nieuws

De ‘shit’ van Elco Brinkman

bouwbreed

Op de stoep van Wouter Bos staat Elco Brinkman, de stem van Bouwend Nederland, vooraan in de rij. Waarom eigenlijk?

Elco Brinkman is een bijzonder fenomeen in de Nederlandse samenleving. In de eerste helft van zijn leven topambtenaar, minister en politiek leider van het CDA. Daarna de stem van Bouwend Nederland, maar tegelijk ook de voorzitter van het grootste pensioenfonds ter wereld (ABP) en de man die de Amsterdamse Zuidas wel even zal ondertunnelen. Hij leeft en werkt in vele werelden tegelijk: zeven commissariaten, meer dan twintig andere nevenfuncties. Een absolute grootmeester in het ingewikkelde spel van het lobbyen.
De laatste tijd zit het Brinkman tegen. Zijn oppermachtige ABP kan het goudgerande pensioen van de ambtenaren niet meer garanderen, zijn Zuidas zakt in onder de last van de bankencrisis en de grote zorginstelling voor verstandelijk gehandicapten Philadelphia waarvan hij president-commissaris is, wankelt op de rand van faillissement door lichtzinnige investeringen. Daar horen we hem momenteel weinig over.
Des te luider klinkt Brinkmans stem, nu de recessie zijn bouwwereld dreigt te raken. Al in oktober waarschuwde hij dat er – tenzij de overheid met groot geld over de brug komt – in de bouw en aanverwante sectoren ten minste zestigduizend banen verloren gaan. En tijdens de presentatie van de prognoses van het Economisch Instituut voor de Bouwnijverheid (EIB), eind januari, gooide Brinkman nog wat olie op het vuur: “Overheden moeten niet klagen over geldgebrek. Als ze nú niet investeren, zit de bouw straks zó diep in de shit dat we er niet meer uitkomen.”
Bouwend Nederland heeft een lange reeks stimuleringsmaatregelen bedacht om het consumentenvertrouwen te herwinnen, de liquiditeit van bouwbedrijven te versterken en de bouwkosten te verlagen – onder meer door bouwactiviteiten naar het lage btw-tarief van 6 procent te verhuizen. Een prijslijst levert Brinkmans club er niet bij, maar zo’n laatste maatregel kost gauw 4 à 5 miljard euro.
De argumenten klinken vertrouwd. De bouw bepaalt het gezicht van Nederland. Met bijna een half miljoen banen in de sector zelf en ruim 150.000 in toeleverende bedrijfstakken is de bouw goed voor negen procent van de werkgelegenheid. En van het geld dat de overheid in de bouw steekt, lekt geen euro weg naar het buitenland.
Maar is het wel waar dat de bouw ‘diep in de shit’ dreigt te zakken? En klopt het dat stimulering van de bouw helpt tegen de recessie?
Het EIB-rapport is, tot ontstemming van Brinkman, wat relativerender getoonzet. De afgelopen drie jaar groeide de bouw als kool: er kwamen 25.000 banen bij, het personeelstekort nam toe, de vacaturelijsten werden langer. Die lucht loopt er dit en volgend jaar uit, 27.000 banen verdwijnen weer, de arbeidsmarkt normaliseert, in 2011 volgt herstel. Het zijn prognoses, geen vaste voorspellingen. Als de recessie hardnekkiger blijft dan nu wordt voorzien, kan het slechter uitpakken. Maar er is geen reden tot paniek.
De bouw is een conjunctuurgevoelige bedrijfstak, maar niet over de hele linie. Voor de aanleg en het onderhoud van wegen en spoorlijnen geldt dat niet, net zo min als voor de bouw van ziekenhuizen en scholen. Daarvoor bestaan overheidsprogramma’s, en die worden gewoon uitgevoerd. Dat geldt ook voor een groot deel van de bouw-, renovatie- en onderhoudsactiviteiten van de woningcorporaties die nauwelijks aan de wetten van de markt onderworpen zijn en die ook nog door het grotesteden- en het Vogelaarwijkenbeleid worden gesteund.
Zestig procent van de woningmarkt is een kopersmarkt. Die valt wél ernstig terug. Mensen stellen koop uit, aldus EIB-directeur Taco van Hoek, omdat ze niet zeker zijn van hun baan en de bank minder scheutig is met hypotheekleningen. Bovendien zakken de huizenprijzen, dan kun je beter even wachten. In die situatie de nieuwbouw stimuleren leidt er vooral toe dat de prijzen nog verder dalen. Leuk voor de kopers, niet voor de huizenbezitters met hoge hypotheken en hun banken.
De bouw wordt met graagte afgeschilderd als dé aanjaagmotor van de nationale economie, maar is juist een conjunctuurvolgende industrie. De recessie wordt veroorzaakt doordat de wereldhandel inzakt en de export stokt. Voor een zo open economie als de Nederlandse is algehele loonmatiging dan heel wat effectiever dan geld pompen in de bouw.
Het proefondervindelijke bewijs is ruim dertig jaar geleden geleverd. Tussen februari 1972 en september 1974 namen twee kabinetten samen zes geldinjecties in de bouw voor hun rekening, tot een totaalbedrag van ruim 2 miljard gulden. Dat was toen 4 procent van het nationale inkomen, naar vandaag vertaald 25 miljard euro. Resultaat: de werkloosheidscijfers bleven oplopen, óók in de bouw, en het overheidsbudget raakte hopeloos ontregeld.
Tien jaar later moest Elco Brinkman als jonge minister helpen de financiële rotzooi van de staat op te ruimen. Is hij die shit soms al vergeten?

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels