nieuws

Ingrijpende verandering in rolvan ingenieurs

bouwbreed Premium

Schoksgewijs komt de uitvoerende bouw op andere gedachten. Een prikkel hier, een versnelling daar. De impulscampagne van vernieuwingsbeweging PSI Bouw werpt langzaam vruchten af.

Op 11 maart zijn in De Reehorst in Ede de ingenieurs aan de beurt om bij zichzelf de rade te gaan. Thema: de veranderende rol van de bouwingenieur. Alle partijen in het bouwproces rekenen op hun vaardigheden.
Maar de verhoudingen zijn afgelopen tien jaar drastisch gewijzigd. In plaats van de klassieke aanbestedingen melden zich contractvormen waarin de aannemer de verantwoordelijkheid neemt voor het ontwerp, de engineering, het onderhoud en desnoods de financiering. Met de verlegging van de aansprakelijkheid groeit het aantal juridische procedures. Een klap op de vuurpijl is de versterkte vraag naar transparantie en integriteit. De fraudeaffaire heeft alle spelers in de bouwketen goed aan het denken gezet.
“De parlementaire bouw-enquête heeft veel losgemaakt”, zegt Alex Straathof. De psycholoog en organisatiedeskundige is, sinds de bouw in de verdachtenbank kwam, nauw betrokken bij de omslag naar het nieuwe bouwen. Samen met Pim van der Pol schreef hij in opdracht van PSI Bouw het boek Bouwen aan Integriteit, dat het begin werd van een bewustwordingsproject met dezelfde naam. De titel van de uitgave wordt voortgezet in een nog gestalte te geven adviesbureau van het tweetal.
Straathof constateert een versnelde verzakelijking van de kant van de overheid. Steeds meer wordt aan de markt overgelaten. Verhoudingen wijzigen daardoor.
“Aannemers veranderen voor een gedeelte in ontwikkelaars. Ze nemen grondposities in en kopen zo mogelijk ingenieursbureaus op. De bureaus van de ingenieurs hadden vroeger een heldere rol als adviseur van de overheden. Tegenwoordig nemen ze zelf deel aan bouwconsortia en hebben ze bouwers als klant”.
De culturen van bouwbedrijven en ingenieursbureaus vertonen volgens Straathof grote verschillen. Door de nauwe relaties met de overheden kwamen voor ingenieurs waarden als zorgvuldigheid en degelijkheid centraal te staan. Niets mis mee, maar toch wel ander gedrag dan van de bouwers die hun geld uit de markt moeten halen.
Door de nieuwe werkwijzen komen de ingenieurs meer in de wind te staan, krijgen onverhoeds te maken met imagoschade. Hoe ga je met fouten om? Wat te doen met conflicterende belangen van overheden en aannemers?

Bos en Lommer

“Neem een project als Bos en Lommer in Amsterdam. Heel complex. Er wordt begonnen zonder dat vanaf het begin de exacte verantwoordelijkheden helder zijn. Je ziet iets misgaan, hoe ga je daar als individuele ingenieur mee om? Ander voorbeeld: de Belastingdienst ontdekt bij een steekproef dat in de bouw voor 20 procent zwart gewerkt wordt. Zoiets roept ook voor ingenieurs vragen op. Zwart uitbetalen gaat niet ongemerkt. De uitbetalingen vinden cash plaats of via de boekhouding.”
Straathof verwacht dat de grote ingenieursbureaus richting kunnen geven aan integriteitontwikkeling. Tot eenzelfde strategie kwamen begin dit jaar de zeven grootste aannemers van ons land.
“De bouwers dragen hun regels uit bij de onderaannemers. Aan iedere grote zitten heel veel kleintjes vast. Dwang is bij een verandering van cultuur erg moeilijk. Je bent afhankelijk van het inzicht dat mensen krijgen. Integriteit draagt in ieder geval bij aan het goede imago van een bedrijf. Onderzoek in de Verenigde Staten heeft uitgewezen dat ondernemingen met een sterke identiteit beter zijn, meer winstgevend”.
Of de cultuuromslag in de uitvoerende bouw zal slagen? Alex Straathof is optimistisch. “De bouw is met zijn omzet van 56 miljard euro enorm belangrijk. De sector staat voor 10 procent van de Nederlandse economie. Menig Afrikaans land verdient niet zo veel als de 450.000 mensen in onze bouwsector. Aan de andere kant kun je niet verwachten dat een zo grote sector ineens maar om gaat. Het belangrijkste is dat het peloton op gang komt. Dan ontstaat vanzelf een hefboomwerking”.■

Reageer op dit artikel