nieuws

Jaarboek ‘vergeet’ deel architectuur

bouwbreed Premium

‘Het beste van de Nederlandse architectuur in de volle breedte.’ Een boek met een dergelijke pretentie maakt nieuwsgierig. 32 Prachtige projecten zijn gekozen, maar er is iets vreemds aan de hand. Jan den Boer kan een groot deel van de hedendaagse architectuur niet terug vinden in het boek.

Het Jaarboek Architectuur in Nederland 2008/09 kiest opnieuw heel eenzijdig voor het historiserend modernisme. De witte doos van Loos, zo vernieuwend in het begin van de vorige eeuw, prijkt in een nieuwe uitvoering uitdagend op de cover. En het is een prachtige uitvoering, zonder meer. Maar de vraag is opnieuw waarom het historiserend modernisme zoveel aandacht krijgt, en de jaren dertigwoningen, die nu zo populair zijn en historisch gezien recenter dan de witte doos van Loos, geen aandacht krijgen.
Om hier een antwoord op te krijgen moet je goed zoeken in het boek. Nieuw in het boek is een calendarium, het meest significante nieuwsfeit per maand. En onder februari gaat het over het onderscheid in architectuursmaak tussen leken en architecten. Dat zou volgens de schrijvers een hardnekkige mythe zijn. Zij halen onder meer de smaaktest van FARO architecten aan, die zou bewijzen dat de burger echt niet alleen van retro houdt. Natuurlijk is dat zo, maar toen ik de maker van deze test, Jurgen van der Ploeg, enige tijd geleden interviewde, gaf hij juist aan dat het verschil nog groot is ook volgens zijn test. Deskundigen en leken konden zich soms echter zich wel vinden in de zogenaamde derde weg, waarin retro en modernisme verbonden worden. Ook die derde weg is echter niet te vinden in het architectuurjaarboek. De reden daarvoor wordt in hetzelfde nieuwsstukje over februari duidelijk. De test van FARO en de discussie over mooi of lelijk krijgt veel aandacht in de media, maar “de architectuurvakpers zwijgt”. En dat doet ze ook in dit jaarboek, behalve wanneer het op pagina 73 over natuur, cultuur en frituur gaat. Daar wordt erkend dat een ander onderdeel van de traditionele architectuurelite, het Stimuleringsfonds voor Architectuur (SfA) alle voorgestelde publicaties op het gebied van historiserende architectuur afwijst, dus ook hier zwijgt de architectuurelite. Dat zwijgen wordt overigens wel iets minder. Het boek ‘Verzonnen verleden’ dat dit jaar uitkwam toont juist alle retro-projecten die weliswaar ‘onecht’ en ‘niet waar’ zijn (volgens Jo Coenen), maar toch gebouwd worden. Leg deze twee boeken naast elkaar, en je hebt een prachtig overzicht van de hedendaagse architectuur. Boeiend is dat je de titels moeiteloos om kunt draaien. Ook het modernisme is een verzonnen verleden, en retro is architectuur van nu.
Als we dan die 32 projecten op hun waarde gaan beoordelen ten opzichte van de totale architectuurproductie, dan is de strakke witte doos van Powerhouse Company op de Veluwe echt een prachtige vorm van retro modernisme. En kun je zien dat het goed is dat ook dit elke keer opnieuw uitgevonden wordt.
De poging van de Zwarte Hond om het gemeentehuis op Terschelling uit te breiden kun je echter meer vraagtekens bij zetten. Natuurlijk is het goed dat na protesten van de bevolking het traditionalistische gemeentehuis uit 1954 is blijven staan. Maar om nu in 2009 opnieuw te kiezen voor een simplistische staal en glas aanbouw doet zowel het oorspronkelijke gemeentehuis als de omgeving ernstig tekort.
Voorbeelden die dit architectuurjaarboek boek niet halen en die meer uit alle stromingen putten, laten zien dat je veel genuanceerder om kunt gaan met het verleden, zonder alleen het bestaande traditionele gebouw te kopiëren. Een door de architect Gijs Hooft Graafland aangepaste kantoorvilla in Hilversum laat zien dat je de traditionele architectuur voor een deel kunt herhalen, met een moderner verbindingsstuk. Zo verschijnt steeds meer architectuur die verbindend is, de zogenaamde derde weg. Ik ben benieuwd wanneer het eerste boek van de architectuur vakpers verschijnt dat het zwijgen doorbreekt en deze derde weg, het verbindingsstuk tussen retro en modernisme, verbeeldt en verwoordt.

Samir Bantal e.a. Architectuur in Nederland.

Jaarboek 2008/09.
NAi uitgevers, Rotterdam, 2009. ISBN 978-90-5662-686-0.

Reageer op dit artikel