen tussen het centrum en het treinstation, is een van de laatste beeldbepalende industriële complexen in Veenendaal. Textiel- en sigarenindustrie bepaalden tot diep in de twintigste eeuw het stedenbouwkundige beeld van de Utrechtse gemeente. De laatste decennia maakten de fabriekscomplexen stuk voor stuk plaats voor woningen en winkels. Juist daarom is het van belang om dit laatste industrieel erfgoed voor de toekomst te behouden, zo vinden de plannenmakers.

Hoogspanningsleiding

Sinds de productie van sigaren in 2005 is verhuisd, ontwikkelde eigenaar Ritmeester Cigars al plannen voor de herontwikkeling van het fabrieksterrein. Aanvankelijk was het de bedoeling om de fabriekshallen te slopen en woningbouw te realiseren. Maar de hoogspanningsleiding langs het terrein blokkeerde dat plan.

De eigenaar besloot het vervolgens over een andere boeg te gooien en uit te gaan van gedeeltelijk behoud van het complex. “In de hoogtijdagen werkten er zo’n 1900 Veenendalers bij Ritmeester”, weet Gerard Heuvelman van Stichts Beheer van 1952, die namens Ritmeester Cigars als projectontwikkelaar optreedt. “Het complex is geen monument, maar heeft wel historische betekenis. Met de plannen zoals die er nu liggen, wil Ritmeester laten zien nog steeds maatschappelijk bij Veenendaal betrokken te zijn.”

Het zijn dan ook nagenoeg allemaal Veenendaalse partijen die in opdracht van Ritmeester Cigars in bouwteamverband aan de plannen werken. Architect Johan Huibers buigt zich over het oudste deel van het complex, gebouwd en uitgebreid tussen 1913 en 1933. Het fabriekscomplex weerspiegelt in zijn geheel zo’n tachtig jaar aan industriële bouwgeschiedenis. “In het gemeentearchief ligt een heel boekwerk over de bouw, compleet met alle constructieberekeningen waar we nu nog ons voordeel mee kunnen doen”, zegt Huibers. In de loop der jaren is het fabriekscomplex steeds verder uitgebreid en beslaat nu zo’n 1,7 hectare. “De bouwgeschiedenis rolt zich als het ware uit naar achteren. Van gestapelde bakstenen en gietijzer, naar de eerste betonbouw”, laat de architect zien.

Verbinding

Waar in het voorste deel het ontwerp vooral op behoud is gericht, ondergaat het complex achterin een ingrijpende metamorfose. Architect Mieke Vullings van A12 Architecten, tekende voor dit deel een plan waarin de historie van de Ritmeesterfabriek in een ruimere opvatting bewaard blijft. Het complex wordt gedeeltelijk opengebroken om een openbaar plein te creëren, maar de mooie stalen dakspanten blijven intact en vormen boven het plein een verbinding tussen oud- en nieuwbouw. “We keren het plan als het ware binnenstebuiten”, schetst Vullings. “Met het plein en nieuwbouw aan de randen opent het complex zich straks naar de omgeving.”

Een deel van de fabriekshallen met sheddaken blijft bestaan en kan onderdak bieden aan ateliers en een kleine theaterzaal. De nieuwbouw biedt naast een ondergrondse parkeergarage onder meer ruimte aan appartementen, een sportschool, een kinderdagverblijf, horeca en een museum.

Niet alleen het maken van een mooi ontwerp met respect voor de bouwgeschiedenis bepaalt het succes, benadrukken de architecten. “Een goede mix van functies en de motivatie van gebruikers om van dit project deel uit te maken, geeft het plan kans van slagen”, stelt Vullings.

“Functies versterken elkaar”, vult Huibers aan. “Wonen, werken en vrije tijd is de laatste jaren veel dichter bij elkaar komen te staan. Het Ritmeesterkwartier beschouwen we nadrukkelijk als één complex. Deze les hebben we ook meegekregen van vergelijkbare projecten, zoals de Dru in Ulft en Caballero in Den Haag, die als een soort community functioneren.”

Die complex-gedachte ziet men ook terug in de exploitatie van het project.

Niet alle geplande functies zijn even rendabel. “Alleen door het project in zijn totaliteit te beschouwen, is het plaatje financieel rond te krijgen”, zegt Heuvelman. De veiligheidszone rond de hoogspanningslijn is met de nodige investeringen inmiddels teruggebracht van 100 tot 50 meter, waardoor woningbouw op een deel van het terrein mogelijk is geworden. Over belangstelling van mogelijke gebruikers en bewoners heeft Heuvelman niet te klagen. “Maar de exploitatie staat wel onder druk”, laat hij weten.

Besluit

De gemeente beslist begin maart over de bestemmingsplanwijziging, maar draagt vooralsnog financieel niet bij aan het project. “Het plan zou eigenlijk naar provinciaal niveau moeten worden getild”, vindt Huibers, verwijzend naar het behoud van industrieel erfgoed en de positieve uitstraling van het project op de omgeving. “Zoals de Dru in één adem met Ulft wordt genoemd, kan het Ritmeesterkwartier Veenendaal op de kaart zetten.’’ Als de gemeente groen licht geeft, kan volgend voorjaar met de bouw worden begonnen. n

Projectgegevens

Het project Ritmeesterkwartier kan Veenendaal op de kaart zetten, stelt architect Johan Huibers. Een combinatie van behoud en nieuwbouw, maar vooral een goede mix van functies bepaalt of het project kans van slagen heeft.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels