nieuws

Water nieuwe wijk zuiveren met zandfilters

bouwbreed Premium

Het zuiveren van oppervlaktewater gebeurt in Leidsche Rijn met verticaal doorstromende zandfilters. Een van de voordelen van deze vernieuwende oplossing is dat het oppervlak van het filter vrij is in te richten.

Rond 2009 begint in de Utrechtse uitbreidingswijk de aanleg van circa 6 hectare (zo’n twaalf voetbalvelden) aan zandfilters. Het zandfilter moet vooral fosfaat verwijderen dat uitspoelt vanuit de voormalige agrarische grond, maar zorgt ook dat stikstof, bacteriën, zware metalen en zwevende stof verdwijnen. Na zuivering kan op het oppervlaktewater worden geloosd. De doelstelling in Leidsche Rijn is namelijk om in de watergangen helder oppervlaktewater -met een doorzicht van meer dan een meter – te realiseren en zo een toegevoegde waarde aan de openbare ruimte te bieden.
Recentelijk is in de nieuwbouwwijk een proef met zandfilters succesvol afgerond. De proeflocatie omvat twaalf kleine (170 vierkante meter) en één groot filter (2200 vierkante meter). Een filter bestaat uit een laag zand van 1 meter dik, waaraan in wisselende samenstelling ijzer en kalk (carbonaat) zijn toegevoegd. “Het is bekend dat fosfaat zich bindt aan metalen. Met deze zandfilters verwijderen we fosfaat zonder toevoeging van chemicaliën. We voegen ijzerkorrels toe, maximaal 5 procent, waar het fosfaat zich aan hecht; de kalk versterkt het zuiveringsproces”, verklaart Cas Verhoeven, hoofd stedelijke waterinstallaties bij de gemeente Utrecht dat de proef samen met Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden uitvoerde.
Voor het zuiveren van relatief schoon oppervlaktewater in een gesloten stedelijk watersysteem zijn zandfilters nooit eerder op deze schaal toegepast. Normaliter wordt de techniek gebruikt voor het zuiveren van het effluent van rwzi’s, dat veel meer nutriënten (zoals fosfaat) bevat. “Waterzuivering met zandfiltratie gebeurt wel meer, maar nooit voor dun water en zonder chemische toevoegingen. Ook de manier waarop de filter wordt bedreven, is nieuw. De zogeheten fill-and-drawmethode (vullen en leegmaken) maakt een buizenstelsel overbodig, waardoor het oppervlak van het filter op verschillende manieren is in te richten. Op de filters kan riet komen, maar ook een basketbalveld.”
De proef omvatte twaalf velden om uit te vinden hoeveel kalk en ijzer nodig is. “We hebben bewezen dat deze zuiveringsmethode werkt, zelfs beter dan we verwachtten. Zonder toevoeging van chemicaliën (zoals chloriden) zakken de concentraties van ongeveer 0,3 mg/l naar 0,05 mg/l. Dat resultaat is vergelijkbaar met drie korrels zout in een badkuip naar één korrel zout. Met deze ondergrens zijn we er zeker van dat geen algengroei optreedt.”

Zelfregulerend

Door aanvoer van regenwater en kwel is het systeem zelfregulerend. Het water wordt rondgepompt, waarbij steeds een stroompje van 200 liter per uur door het filter gaat.
Het oorspronkelijke plan was om een zeer groot helofytenfilter aan te leggen. Maar het rietbedfilter werd uiteindelijk omgebouwd tot zandfilter. “Bij een helofytenfilter zorgt riet voor de verwijdering van nutriënten. Dit proces gaat langzaam en vergt veel ruimte die in stedelijke gebieden schaars en duur is.”
Een zandfilter is weliswaar duurder in aanleg, maar neemt drie keer minder ruimte in. Het omslagpunt waarbij een zandfilter rendabel wordt, ligt bij een grondprijs van ongeveer 16 euro per vierkante meter. De bouwgrond in Leidsche Rijn kost rond de 500 euro/m2.
Volgens Michael de Burger, projectleider van de filterproeven bij het hoogheemraadschap, leent het zandfilter zich met name voor nieuw stedelijk gebied waar de ruimte beperkt is. “Deze oplossing is zinvol als je het water in een gesloten systeem kunt houden, zodat je het schonere water kunt hergebruiken in het oppervlaktewater. We gaan het filtersysteem in Leidsche Rijn combineren met een ecologische groenzone die twee tot driemaal zo groot is.”
Het proefveld blijft voorlopig liggen voor eventueel aanvullend onderzoek. Het project krijgt mogelijk navolging in een nieuwe wijk van Almere. Over twee jaar moet het definitieve zandfilter klaar zijn.

Reageer op dit artikel