nieuws

Grip op compromisloze kribben Prijsvraag

bouwbreed

Eeuwenlange ervaring is niet toereikend om de vertrouwde én nieuwe functies van rivierkribben te verenigen. Het gaat om een fikse spagaat waarin Rijkswaterstaat zich bevindt: enerzijds de welkome functie van kribben om de scheepvaart te bevorderen, veilig en vlot, met name bij laag water. Anderzijds de nieuwe eisen bij maatgevend hoog water, waarbij kribben een obstakel vormen voor snelle waterafvoer. Tegenstrijdige functies, maar volgens Fred Jonker mag die tegenstrijdigheid niet leiden tot een compromis, waar een optimum moet zegevieren.

In het kader van collectieve kennisontwikkeling voert Rijkswaterstaat Oost-Nederland in samenwerking met de CUR het project �Kribben van de Toekomst� uit. Gezien haar rol in relatie tot de markt schrijft de CUR onder meer een prijsvraag uit. De prijsvraag moet het bedrijfsleven inspireren om met levensvatbare ontwerpen te komen voor dat optimum. Nieuwe ideeën zijn nodig. Ook vanuit de bouw. Het is naar mijn mening alleen mogelijk om dat optimum te bereiken als wij met elkaar een ontwikkeltraject in gaan. Bedrijfsleven en Rijkswaterstaat samen, met de CUR als intermediair. Het past ook binnen het adagium van Rijkswaterstaat: �de markt, tenzij�. Ofwel ruimte voor marktbetrokkenheid, omdat je als Rijkswaterstaat niet de kennis of creativiteit in pacht hebt. Een beroep op het bedrijfsleven is voor Kribben van de Toekomst essentieel, omdat Rijkswaterstaat niet in een patstelling of zwak compromis wil belanden. Daarvoor zijn de kribben té bepalend voor zowel scheepvaart als toekomstig waterbeheer.

Afvoercapaciteit

Het project Ruimte voor de Rivier, de uitwerking van het kabinetsstandpunt naar aanleiding van de hoogwaterperikelen in 1993 en 1995, betekende een omslag. In plaats van dijken te versterken en te verhogen, wordt voortaan gekeken naar de mogelijkheden om de rivier meer ruimte te geven. Bijvoorbeeld via het verlagen van uiterwaarden, het landinwaarts verleggen van dijken, oeverontwikkeling en het creëren van retentiebekkens. Maar ook het verlagen van de rivierkribben is een veelgenoemde optie. Het ligt voor de hand om de afvoercapaciteit van de rivieren op die wijze te vergroten. Een metertje lager. Maar de effecten hiervan voor de scheepvaart zijn enorm. Alleen al voor zichtbaarheid en aanzanding. We hebben de kribben voor de scheepvaart nodig om bij laag water de rivier begaanbaar en veilig te houden. Een stap vooruit op het gebied van wateroverlastbestrijding via verlaging van de kribben betekent naar mijn mening twee stappen terug voor de scheepvaart.

Vandaar dat Rijkswaterstaat voor een dilemma staat en met het project Kribben van de Toekomst de tegenstrijdige functies wil oplossen. Rekening moet worden gehouden met modern waterbeheer, dat inspeelt op extremen. Nat wordt natter en droog wordt droger. Tegelijkertijd moet de functie van kribben voor de scheepvaart niet worden veronachtzaamd. Integendeel, de scheepvaart zal groeien en hogere eisen stellen aan rivierbeheer. Daarbij wordt gestreefd naar efficiënt onderhoud van kribben. De beheerskosten zijn relatief hoog.

Stroomlijnen

Uit oogpunt van scheepvaart moeten stremmingen als gevolg van onderhoud aan kribben geminimaliseerd worden. Voorts moeten de morfologische, ecologische en landschappelijke aspecten (wederom) een plek krijgen in de toekomstige kribben. En dan zijn er nog de vissers die graag op de kribben plaatsnemen omdat bij de kribkop veel vis zwemt. Deze ontwerpopgave wordt nu in de vorm van een prijsvraag bij de markt gelegd. In de overtuiging dat het beoogde optimum alleen wordt bereikt als wij over elkaars schutting heenkijken. Om die kennisuitwisseling te stroomlijnen fungeert de CUR als intermediair en organiseert zij de prijsvraag. Juist omdat de CUR al kennis uit het bedrijfsleven bundelt, mede door bedrijfsleven en overheden bij elkaar te brengen. Gekozen is voor een traject waarbij iedereen anoniem een ontwerp kan indienen.

Een vertrouwenscommissie toetst de in te dienen ontwerpen en selecteert er maximaal vijf. Die worden elk met 20.000 euro bekroond en wellicht in een vervolgtraject verder uitgewerkt, tegen een honorarium voor gemaakte kosten bij de prijsvraag, én te maken kosten bij de verdere ontwikkeling.

Nu besef ik dat sommige industrieën, waaronder de bouw, misschien denken dat het ontwerpen van kribben nu niet meteen de meest lucratieve innovatie lijkt. Maar als ik voorreken dat er alleen al in de Rijn en Waal zo�n 800 kribben zijn, die mogelijkerwijs aangepast moeten worden en die elk afzonderlijk fors van formaat zijn, tot 75 meter lengte, dan vergt de aanpak straks een grote (ver)bouwopgave.

Wellicht hoeft het wiel niet opnieuw te worden uitgevonden. Ik verwacht veel van het combineren van bestaande kennis. Of er moet een Willie Wortel opstaan met een totaal ander idee. Daarbij teken ik op voorhand aan dat het lastig wordt om in te schatten hoe nieuwe ontwerpen zullen uitpakken, omdat je pas na vele jaren met een stelsel van kribben werkelijk ervaart hoe een rivier en z�n omgeving reageren op een bepaalde ingreep. Rekentechnieken en modelonderzoeken zijn helaas nog niet zover dat ze dat gedrag voldoende nauwkeurig kunnen voorspellen.

De rivier, het water en de klimatologische omstandigheden blijven grillig. Het lijkt mij een fantastische uitdaging voor de bouw om grip te krijgen op die grilligheid. Niet alleen de Nederlandse bouw, want de prijsvraag strekt zich wereldwijd uit, omdat rivierkribben overal voorkomen, van Duitsland tot Bangladesh en van Amerika tot China. Ik ben overtuigd van de ideeënrijkdom van het Nederlandse bedrijfsleven.

Ing. Fred Jonker

Research manager Civieltechnisch Centrum Uitvoering Research en Regelgeving (CUR),Gouda

Rijkswaterstaat stelt in het kader van de prijsvraag �Kribben van de toekomst� alle bekende studies ter beschikking. Tevens zal een modelrivier van zo�n 10 kilometer als uitgangspunt worden genomen. Men kan ontwerpen indienen tot 6 september van dit jaar. Eenvoudig is het niet. Hoog genoeg bij laag water, laag genoeg bij hoog water, onderhoudsarm, ecologisch, landschappelijk, het idee zal verder moeten gaan dan de huidige constructie van zand, grind en zetsteen. Tevens moet rekening worden gehouden met het verwijderen van de aanwezige constructies.

www.kribbenvandetoekomst.nl

Rivier, water en klimatologische omstandigheden blijven grillig

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels