nieuws

Bevrijd bouw van verstarring

bouwbreed

De Nederlandse bouw is verstard, de crisis maakt ons wakker

Steeds meer mensen leveren bijdragen aan de bevrijding van de bouw. Jan den
Boer beschrijft De Spontane Stad. Verrassend weinig betrokkenen in de
Nederlandse bouw zijn tevreden met de bouwproductie. Eenzijdig, saai,
gemakzuchtig, te veel gestuurd door financiële belangen, teveel beperkt door
regels. Van links tot rechts, van modern tot retro, ontwerper of opdrachtgever,
de kritiek wordt door velen gedeeld. Ook over de oorzaak is verrassend veel
overeenstemming. De aanbodgestuurde markt, waarbij alles wat gebouwd werd toch
wel verkocht of verhuurd werd. Gericht op een zo hoog mogelijke productie, om
tekorten op de woningmarkt op te lossen, tekorten van gemeentelijke
ontwikkelingsbedrijven op te vullen en aandeelhouders tevreden te stellen. En
dat ging lange tijd goed: een hoge productie en zeker het eerste decennium van
de 21e eeuw hoge opbrengsten voor alle partijen, inclusief kopers die
profiteerden van stijgende prijzen. De ongekend hevige crisis die rond 2008
toesloeg dwingt alle betrokkenen tot herbezinning. De Nederlandse bouw is
verstard in functionalisme, machtsspelletjes, mono-functionaliteit, eenzijdige
stijlkeuze, geldzucht, regelzucht en dogmatisme. De crisis in de bouw vraagt om
veranderingen. De tijd dat een kleine groep opdrachtgevers en ontwerpers in een
aanbod- gestuurde markt kon bepalen wat er gebouwd werd is voorbij. Er is meer
aandacht voor de klant, voor de consument, voor nieuwe vormen van
opdrachtgeverschap, voor kleinschaligheid en veelzijdigheid.

Autistische stad

Het inzicht dat de modernistische stad een mislukking is wordt breed gedeeld.
Monofunctionaliteit, versnipperde openbare ruimtes met incidentele
architectonische iconen creëren een autistische stad. De nieuwe stedenbouw is
multifunctioneel, multicultureel, veelzijdig en gericht op verbinding van mensen
en gebouwen. Deze vernieuwende stedenbouw en architectuur wordt niet meer
primair gevoed door financiële belangen. Kwaliteit en menselijk geluk staan
voorop, en die bieden de mogelijkheid om nieuwe vormen van financiering aan te
boren. Om deze vernieuwingen ruimte te geven is meer flexibiliteit nodig in
regelgeving en openheid in media, prijsvragen, beoordelingen en voorlichting.
Steeds meer lezingen, boeken, artikelen en projecten maken de vernieuwende
stedenbouw en architectuur zichtbaar. Een van deze boeken is De Spontane Stad
van Urhahn Urban Design. Het boek verzet zich tegen de ‘instant city’ zoals deze
de afgelopen decennia gerealiseerd is. De schrijvers geloven dat de gebruiker nu
aan zet is: co-ontwerp een co-productie. Dat past misschien niet in onze recente
strakke planningstraditie, maar zou wel eens heel goed aan kunnen sluiten op de
wijze waarop klassieke stedelijke kwaliteiten gerealiseerd werden, zoals de
Amsterdamse grachtengordel en het Haagse Statenkwartier. Een collectief raamwerk
van grachten en straten met heldere spelregels is genoeg, de rest kan de
gebruiker zelf als bouwheer. Het past ook in het Nederlandse
subsidiariteitsbeginsel, dat stelt dat je niet hoger moet regelen wat op een
lager schaalniveau kan. Je moet alleen die zaken regelen die voor iedereen
belangrijk zijn, en voor de rest vrijheid creëren waar het kan. Het gaat om het
vormgeven van de condities waarin vrijheid georganiseerd kan worden. En volgens
de schrijvers van het boek zou het binnen de huidige economische realiteit wel
eens een noodzaak kunnen zijn om op een dergelijke manier onze steden vorm te
geven. Het boek De Spontane Stad is in zijn vormgeving en uitwerking een
consequent voorbeeld van het principe. Het lijkt een samenraapsel van diverse
artikelen, advertorials, fotoseries en (letterlijk) doorkijkjes naar
interessante voorbeelden van spontane stedenbouw. Voor een drietal projecten
wordt de visie uitgewerkt, waaronder de Binckhorst in Den Haag waar in eerdere
instantie OMA een ambitieus masterplan ontwierp. Je kunt het boek op een
spontane manier doorzappen en zo een indruk krijgen van de werkwijze van de
spontane stad, zonder het risico te lopen dat je gaat denken dat dit ook weer
een eenduidig snel toe te passen strategie zou kunnen zijn.

Bereidheid

Het gaat niet om snel scoren, maar om betrokkenheid en inzet om gedurende de
tijd de stad te laten groeien tot een plaats waar mensen gelukkig kunnen zijn.
Gert Urhahn denkt dat gebruikers en belanghebbenden er klaar voor zijn en dat
zich bij de overheid ook bereidheid af begint te tekenen. Hij stelt dat het de
hoogste tijd is. Het zijn mensen als Urhahn en boeken als De Spontane Stad die
de Nederlandse bouw kunnen bevrijden van de verstarring. Ik hoop dat het boek
veel mensen inspireert tot nieuwe projecten, ideeën, boeken en verhalen waardoor
we met zijn allen een vitale en leefbare stad kunnen creëren.

Jan den Boer
Stedenbouwkundige en filosoof

Urhahn Urban Design, De Spontane Stad, Bis Publishers, Amsterdam, 2010.
ISBN 978-90-63692551

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels