nieuws

Stadswal wijkt voor spoortunnel

bouwbreed

De spoortunnel in Delft is gegund. Bij het Delftse station ligt een middeleeuwse stadswal onder de grond op de plek waar de spoortunnel moet komen. Het plan is de muur uit te graven, te tekenen en te slopen, maar dat kan altijd tegenvallen. Een megaproject in de dop.

ProRail bouwt de komende jaren een 2300 meter lange spoortunnel dwars door de binnenstad. Op de eerste 800 meter loopt de oude stadwal. Ook het station komt ondergronds. Omdat het huidige spoorviaduct met 400 parkeerplaatsen eronder verdwijnt, is eveneens voorzien in een ondergrondse parkeergarage voor 650 auto’s. De gemeente draagt een steentje bij met een nieuw stadskantoor in combinatie met een Delfts blauwe stationshal, 1500 woningen en kantoren. De singel wordt doorgetrokken tot de historische molen die halverwege de Phoenixstraat staat en straks bovenop het dak van de tunnel uitmondt. Een unieke kans om de binnenstad een nieuw gezicht te geven, vindt wethouder Anne Koning van Delft. Ze waarschuwt ook dat Delftenaren de komende jaren niet ontkomen aan flink wat overlast van de werkzaamheden. Maar ook gedurende de bouw blijft de stad via het spoor en de tram bereikbaar.

Slap

De grond in Delft is slap. Pas op 22 meter ligt een zandlaag, niet makkelijk als op 8 meter diepte een spoortunnel moet komen. De gemeente heeft inmiddels veel ervaring met ondergronds bouwen in veengrond, onder meer de parkeergarage aan de Phoenixstraat, de Zuidwal en de Koepoortgarage. Extra complicatie vormt de historische stadsmuur, die Delft ooit beschermde tegen opdringerige Spanjaarden en andere onwelkom volk.
De wal is in de loop van de eeuwen onder de grond verdwenen om plek te maken voor nieuwe bebouwing. Door radar- en grondonderzoek heeft de projectorganisatie een goed beeld van de plekken waar ze muren en funderingen kunnen verwachten, maar niemand weet wat de bouwers straks precies zullen aantreffen. Het bestemmingsplan voorziet al in optekenen en sloop van de restanten. De archeologen zijn vooral nieuwsgierig naar de halfronde wachttorens in de muur.
Half juli is de opdracht gegund voor 355 miljoen euro aan de combinatie CrommeLijn (Dura Vermeer, CFE en Haverkort Voormolen). De bouwers zijn verantwoordelijk voor de twee 2300 meter lange tunnelbuizen met dwarsverbindingen, ondergrondse station, parkeergarage en inrichting van de openbare ruimte.
De eerste treinen rijden in 2013, de herinrichting is in 2016 voorzien. Vier jaar later moet het hele plan met de 1500 woningen, vooral in het duurdere segment, zijn afgerond. De fietsen verdwijnen onder de grond en in het huidige stationsgebouw komt een horecagelegenheid. De historische molen blijft behouden, maar zal tijdelijk worden opgetild of verplaatst. In overleg met de Molenstichting wordt naar de minst risicovolle oplossing gezocht. Zeker is al dat het relatief zware molenhuis tijdelijk van de molen wordt gezaagd.

Contract

Het d0x26c-contract geeft de bouwers relatief veel ruimte om het komende half jaar de puntjes op de i te zetten. De combinatie mag zelf kiezen voor optimale bouwmethoden, fasering en planning. De inmiddels beproefde wanden-dakmethode staat vast. Op sommige punten zullen de damwanden op 2,5 meter van bestaande woningen lopen en diverse andere huizen ontkomen niet aan de slopershamer. De historische Prinsenhof en hof van Delfland liggen op iets grotere afstand, maar (dreigende) verzakkingen zullen scherp in de gaten worden gehouden.
De betonnen elementen voor de tunnelwanden worden ter plekke in de bouwput gegoten. Daarmee wordt voorkomen dat grote vrachtwagens met prefab-elementen door de stad rijden. Wapeningskorven, betonmolens en damwanden zijn in groten getale nodig om de tunnel, maar ook de parkeergarage te bouwen. De gemeente heeft daarvoor de voorkeursroute via de provinciale weg en de Sebastiaansbrug aangewezen. De brug kampt echter met slijtage en moet eerst worden versterkt om vrachtverkeer aan te kunnen. De verwachting is echter dat die werkzaamheden ruim voor de bouw van de tunnels klaar is.
De eerste bedrijven trekken weg uit de spoorzone: Installatiebedrijf Aad Valkenburg vertrekt naar bedrijvenpark Ruyven en Glashandel Zantman verhuist naar de Rotterdamseweg. De bewoners van de slooppanden hebben tot volgend voorjaar de tijd om te verhuizen. Begin volgend jaar wordt begonnen met het verleggen van kabels en leidingen, maar de bouw van de tunnel volgt pas na de bouwvak van 2009. De planning voorziet in twee of drie bouwstromen tegelijk, met de opzet om alleen overdag te werken. Als de planning echt uit de hand dreigt te lopen, is nachtwerk nog een laatste optie.
Het is de bedoeling om met de oostelijke buis te beginnen, relatief ver van het bestaande viaduct. Zodra de eerste tunnel klaar is, kan het viaduct tegen de vlakte en is er ruimte voor de bouw van de tweede buis. In de tweede buis komen in eerste instantie geen rails, maar die kunnen kan zonder extra overlast worden gelegd zodra de extra sporen nodig zijn. Waarschijnlijk tussen 2015 en 2020.
Aan die beslissing is een lange discussie voorafgegaan. De eerste plannen dateren al van 1988, maar nog in 2003 schrapte oud-minister Peijs het totale budget in een bezuinigingsronde. Volgens de minister was een tunnel alleen nuttig als stedenbouwkundige ingreep, maar volstrekt overbodig voor reizigersvervoer. De Tweede Kamer was boos en in 2005 kwam ze alsnog met geld over de brug: Aanbestedingsmeevallers als gevolg van de bouwfraudeaffaire.

Lastig

De beginfase was in meerdere opzichten lastig: de keus voor een architect verliep in twee rondes waarbij Mecanoo als lachende derde de opdracht voor de stationshal/stadskantoor binnensleepte. Ook de aanbesteding van de tunnel duurde ongewoon lang door getreuzel over de keus van twee of vier sporen en oplopende marktprijzen waardoor de budgetten tot drie keer toe zijn opgehoogd.
Met een nieuw kabinet en een nieuwe minister kreeg het Rondje Randstad tussen de vier grote steden wel steeds meer prioriteit. De benodigde miljoenen werden met hulp van de gemeente, stadsregio, provincie en Rijk bij elkaar gesprokkeld en de risico’s grotendeels richting Rijk geschoven. Het spoordeel komt op ruim een half miljard euro uit, maar de totale plannen vergen een investering van ruim een miljard euro. n

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels