nieuws

Deventer geeft regie uit handen in experimenteel Havenkwartier

bouwbreed Premium

Het verouderde Havenkwartier, vlakbij het stadscentrum van Deventer, is nu een tijdelijke broedplaats voor creatieve ondernemers en kunstenaars

Maar in tegenstelling tot soortgelijke gebieden in de rest van Nederland, hoeft deze plek geen ruimte te maken voor grootschalige projectontwikkelingen. Het Havenkwartier wordt een permanente vrijplaats, waarbij het industrieel erfgoed behouden blijft.
Begin juni stelde het college van burgemeester en wethouders het ontwikkelingsplan voor de wijk vast. Wethouder Marc-Jan Ahne (D66) gaat over financiën en kunst en cultuur, en heeft ook bedrijventerreinen en detailhandelslocaties in zijn portefeuille. Hij is zeer enthousiast over de plannen voor de ‘experimentele stadswijk’ voor wonen, werk en cultuur. De toverformule is: het bieden van ruimte in plaats van het opstellen van regels.
Particuliere nieuwbouw staat straks pal naast oude fabrieken en loodsen. Adviesbureautjes en dansstudio’s krijgen eigen woonruimte erboven. En daartussen liggen schepen gewoon op de kade, om te worden opgeknapt. Bedrijfspanden worden restaurants of winkels. Ergens staat een overdekte marktplaats voor biologische producten. En de markante Zwarte en Grote Silo, aan de rand van het havengebied, worden opgeknapt door een architect met een gedurfd plan. Zoiets staat de gemeente Deventer voor ogen. “Het Havenkwartier is een gebied met vele verhalen. Elk pand heeft een geschiedenis. Die verhalen willen we laten zien. Verwacht hier geen tiptop Vinex-wijk met glad asfalt”, zegt wethouder Ahne, “maar een robuuste en gevarieerde vrijplaats aan het water.” Zo’n wijk kan alleen ontstaan door organische groei. Daarom neemt de gemeente bewust de regie niet in handen. Ahne: “Niet voor niets heet het ontwikkelingsplan ‘Ruimte voor ideeën’. We hebben daarin vooral voorbeelden van mogelijkheden gegeven. Alleen de ruime kaders zijn vastgelegd.”
De keuze voor geleidelijke ontwikkeling heeft ook een pragmatische reden. In het Havenkwartier zijn naast de gemeente nog vele andere eigenaren. “En we zijn niet van plan grond of panden aan te kopen om zelf te ontwikkelen”, geeft Ahne aan. “Voor provincie en gemeente is dit een heel andere benaderingswijze. Deze manier van ontwikkelen is soms lastig, want het is vooraf onduidelijk wat de kosten gaan worden. Per project of plan bekijken we hoe we gaan financieren, en of we daar partners bij zoeken.” Een deel van de kosten wordt gedekt door de verkoop van kavels in het Havenkwartier en elders in het bedrijventerrein Bergweide, waarvan het Havenkwartier deel uitmaakt. En op 15 juni maakte de provincie Overijssel bekend voor bijna 2 miljoen euro, deels Essent-geld, bij te dragen aan de ontwikkeling van deelgebieden als het siloterrein en het Havenplein.

Aanjaagprojecten

Om de gebiedsaanpak in beweging te zetten presenteert Deventer in het ontwikkelingsplan een aantal ‘aanjaagprojecten’. Zo wordt de openbare ruimte heringericht en opgeknapt. Nog dit jaar starten de werkzaamheden aan de Industrieweg, een van de verkeersaders in het gebied. In 2011 start de ontwikkeling van een plein op de eerste havenarm. Daar komen terrasjes, expositieruimtes en werkruimtes voor kunstenaars en ondernemers. Er worden vanaf 2012 zo’n 45 tot 60 kavels in het Havenkwartier uitgegeven voor zelf- en samenbouw in particulier opdrachtgeverschap. Het is de bedoeling dat daar vooral woon/werkcombinaties gebouwd worden. En in 2013 zou het project ‘Stoer wonen’ kunnen starten, waarbij 135 tot 150 woningen in ruime appartementencomplexen aan de Oostzeestraat worden gebouwd.
Naast die aanjaagprojecten zijn er ideeën om een Nieuwe Silo te bouwen, een architectonisch hoogwaardig appartementencomplex als tegenhanger voor de Hoge Silo uit 1961 en de Zwarte Silo uit 1924. Voor die twee oude silo’s staat Deventer open voor elk gewaagd plan, als het karakteristieke silhouet maar behouden blijft. En verder wil de gemeente zoveel mogelijk bedrijfspanden en loodsen openwerken, bijvoorbeeld door grote glaspartijen. Want het Havenkwartier heeft nu nog te veel een gesloten karakter, vindt Ahne. “Er gebeurt heel veel achter de gevels. Maar als je op een doordeweekse dag door het gebied loopt, merk je daar niks van. Dat moet veranderen.”
Lang zag het ernaar uit dat de experimentele wijk er helemaal niet zo komen. “Voor 2005 waren er plannen om grote delen van het Havenkwartier te slopen om er nieuwbouw voor in de plaats te zetten, met de nadruk op woningen”, zegt Ahne. “Dat stuitte op weerstand, onder andere van bedrijven die hier al waren gevestigd. Die vreesden dat er allerlei milieuregels op hen af zouden komen, omdat je de potentiële klagers naar het industriegebied brengt.” Dus zocht Deventer naar een andere richting. Precies een jaar geleden heeft B en W een ontwikkelscenario voor herstructurering vastgesteld waar de gemeenteraad mee instemde.
De ideeën die uiteindelijk in het ontwikkelingsplan terechtkwamen, zijn ontstaan tijdens vele sessies en discussiebijeenkomsten. De gemeente heeft nauw contact met de huidige gebruikers van het Havenkwartier, maar ook met woningcorporaties en vastgoedeigenaren. Daarnaast is de gemeente in gesprek andere partijen die mogelijk een rol gaan spelen in het nieuwe gebied, zoals Saxion Hogeschool en ROC Aventus, Deventer cultuurinstellingen en ondernemersverenigingen.
Door de vele kleine en grote partijen, de differentiatie in oud- en nieuwbouw en de meest onwaarschijnlijke functiecombinaties lijkt het jarenlange project alleen maar uit haken en ogen te bestaan. Zeker omdat er nooit eerder in Nederland zo’n wijk ontstond. “Hier zijn we gewend om in een weiland te ontwikkelen. In zo’n open ruimte kun je makkelijk alles van tevoren plannen en een plattegrond intekenen”, zegt Ahne. “In plaats daarvan hanteren wij het ‘Vlaamse model’, waarin we uitgaan van de kwaliteit van de oneffenheden in het gebied en van bestaande panden. De Vlaamse manier betekent: waar mogelijk verbeteren en nieuwe functies toevoegen. Er wordt veel gesproken over de verrommeling in België. Maar zo’n situatie biedt ook kansen. De combinatie oud en nieuw kan heel spannende dingen opleveren.” ■

Reageer op dit artikel