nieuws

‘Echte natuur is niet aangeharkt, dat is gewoon een chaos, een zooi’

bouwbreed

Fotograaf en ecoloog Ruben Smit maakte samen met ingenieursbureau Grontmij en zandwinningsbedrijf Dekker van de Kamp een boek over de landschapsverandering rond de grote rivieren.Eeuwenlang al beteugelen Nederlanders het water. Sinds een paar jaar laten we meer over aan de natuur zelf. Fotograaf en ecoloog Ruben Smit legde die verandering van denken en landschap vast in het boek Rijzende Rivier. “Wat we ooit bestreden laten we nu zijn gang gaan. Dat wringt en fascineert.”

Smit is een bevlogen fotograaf. Voor hem geen snelle kiekjes maar een uiterst zorgvuldige voorbereiding. Meestal keert hij vele malen terug naar eenzelfde plek voor de perfecte plaat. Van tevoren controleert hij alle condities, hoeken en gaten. Maar het blijft natuurfotografie en de natuur is wispelturig. “Ik ben dus niet zo snel tevreden. Weet dat er soms meer inzit. Dat is af en toe frustrerend.”
Smit raakte in de ban van het veranderend rivierenlandschap door zijn tochten door Nederland. “De Blauwe Kamer, hier in de buurt. En de Gelderse Poort bij Nijmegen. Ik had al snel in de gaten dat er iets bijzonders gebeurde maar was verrast door de enorme schaal en de snelheid waarmee het landschap veranderde. Ik besefte me dat dit kwam door een volstrekt nieuwe benadering van landschapsbeheer. Uniek in de Nederlandse geschiedenis.”
Het idee voor een boek ontstond omdat Smit merkte dat er ook veel scepsis was. “Er ontstond een nieuw soort natuur waar we in Nederland nog niet aan toe waren. Onkruid­soorten die we eeuwenlang bestreden keerden terug langs rivieroevers. Maar dat vinden we eng. We hebben het niet in de hand. Met mijn boek wil ik mensen bewust maken van het feit dat de nieuwe benadering voordeel oplevert. Voor de natuur en voor onszelf. Het moet een aanzet zijn voor een discussie over hoe ons toekomstige landschap eruit kan zien. Door mijn wetenschappelijke achtergrond probeer ik mensen iets te leren. Dat gaat makkelijker met behulp van mooie plaatjes.”
Smit werkte vier jaar aan ‘Rijzende Rivier’. Vier jaar waarin hij één keer bijna verdronk doordat hij de kracht van het water onderschatte. Maar ook vier jaar waarin hij steeds verbaasder raakte over wat hij aantrof. “De snelheid waarmee het landschap zonder ingrijpen verandert is gigantisch. Dat had ik niet kunnen bevroeden. Op de natte grond groeit in twintig jaar al een volwaardig bos. Er ontstaat een wildernis waar ik verbaasd van ben. De waterkwaliteit neemt enorm toe waardoor soorten die uitgestorven leken weer terugkeren. Binnen tien jaar zijn er verloren gewaande libellesoorten en ééndagsvlieg-soorten terug. Ik heb een prachtige foto van het uitvliegen van de soort zomersneeuw, een bijzondere soort eendagsvlieg die tijdens het massaal uitzwermen witte wolken vormt, vandaar de naam.”
Smit zag tijdens zijn tochten dat de nieuwe landschappen niet puur ontstaan omdat wij mensen onze handen van het beheer hebben afgetrokken.
“Juist niet. De menselijke bedrijvigheid is in sommige gebieden zelfs groter. Er wordt gebaggerd, grind en zand gewonnen, dijken verlegd. Maar mens en natuur zijn veel meer dan voorheen bondgenoten. En dat moeten we ook zijn als we ook in de toekomst droge voeten willen houden. Want Nederland staat vanaf twee kanten onder druk. Niet alleen de stijgende zeespiegel, maar ook de steeds extremere afvoer door onze rivieren maakt dat het rivierenlandschap steeds meer een geïntegreerd landschap wordt waar mens en natuur samenkomen. Deze nieuwe manier van denken rond de rivieren levert in mijn ogen een win-win-win-situatie op: mooiere natuur, grondstoffenwinning en creatiever waterbeheer.”
Met zijn boek wil Smit ook laten zien dat onze visie op natuur aan het omslaan is. “Lange tijd is de Nederlandse opvatting over natuur nogal agrarisch van aard. Veel planten zagen we als onkruid, dieren als eng en lastig. Maar echte natuur is niet aangeharkt, dat is een zooitje, chaos. En dus tegelijkertijd ontoegankelijk en onveilig voor mensen. Dat vonden we eng. Daarom is het zo interessant dat we op zoveel plaatsen weer teruggeven wat we ooit hebben overwonnen. Mijn boek is een weerspiegeling van de omslag en tegelijkertijd een betoog voor het loslaten van dat conservatieve natuurbeheer en -beleid.”
Omdat het maken van een boek als Rijzende Rivier nogal kostbaar is zocht Smit met ingenieursbureau Grontmij en met zandwinningsbedrijf Dekker van de Kamp. Beide bedrijven zijn actief in het (rivier)landschapsbeheer en wilden graag meehelpen met het project. Smit: “Het is weer eens iets anders dan een lijvig en saai rapport. Mooie beelden zeggen veel meer.”
Want dat is een andere drijfveer van Smit. Mensen nog bewuster maken van dat het vijf voor twaalf kan zijn. Wat dat betreft is hij pessimistisch: “We gaan in de komende jaren zeker een flinke watersnoodramp meemaken. Daar kun je op wachten. Steden als Delft en Gouda liggen ik weet niet hoe diep onder zeeniveau. We beseffen ook nog niet dat we over een jaar of dertig meer voor energie betalen dan voor onze hypotheken. Maar anders dan veel andere milieujongens – vaak zeikerds als je het mij vraagt – denk ik dat je mensen eerder aan het denken zet als je ervoor zorgt dat het niet te veel een slechtweershow wordt. Vandaar dit boek met mooie foto’s. Met als boodschap: moet je kijken wat je ervoor terug krijgt. We kunnen aan het milieu denken en tegelijkertijd iets heel moois en waardevols creëren.” n

Fotografische duizendpoot

Ruben Smit promoveerde in 2002 aan de Wageningen Universiteit. Gedurende zes jaar was hij universitair docent. Zijn foto’s worden gebruikt in nationale en internationale tijdschriften zoals National Geographic, NaturFoto, Grasduinen en Wildlife Magazine. Hij heeft diverse fotoprijzen gewonnen. Zo won hij de eerste prijs in de categorie ‘mens 0x26 natuur’ bij de Europese Natuurfotograaf van het jaar wedstrijd. In 2005 won hij de eerste prijs bij de BBC Wildlife Photographer of the year wedstrijd in the categorie ‘Diergedrag’ met een oer-Hollandse foto van parende padden. Hij gebruikt zijn ecologische en fotografische kennis om columns, artikelen en boeken te schrijven.
Zijn boek ‘Rijzende Rivier’ (ISBN 9789052107172) kost 29,95 euro (excl. verzendkosten) en is onder andere te koop via de website www.rubensmit.nl

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels