nieuws

Pps is effectief middel om files te beperken

bouwbreed

Indien wordt gekozen voor pps (in de vorm van innovatieve contracten) moet RWS zich wel meer gaan specialiseren op de wijze van aanbesteden van dergelijke samenwerkingsovereenkomsten. Het Ministerie van V & W zou zich van zijn beste kant laten zien als het optimaal gebruik gaat maken van de snelste leerlingen van de klas.

Indien wordt gekozen voor pps (in de vorm van innovatieve contracten) moet RWS zich wel meer gaan specialiseren op de wijze van aanbesteden van dergelijke samenwerkingsovereenkomsten. Het Ministerie van V & W zou zich van zijn beste kant laten zien als het optimaal gebruik gaat maken van de snelste leerlingen van de klas.
Bereikbaarheid
“We hebben het duidelijk niet goed gedaan”, stelde de projectdirecteur groot onderhoud van het ministerie van V & W recentelijk in het NRC Handelsblad. “Wij zullen snel moeten leren hoe het beter kan”.
Het ministerie, in de gedaante van Rijkswaterstaat (RWS), is – ondanks de grote inzet van haar ambtenaren – niet de snelste noch de creatiefste leerling. Dat ligt aan de aard van de overheid, die ervoor zorgt dat zij maar in geringe mate prikkels tot verbetering van haar prestaties ondervindt. Het bedrijfsleven is daar veel beter toe in staat, mits er maar op de juiste manier wordt geprikkeld. Innovatieve contractvormen of ook wel publiek-private samenwerkingsvormen gaan juist uit van deze prikkel. In deze samenwerkingsvormen legt RWS meer taken en risico’s bij het bedrijfsleven, dat hiervoor wordt betaald op basis van bewezen diensten. Hiermee is ook de kans op debacles te verkleinen.
Een belangrijk product van Rijkswaterstaat is bereikbaarheid – de mate waarin je kan doorrijden van A naar B. Stel nou eens dat RWS een particulier bedrijf was en dat haar financieel resultaat afhankelijk zou zijn van het succes waarmee zij bereikbaarheid zou realiseren. Dan had het in de situatie van de fileproblematiek rondom Utrecht een bittere financiële pil te verwerken gekregen. Een paar van dergelijke debacles en het faillissement zou naken. De publieke dienst Rijkswaterstaat wordt dan ook niet zo geprikkeld. Voor het product bereikbaarheid betalen wij met zijn allen via de belastingen en de hoogte van de belastingen is geenszins afhankelijk van het presteren van RWS (of enige andere publieke dienst).
Rolverdeling
Bij het vormgeven aan het product bereikbaarheid is RWS gewend verantwoordelijk te zijn voor de planning en wijze van uitvoering van het groot onderhoud aan de snelwegen. De uitvoering van het onderhoud zelf besteedt zij aan. De aannemer is dan op zijn beurt verantwoordelijk voor de uitvoering volgens plan. Rijkswaterstaat’s plan wel te verstaan. Voor hem is er dan ook niets aan de hand. Hij houdt zich aan het contract en ondervindt geen enkele hinder van de files die het onderhoud veroorzaakt.
Het wordt snel duidelijk dat hier iets mis is met de rolverdeling. Hoewel het misschien nog verdedigbaar is dat RWS – als publieke dienst – niet duidelijk financieel geprikkeld wordt om de bereikbaarheid te maximaliseren, is het ronduit zorgwekkend dat de uitvoerende aannemer geen financiële consequenties ondervindt naarmate de prestaties achter blijven. De partij die het best te motiveren is wordt zo niet ingezet voor het einddoel, namelijk de bereikbaarheid en dus de doorstroming op de Lekbrug, maar voor een afgeleid doel, namelijk het volgen van de planning van RWS. Hiermee wordt niet de bereikbaarheid geoptimaliseerd, maar de uitvoering van de planning van RWS.
Nu de situatie van enkele weken terug rondom Utrecht. RWS heeft zich naar onze mening verkeken op het effect van de afsluiting van rijbanen op de Lekbrug voor het verkeer op de A27, heeft zich verkeken op de hoeveelheid verkeer en is vergeten het effect van files op de A27 voor aangekoppelde wegen zoals de A2 (het ‘netwerk effect’) mee te laten wegen. Hierdoor deden zich niet alleen gigantische opstoppingen voor maar werden ook de werkzaamheden verder vertraagd. Met nog meer maatschappelijke kosten tot gevolg.
