nieuws

Picknicken en skaten in strijd tegen terreur

bouwbreed Premium

Picknicken op het dak van gebouwen, skaters en zwervers die de anonimiteit doorbreken en bewakingscamera’s als attractie. Gebruikers van de stad zijn inventief in het benutten van objecten voor doelen waarvoor ze niet zijn bedacht. En geven daarmee een positief antwoord op de dreiging van terreur.

D e Haagse architect-stedenbouwkundige ir. Tim de Boer werkt, aangemoedigd door een beurs van de Jaap Bakema Foundation, aan een nieuwe manier van kijken naar de bouw van steden. Nodig door een nieuwe manier van oorlogvoeren die van binnenuit komt: het terrorisme.
Forten, stadsmuren, grensbewaking en internationale samenwerkingsverbanden als de Navo zijn in de loop van de geschiedenis effectieve middelen geweest om vijanden buiten de deur te houden. Legers konden ermee worden gestopt. Maar terroristen gaan aan zulke barrières moeiteloos voorbij.

Ambassade

Wellicht teleurstellend is De Boers boodschap voor degenen die rekenen op opdrachten voor de bouw van zware beveiligingsconstructies. Want die zullen er niet veel komen, verwacht hij.
Ter illustratie wijst hij naar de Amerikaanse ambassade in Den Haag. Als een modern fort met zware bewaking verstoort deze een binnenstedelijke omgeving die juist hoort tot het beste wat Den Haag te bieden heeft. De wereld zal er niet door veranderen; terroristen rijden wel een straatje verder. “Voor aanslagen zijn altijd genoeg doelen over. Je kunt geen hele stad beveiligen als een luchthaven.”

Schade

Daarom verkiest De Boer een andere benadering. Een die recht doet aan het vrije en openbare karakter van steden. Want als je daaraan tornt, scoren terroristen in zijn ogen juist gemakkelijk. “Je hebt al een enorme schade voor er een aanslag is gepleegd.”
Het eerste plan waarmee hij zichzelf in de kijker werkte, was uitgerekend een voorstel voor een alternatieve beveiliging van de Amerikaanse ambassade. Voor zijn afstuderen vorig jaar bedacht hij een soort catwalk die voor het gebouw moest komen. Deze zou naar de ingang voeren en er zou ook een fiets- en voetpad overheen lopen.
Een dubbel gordijn dat rond het gebouw beweegt, kan ramen bedekken of vrijlaten en zorgt er ook voor dat niet direct duidelijk is wie of wat zich waar bevind. Het achterste gordijn vormt een stalen harnas dat kan bewegen en mensen in het gebouw beschermd. De toevoeging van een theehuis, tentoonstellingsruimte en theater maakt de functie van het gebouw minder eenduidig en compenseert voor de omgeving het onvermijdelijke ongemak.
Het ging vooral om een gedachtenexercitie, met alle elementen die nodig zijn om aan de TU Delft de begeerde ingenieurstitel in de wacht te slepen, relativeert hij het realiteitsgehalte van het plan. Elementen worden wel elders in de stad effectief toegepast. Zo bevindt de Israëlische ambassade zich onopvallend boven een winkel in de binnenstad.
Hij noemt dat een vorm van “diffusie” en de veiligheid brengende werking daarvan staat dicht bij het gevarieerde gebruik dat een stad van nature al oproept. “Waarom een gebouw ook bijvoorbeeld niet combineren met een plein voor skaters. Dat is een bepaald soort mensen. Ze zien gelijk wanneer er een ander slag rondloopt.”
Het is maar een voor beeld hoe de gebruikers de ogen en oren van de stad kunnen zijn.

Kruispunt

“In de geest van architect J.B. Bakema ligt het onderzoek op het kruispunt van ontwerp, maatschappij en technologie”, prijst het bestuur van de Jaap Bakema Foundation de ideeën van De Boer, De uitverkiezing levert hem de Bakema Fellowship op – 10.000 euro – en uiteraard de eer. Het bestuur, met onder anderen NAi-directeur Aaron Betsky, moest kiezen uit 35 inzendingen uit heel Europa en de Verenigde Staten.
Voor de uitverkorene is het voorlopig hard werken want pasklare oplossingen heeft hij nog niet voorhanden. Een van de dingen waarmee hij druk bezig is, is rondkijken. Zo kwam hij uit bij zijn vijftiende-eeuwse Italiaanse vakgenoot Leon Battista Alberti. Die leverde zijn bouwkundige bijdrage in de Renaissance-tijd onder het motto dat geen betere beveiliging bestaat tegen geweld dan schoonheid en waardigheid.
Ook zag hij glazen huizen met daarin prominenten, waar iedereen naar binnen kan kijken. Dat is aardig als attractie en heeft zo zijn rol vervuld want: “Je kunt de vraag opwerpen of dit onze toekomst moet zijn.” In Londen trof hij een discotheek die helemaal vol hangt met camera’s. De beelden zijn ter vermaak van de bezoekers. “Je kunt zelfs kijken wie de wc verlaat zonder zijn handen te wassen.”

Lichtvoetig

Het zijn voorbeelden van een lichtvoetige benadering van ingrepen die grote gevolgen hebben voor de vrijheid en privacy van mensen. Als je daaraan een attractie verbindt, staat er voor de ‘getroffenen’ direct iets positiefs tegenover. Dit draagt bij aan een ontspannen samenleving waarop geweldplegers geen vat krijgen, is de gedachte.
Een meer concrete invulling van zijn visie moet hij volgend jaar gereed hebben. Dan komt hij onder meer met een presentatie van zijn bevindingen in het Nederlands Architectuur Instituut in Rotterdam. Daarna zal het denken niet ophouden: “Mijn doel is op dit moment meer een discussie los te maken dan kant-en-klare oplossingen aan te leveren.”

Reageer op dit artikel