nieuws

Denkende partij biedt meer voordeel dan plan

bouwbreed Premium

Bij grote, complexe aanbestedingen is het moeilijk kiezen

Wat heeft de voorkeur? Een programmatisch stedenbouwkundig plan of een juiste partner? Die laatste overweging wordt – vreemd genoeg – nauwelijks gemaakt, terwijl gemeenten juist in zware tijden meer voordeel hebben van een meewerkende en -denkende partij dan van een ambitieus plan.
Gemeenten, provincies en waterschappen vinden het vaak lastig te bepalen hoe om te gaan met de uitwerking en realisatie van bouw- of infraplannen die nog in een vroegtijdig ontwikkelingsstadium verkeren. Maar het is niet alleen de hoe-vraag maar vooral ook de combinatie met de wie-vraag die tot vertraging en onduidelijkheden leidt. Er blijkt in de praktijk vaak te weinig specifieke kennis bij de opdrachtgevers om een gemotiveerde keuze te maken. En die keus – tussen een plan en een partner – kan wel eens beslissend zijn voor het welslagen van de ambities. Of wat pregnanter: een ondoordachte keuze voor een visionair plan of een ondeskundige partner leidt tot aanzienlijke financiële, maatschappelijke en politieke verliezen. Bij gewijzigde omstandigheden, zoals nu, blijkt het immers lastig plannen binnen de gestelde randvoorwaarden te realiseren.

Een recent voorbeeld van dat laatste is het Binckhorstterrein. De gemeente Den Haag heeft hiervoor een ambitieus stedenbouwkundig plan laten opstellen dat tot doel heeft de transitie van een industrieterrein tot een wervend woongebied te bewerkstelligen. Het vormt een onderdeel van de nogal omstreden Structuurschets Den Haag, internationale stad aan zee. De private partners van dit plan hebben inmiddels in principe hun positie teruggegeven, gelet op de niet al te florissante, financiële vooruitzichten. Dat is niet alleen slecht voor de regiepositie van de gemeente, maar vooral ook voor de noodzakelijke ontwikkeling van dit gebied. Gevreesd moet dan ook worden dat de uitvoering voor dit plan – mede door de slechte economische vooruitzichten – nog wel een poosje in de ijskast zal blijven liggen. Vergelijkbare situaties kunnen zich voordoen bij Leidsche Rijn Centrum en het Archiefterrein in Amsterdam. Daar mochten partijen zich inschrijven op een plan en op basis daarvan een bod uitbrengen. Het zijn voorbeelden van projecten waar een dergelijk financieel bod zeer bepalend is voor de totstandkoming ervan. Gelukkig zijn er ook voorbeelden waarin juist door de partnerkeuze (in plaats van een plan) vooruitgang kon worden geboekt. Zo werden de potentiële partners bij Meerstad Groningen in een vroegtijdig stadium uitgedaagd om te participeren in een stedenbouwkundig concept en – gelijktijdig – in de financiële en juridische ontwikkelingsstrategie. Hierdoor ontstond niet alleen een goed doortimmerd plan, maar ook onderling commitment, die ertoe leidden dat de gewenste realisatie kon doorgaan. Ook elders, zoals bij de woningbouw in Vathorst bij Amersfoort, blijken vergelijkbare constructies nu succesvol omdat de keuze van partners en partnerships beslissend is geweest.

EU-aanbestedingsverplichting

Dergelijke voorbeelden uit het verleden hebben nog niet te maken gehad met de EU-aanbestedingsverplichting. Dat is nu wel het geval bij de realisatie van publieke werken. Wij bevelen ook in dat opzicht aan bij een partnerselectie eerst een marktconsultatie te houden om bijvoorbeeld de publieke visie en het programma van eisen scherper te krijgen. Vervolgens kan er dan na een niet-openbare aanbesteding met de overgebleven partners of consortia gevraagd worden de publieke visie te becommentariëren. Niet in de vorm van het opleveren van een plan, maar wel via het weergeven van ideeën op de visie. Dat is een totaal andere denk- en werkwijze dan gebruikelijk. Met die partner moeten dan wel afspraken over fasering worden gemaakt, mede omdat prijsvorming en bieding nog open liggen. Indien er uiteindelijk geen overeenstemming kan worden bereikt zou een vergoeding van kosten mogelijk moeten zijn.
Maatschappelijk draagvlak voor een effectieve uitrol is natuurlijk altijd een criterium. De recente discussies in de Eerste Kamer over de Crisis- en Herstelwet willen in dat opzicht ook een Elverding-proof constructie, waardoor de uitvoering sneller en beter kan. In hoeverre dat politiek en juridisch haalbaar is zal nog moeten blijken maar duidelijk is wel dat daarmee samenhangend de juiste keuze voor een plan of een partner beslissend kan zijn.
Wolting Gebiedsmanagement & Advies (wolting@gebiedsconsult.nl)
Strategisch adviseur bij Schuttelaar & Partners (rcoops@schuttelaar.nl)

Reageer op dit artikel