Stel, RWS had ook de planning en wijze van uitvoering van het groot onderhoud aan de Lekbrug uitbesteed aan de aannemer en hem vervolgens betaald naar rato van de tijdens het onderhoud gerealiseerde bereikbaarheid. Dus minder geld bij meer files. De aannemer had dan de bereikbaarheid als apart product gezien. Hij had al zijn kennis en creativiteit aangewend om zo min mogelijk files te veroorzaken. De kans is groot – dat blijkt ook uit ervaringen met een dergelijke aanpak – dat een private partij de situatie beter had ingeschat en beter in staat was geweest om het effect ervan op de beschikbaarheid te minimaliseren, simpelweg omdat zij zou zijn afgerekend op de tijdens het onderhoud gerealiseerde bereikbaarheid. Bovendien was hen het er alles aan gelegen geweest om bij tegenvallende omstandigheden het uiterste te doen om de beschikbaarheid te maximaliseren.
Er bestaan andere contractvormen – die overigens al enige tijd op beperkte schaal door de overheid worden gebruikt – waarin niet alleen de uitvoering, maar ook een breder pakket van taken en verantwoordelijkheid zoals ontwerp, planning en het bepalen van de uitvoeringswijze kunnen worden uitbesteed aan een opdrachtnemer. Deze opdrachtnemer wordt vervolgens gedurende een bepaalde periode beloond op basis van een bepaalde output (zoals beschikbaarheid van een weg). Zoals bekend komt via deze contracten een samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven tot stand die met de afkorting pps wordt aangeduid. Door middel van toepassing van pps hadden onverwachte drama’s als de verkeerschaos rond Utrecht grotendeels kunnen worden voorkomen. Bovendien kan RWS leren van de aanpak van het bedrijfsleven voor de projecten die zij niet op deze innovatieve manier aanbesteed. Dit is niet zo lang geleden ook met veel succes toegepast bij de aanbesteding van bouw en onderhoud van nieuwe snelwegen. Goede voorbeelden hiervan zijn de successen rond de N31 tussen Leeuwarden en Drachten. Niet alleen levert de opdrachtnemer daar veel goedkopere, maar ook veel betere dienstverlening dan RWS op de traditionele manier zou doen. De reden dat RWS deze contractvormen niet grootschaliger toepast – en dus ook niet heeft toegepast op de Lekbrug of de andere grote onderhoudsprojecten, is dat zij als wegbeheerder de controle over alle wegen en wegdelen wil behouden. Die eenheid van beheer zou er voor zorgen dat geen situatie ontstaat waarin het onderhoud van de verschillende delen niet op elkaar is afgestemd. Deze redenering is begrijpelijk maar niet terecht om twee redenen.
De eerste reden is omdat nu duidelijk is gebleken dat RWS zelf slecht in staat is tot een dergelijke afstemming. De tweede reden is dat innovatieve pps (contract) vormen bij uitstek geschikt zijn om kaders te stellen waarbinnen de opdrachtnemer vrijheid van handelen krijgt. Afstemming van onderhoud op de ene weg en de effecten daarvan op andere wegdelen kan een zeer goed onderdeel zijn van dit kader. En daarbij moet de optimale schaal van het aan te besteden onderhoud nog worden bepaald.
Melchior Bauer, Marcel Ham en
Jeroen in ’t Veld zijn werkzaam bij de RebelGroup Advisory BV in Rotterdam.
marcel.ham@rebelgroup.nl

Onlangs was Utrecht tijdelijk onbereikbaar door lange files als gevolg van groot onderhoud aan de Lekbrug. De maatschappelijke kosten van deze files zijn gigantisch. Dat moet volgens Melchior Bauer , Marcel Ham en Jeroen in ’t Veld anders. De overheid heeft namelijk met pps een effectief middel om de files – veroorzaakt door groot onderhoud – en de maatschappelijke kosten die daaraan verbonden zijn te minimaliseren.

Er is iets mis met de rolverdeling

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels