nieuws

Restauratie synagoge Groningen logistiek geen alledaagse klus

bouwbreed Premium

Restauratie synagoge Groningen logistiek geen alledaagse klus

– Roestend ijzerwerk, scheuren in de muren en een glas-in-loodraam dat aan herstel toe was, vormden de grondslag voor een ingrijpende restauratie van de synagoge in Groningen. De bevoorrading was lastig, maar desondanks is het karwei eerder deze maand afgerond.

De plint is nog niet helemaal in orde. Klaas Boelen wijst naar de plek waar het trottoir overgaat in het grijze natuursteen van het imposante joodse bedehuis. “Daar moeten we nog wat aan doen”, zegt de uitvoerder van aannemingsbedrijf Stijkelbouw uit Scheemda tegen Jur Bekooy. De bouwkundige van de Stichting Oude Groninger Kerken, eigenaar van de synagoge, knikt. Het liefst zou hij hetzelfde soort natuursteen terug laten brengen.

Boelen heeft daarover zijn twijfels. “De wagens van de straatvegers die hier langs komen, hebben staalborstels”, legt hij uit. “Dat is funest voor dit type steen. Voor je het weet moet het opnieuw worden vernieuwd.” Graniet aanbrengen lijkt hem een betere oplossing. Bekooy is het met hem eens. Hij zal het inbrengen tijdens de vergadering van het bouwteam.

De Stichting Oude Groninger Kerken werd in 2009 eigenaar van het gebouw. Toen al was duidelijk dat het toe was aan een grondige opknapbeurt. Die moest in het bijzonder de voorgevel ten goede komen. “Bij de laatste restauratie in 1980 was dat niet gebeurd vanwege geldgebrek”, zegt Bekooy. “Nu kon het niet veel langer worden uitgesteld. De muren vertoonden scheuren, het ijzerwerk roestte en het voegwerk was aan herstel toe. We hebben van de gelegenheid gebruik gemaakt om bij een aantal ramen het bescherm- en kunststofglas te vervangen door echt glas.”

Het bleek een immense klus te zijn, die flink afweek van datgene waarmee de organisatie zich normaliter bezighoudt. De stichting richt zich in het bijzonder op het behoud en herstel van religieuze gebouwen uit de Middeleeuwen. In die periode werd rechttoe, rechtaan gebouwd met weinig verschillende soorten materialen. De sjoel aan de Folkingestraat daarentegen is nu juist een staaltje van bijzondere architectuur en is op de koop toe rijkelijk gedecoreerd.

Studiereis

Bekooy en Boelen ogen nietig tegenover het indrukwekkende gebouw van donkerbruine baksteen. Het is uitgerust met koepelvormige torens en toegangspoortjes en vensters in Moorse stijl.

De synagoge dateert uit 1906, vertelt Bekooy. “Hij werd ontworpen door Tjeerd Kuipers, die daarbij samenwerkte met Ytzen van der Veen.” Terwijl Kuipers een bekende kerkontwerper was, is over Van der Veen nauwelijks iets bekend. Wel staat vast dat de mannen geen van beiden ervaring hadden met het ontwerpen van joodse godshuizen.

“Daarom maakten ze een studiereis naar Berlijn en Dresden. Daar bestudeerden ze de synagogen en lieten zich inspireren.”

In de gebedsruimte toont hij een foto van de joodse godshuizen aldaar. De koepels en de Moorse invloeden van die gebouwen komen duidelijk terug in de vormgeving van het gebouw in het centrum van Groningen.

Het bedehuis bood tot 1942, toen het door de nazi’s werd gesloten, onderdak aan de joodse gemeenschap van de stad Groningen.

De holocaust decimeerde het aantal gelovigen zodat het gebouw na de Tweede Wereldoorlog te groot was om de overgebleven leden van de joodse gemeenschap comfortabel te huisvesten.

In 1952 kwam het bedehuis in handen van het Apostolisch Genootschap die er kerkdiensten hield.

Een paar jaar later werd er een wasserij in gevestigd. Nadat die in 1975 werd opgedoekt, gingen er stemmen op om het inmiddels in verval verkerende gebouw te slopen.

Sloopplannen

Bekooy kijkt bewonderend om zich heen. “Kun je je voorstellen dat er in de jaren zeventig plannen waren om dit prachtige pand met de grond gelijk te maken?” Hij huivert. “Je kunt niet alles bewaren, werd er destijds gezegd. En dit was een mooie plek voor een woningbouwproject. Gelukkig werd toen een stichting opgericht die de synagoge voor de ondergang behoedde.”

Boelen komt nu ook de gebedsruimte binnen. “Werken aan een gebouw als dit is voor ons geen alledaagse klus”, zegt hij. “Je hebt er echt specialisten bij nodig, want anders lukt het niet.”

Dat gold zowel voor het repareren van de scheuren in de muren als voor het restaureren van het immense glas-in-loodraam. “Sinds de bouw in 1906 was daar niks aan gedaan. Nu moest het lood worden vervangen. En dat is zeer specialistisch werk want al het glas moest er uit en er weer opnieuw in worden gezet. Daarvoor hebben we een specialist ingehuurd.”

Los van dit specialistenwerk was de bevoorrading een lastige klus. Het complex ligt in een drukke wijk met veel verkeer. “Dat maakte de logistiek moeilijk”, legt Boelen uit. “De steigers bijvoorbeeld moesten eerst naar een binnenpleintje bij het gebouw worden gebracht en gingen van daaruit door de gebedsruimte naar de voorkant van het gebouw. Anders werd het verkeer te veel gehinderd. Voor de steigerbouwer was dat natuurlijk een heel aparte manier van werken.”

Bekooy kijkt naar het koepelvormige plafond van de gebedsruimte. In de kap zit een aantal verrotte houtdelen. Vooralsnog was het niet nodig om die aan te pakken, vertelt hij, maar vroeg of laat moet daaraan iets worden gedaan. “Maar urgent is dat gelukkig niet”, glimlacht Bekooy. “Voorlopig kan deze synagoge weer jaren mee. We wilden dit gebouw zijn oorspronkelijke waarde teruggeven. En daarin zijn we geslaagd.” n

Kantoor, kerk, cultureel centrum

Aan de Folkingestraat in Groningen staat de op twee na grootste synagoge vanNederland. Het gebouw werd dit jaar ingrijpend gerestaureerd. Een logistiek lastige klus die een half jaar duurde. Het bedehuis is inmiddels in oude luister hersteld.

Reageer op dit artikel