nieuws

Zonder geheugen loopt alles vast

bouwbreed Premium

Premier Balkenende stelde in het Bouwhuisdebat dat Nederland vast zit in stroperige regels

Inderdaad worden veel afspraken in onwrikbare contracten gegoten, maar veel
ook niet. Het geheugen speelt hierbij een cruciale rol, meent Hans Lucas. In
mijn vakgebied van architectuur, ruimtelijke ordening en bouwen, zijn altijd
veel mensen betrokken. Mensen of teampartners met een overlegstructuur bestaande
uit opdrachtgevers, architecten, ambtenaren en aannemers. In allerlei
overlegsituaties worden locaties bekeken, programma’s besproken, ontwerpen
gemaakt, afspraken vastgelegd en contracten gesloten. Veel van deze afspraken
worden in onwrikbare contracten gegoten, maar veel ook niet : het onderling
besprokene – vaak mondeling – wordt meegenomen in verdere besluitvorming,
ontwerp- uitgangspunten en financiële opzetten. Het geheugen van een ieder
speelt bij deze wijze van structureren van een ontwerp- en bouwopgave een
cruciale rol. Het geheugen is het herinneringsvermogen tot het leggen van
verbanden, prioriteiten, afwegingen en voorstellingen die niet in juridische
documenten zijn vast te leggen. Zonder dit geheugen zal elk bouwinitiatief
vastlopen door steeds op een chirurgische wijze te moeten ontleden wat er
vastgelegd is en wie er nu weer wat moet doen. De archivaris zal hierdoor zijn
intrede doen. Enkele eenvoudige voorbeelden uit de praktijk: De bewoners (het
geheugen) weten feilloos te achterhalen wat de situatie was bij het aanleggen
van een weg en het door dimlicht van auto’s doen verblinden van de omliggende
woningen. Het beplanten van de groenstrook van de weg met dichte struiken had
alles met de aanleg van de weg te maken, bewoners weten dit dus nog: de
archivaris (gemeentewerken van een grote gemeente) niet. Er staat niets over
deze dwarsverbanden in het archief en de struiken werden bij grootonderhoud
verwijderd. Een ander voorbeeld in de Randstad: de initiatiefnemers (het
geheugen ) weten nog exact de reden van het moeten nemen van akoestische
maatregelen aan een gevel van een woningbouwplan van 20 jaar geleden. Een
beoogde, veel later aan te leggen nieuwe weg zou een overschrijding van de
geluidsbelasting kunnen bewerkstelligen. Extra maatregelen waren nodig, dus
extra kosten werden gemaakt, anders werd er geen bouwvergunning afgegeven. Heel
veel later werd de aan te leggen weg voorzien van een geluidscherm. Zouden de
extra kosten van de bouwkundige maatregelen nog terug te vorderen zijn?
Bouwtoezicht heeft de tekeningen van het plan in haar archief, inclusief
akoestisch rapport met de vergunning. Het latere overheidsbesluit tot het
plaatsen van het geluidsscherm zit in een geheel ander archief en er vindt geen
verband plaats. De initiatiefnemers van het plan zitten nog steeds met de vraag
waarom deze akoestische maatregelen toen moesten worden genomen met nodeloze
financiële schade. Nieuwe bewoners zien van die rare suskasten in hun gevel en
vragen zich af wie toch zo stom kan zijn. Maar zelfs de archivaris mag bij het
opstellen van nieuwe te wijzigen postzegel-bestemmingsplannen, vooral in
situaties waar recentelijk werd gebouwd, van de overheid geen rol spelen.
Rapporten over flora en fauna, bodemonderzoeken, akoestische rapporten,
archeologisch onderzoek en externe veiligheid kunnen niet gebruikt worden; zij
zijn over een bepaalde houdbaarheidsdatum heen of zijn onvindbaar. De gemeenten
maken deze rapporten zelf niet meer, of zijn geen opdrachtgever: dit moet
verzorgd worden door de initiatiefnemer. Alles moet weer opnieuw onderzocht en
gerapporteerd worden terwijl de omstandigheden hetzelfde blijven. De architect
als regisseur van bouwplannen zoekt verbanden en weet dat alle partners om het
plan succesvol te laten verlopen, hieraan voldoen: zij hebben een geheugen en
niet alleen een archief. Laat de overheid weer terug gaan naar de situatie van
gelijkwaardige partner in de overlegstructuur die wij in de bouw kennen. De
ambtenaar met mandaat, slagkracht en visie. De gemeentelijke instantie die
kennis heeft van de situatie, van de achtergronden en de krachtenvelden bij
bouwplannen.

Bouwhuisdebat

Premier Balkenende stelt in het Bouwhuisdebat (‘Balkenende: Nederland vast in
stroperige bouwregels’, Cobouw 20 januari) dat Nederland vast zit in stroperige
regels. Maar het mag duidelijk zijn: veel regels zijn wel bekend, maar veel van
wat er gebouwd wordt kent nog geen regels, behalve misschien het Bouwbesluit.
Visie, initiatief, durf en lef tezamen met verantwoordelijkheid bij
besluitvorming vormen het geheugen. Daar moet het weer naar toe. De overheid zal
zijn verantwoording al in het begin moeten nemen én aanwezig moeten blijven,
samen met de teampartners. Een situatie zoals we allen herinneren.

Hans Lucas AVB/BNA
Architect
info@hetconsort.nl

Reageer op dit artikel