nieuws

Likkebaardend restauratiewerk

bouwbreed

Het beeld van de stukjes afgebrokkelde muur rondom de spijkers doet restaurateur Peter Dijkman, die al maanden aan het werk is in de Spiegelzaal van Paushuize, vreselijk pijn aan de ogen. De restaurator vindt het vooral ongelooflijk treurig dat er in het recente verleden zó lomp met negentiende eeuwse kunst werd omgegaan. En waarom? Omdat […]

Het beeld van de stukjes afgebrokkelde muur rondom de spijkers doet restaurateur Peter Dijkman, die al maanden aan het werk is in de Spiegelzaal van Paushuize, vreselijk pijn aan de ogen.

De restaurator vindt het vooral ongelooflijk treurig dat er in het recente verleden zó lomp met negentiende eeuwse kunst werd omgegaan. En waarom? Omdat ‘men’ saaie, bespannen panelen (lichtblauw!) in de jaren zestig, tijdens de vorige renovatie van Paushuize, mooier vond. Paar spijkers d’r in, klaar. Cultuurbarbaren, foetert Dijkman.

In de schilderkunst wordt dit kinderfiguurtje, met vleugeltjes, een putto genoemd. De restaurator laat een meer dan honderd jaar oude foto van de Spiegelzaal zien; een prachtige zaal vol muurschilderingen. Wat blijkt? De Spiegelzaal hing niet alleen vol met zogenoemde putti (meervoud van putto), ook waren er prachtige schilderingen van naakte vrouwen, dansende parkieten en een muurschildering van koningin Wilhelmina op 10-jarige leeftijd. Wilhelmina zat verstopt achter een laag stucwerk, de parkieten zaten achter een dikke laag verf. Zowel onze voormalige koningin als de vogels kwamen, gelukkig, vrijwel ongeschonden uit de strijd.

De naakte vrouwen zijn vooralsnog niet teruggevonden. Dijkmans missie: de Spiegelzaal weer in oude glorie te herstellen. Dat doet hij samen met zijn vrouw Claudia Junge-Dijkman. Monnikenwerk, zeggen ze, maar ook dankbaar werk.

Paushuize, op de hoek van de Kromme Nieuwegracht en het Pausdam, ondergaat momenteel een gigantische renovatie. Niet alleen de Spiegelzaal, álle ruimtes worden opgeknapt. Van dak tot eeuwenoude wijnkelder, de vier salons en de zolder, van kozijnen tot het voegwerk: noem het maar en er wordt aan gewerkt, blijkt tijdens een rondleiding door het pand.

Bouwperioden

De opknapbeurt is noodzakelijk: de staat van het onderhoud aan de buitenkant is redelijk, aan de binnenkant matig tot slecht. Bovendien bestaat het pand, met een vloeroppervlakte van circa 2500 vierkante meter, uit gebouwonderdelen uit verschillende bouwperioden. Sommige ruimtes hebben een historisch karakter, andere ruimtes laten juist een moderne inrichting zien. Kortom, een weinig samenhangend geheel. De provincie wil het huis zijn historische waarde teruggeven, ook moet het gebouw beter worden benut: gebruiksverbetering dus, zowel in comfort als veiligheid. Duurzaamheid staat bij de grootschalige renovatie voorop. “Als het even kan, moet Paushuize uiteindelijk het meest energiezuinige monument van Nederland worden”, zegt projectleider Henk te Brake, werkzaam bij de provincie Utrecht. “We maken veel gebruik van innovatieve technieken. Op dat gebied willen we een voorbeeld zijn voor andere monumenten in het land.’’

In het pand komen energiezuinige liften, waterbesparende toiletten en een energiezuinig ventilatiesysteem dat werkt op CO2-detectie. Elektrische boilers verdwijnen, water wordt straks verwarmd via stadsverwarming. Het dak wordt geïsoleerd en, op de kroonluchters in de salons na, wordt het hele gebouw voorzien van led-verlichting en spaarlampen. Een andere manier om efficiënter met energie om te gaan, is de realisatie van een luchtwarmtepompsteem, zegt installatietechnicus Marco Bisschop, lid van het projectteam. Dit systeem vervangt de oude, energieslurpende ventilatorconvectoren. Bisschop. “Een luchtwarmtepompsysteem moet ervoor zorgen dat er uitwisseling van energie kan plaatshebben tussen verschillende ruimtes.” Warmte die bijvoorbeeld vrijkomt in de telecomruimte, wordt via dat systeem gebruikt om andere ruimtes in het gebouw te verwarmen.

Vlak voor de renovatie is het pand bovendien onderworpen aan uitgebreid thermografisch onderzoek: aan de hand van speciale foto’s is te zien waar warmte naar buiten ontsnapt, in plaats van dat het binnen blijft. Grote lekken zijn met name te vinden bij ramen en de gietijzeren radiatoren die achter een moderne betimmering zijn verstopt. De betimmering verdwijnt, achter de verwarming komt reflecterende folie. Waar mogelijk worden ramen van enkel glas vervangen door dubbelglas. Ook wordt er gebruikgemaakt van achterzetbeglazing en isolerend enkelglas.

Duurzaamheidsinspectie

De renovatie, die in april vorig jaar begon, kost ruim 4 miljoen euro. Het Nederlands Instituut voor Bouwbiologie en Ecologie (NIBE) heeft in opdracht van de provincie een duurzaamheidsinspectie gedaan, conform de normen van AgentschapNL.

Als de provincie alle aanbevelingen in het NIBE-rapport nauwkeurig opvolgt, haalt Paushuize een DUMO-score van 384. DUMO staat voor DUurzame MOnumentenzorg. Te Brake, trots: “Dat is de hoogst haalbare score voor monumentale panden. Daar gaan we voor. En ik denk dat het A+label gaat lukken.”

Het werk heeft tot nu toe tot een aantal zeer bijzondere vondsten geleid. Naast de muurschilderingen is er een eeuwenoude waterput ontdekt. Maar ook een middeleeuwse keuken en twee grote wijnkoelers, gemaakt van natuursteen. Bij het verlagen van de gang in de kelderverdieping zijn zelfs resten uit de Romeinse tijd aangetroffen. Volgens ingehuurde stadsarcheologen gaat het om diverse bouw- en inrichtingsfragmenten.

Een museum zal Paushuize niet worden, maar de vondsten worden zeker niet weggemoffeld, zegt Te Brake. De kosten voor de herinrichting en het conserveren van de archeologische vondsten bedragen circa 3 miljoen euro. Daarmee kost de totale renovatie ruim 7 miljoen euro. Van aannemer tot timmerman, van schilder tot installatietechnicus, iedereen is het er over eens: dit restauratieproject is een project om van te likkebaarden. ■

Vijf eeuwen Paushuize

Drie grote spijkers zijn er in de schildering van het halfnaakte, mollige kinderfiguurtje geslagen: bij het linkersleutelbeen, dwars door de rechterschouder. En het is nog slecht gedaan ook. Restaurateur Peter Dijkman gruwt ervan.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels